پاورپوینت کامل الوهابیه المتطرفه: موسوعه نقدیه

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل الوهابیه المتطرفه: موسوعه نقدیه دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل الوهابیه المتطرفه: موسوعه نقدیه،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل الوهابیه المتطرفه: موسوعه نقدیه :

۱
ساختار۲
گزارش محتوا۲.۱
الجوهر المنظم فی زیاره القبر الشریف النبوی المکرم۲.۲
حسن المقصد فی عمل المولد۲.۲.۱
ساختار و محتوا۲.۳
الدرر السنیه فی الرد علی الوهابیه۲.۳.۱
انگیزه نگارش۲.۳.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۴
فتنه الوهابیه۲.۵
محق التقول فی مسأله التوسل۲.۵.۱
انگیز نگارش۲.۵.۲
ساختار کتاب۲.۵.۳
محتوای کتاب۲.۶
جواب سؤال حول التوسل والاستغاثه۲.۶.۱
ساختار و محتوای رساله۲.۷
کلمه علمیه هادیه فی البدعه وأحکامها۲.۷.۱
ساختار و محتوای کتاب۲.۸
إرغام المبتدع الغبی بجواز التوسل بالنبی(ص)۲.۸.۱
ساختار و محتوای کتاب۲.۹
إحیاء المقبور من أدله جواز بناء المساجد والقباب على القبور۲.۹.۱
موضوع کتاب۲.۹.۲
ساختار کتاب و محتوا۲.۱۰
السیف الصقیل فی الرد على ابن زفیل۲.۱۰.۱
موضوع کتاب۲.۱۰.۲
روش نویسنده۲.۱۰.۳
ساختار۲.۱۰.۴
گزارش محتوا۲.۱۱
مصباح الأنام وجلاء الظلام فی رد شبه البدعی النجدی التی أضل بها العوام۲.۱۱.۱
ویژگی‌های کتاب۲.۱۱.۲
روش نویسنده۲.۱۱.۳
انگیزه نگارش۲.۱۱.۴
ساختار کتاب۲.۱۱.۵
محتوای کتاب۲.۱۲
الزیاره النبویه بین البدعیه والشرعیه۲.۱۲.۱
انگیزه نگارش۲.۱۲.۲
ساختار کتاب۲.۱۲.۳
گزارش محتوا۲.۱۳
تحقیق الآمال فیما ینفع المیت من الأعمال۲.۱۳.۱
موضوع کتاب۲.۱۳.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۱۴
الفجر الصادق فی الرد على منکری التوسل والکرامات والخوارق۲.۱۴.۱
انگیزه نگارش۲.۱۴.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۱۵
رفع المناره لتخریج أحادیث التوسل والزیاره۲.۱۵.۱
انگیزه نگارش۲.۱۵.۲
ساختار و محتوای کتاب۲.۱۶
التندید بمن عدد التوحید۲.۱۶.۱
انگیزه نگارش۲.۱۶.۲
ساختار۲.۱۷
من فضائح کتاب التوحید لمحمد بن عبد الوهاب۲.۱۷.۱
انگیزه نگارش۲.۱۷.۲
ساختار و محتوای کتاب۲.۱۸
بهجه الناظر فی التوسّل بالنبی الطاهر۲.۱۸.۱
انگیزه نگارش۲.۱۸.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۱۹
الإغاثه بأدله الاستغاثه۲.۱۹.۱
انگیزه نگارش۲.۱۹.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۲۰
براءه الأشعریین من عقائد المخالفین۲.۲۰.۱
موضوع کتاب۲.۲۰.۲
ساختار و محتوای کتاب۲.۲۱
تاریخ الوهابیین۲.۲۱.۱
موضوع کتاب۲.۲۱.۲
ساختار و محتوای کتاب۲.۲۲
هؤلاء هم الخوارج۲.۲۲.۱
انگیزه نگارش۲.۲۲.۲
ساختار کتاب۲.۲۲.۳
محتوای کتاب۲.۲۳
النقول الشرعیه فی الرد على الوهابیه۲.۲۳.۱
انگیزه نگارش۲.۲۳.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۲۴
التوسل فی سنه النبی وأصحابه۲.۲۴.۱
ساختار و محتوای رساله۲.۲۵
البیان النبوی عن فضل الاحتفال بمولد النبی(ص)۲.۲۵.۱
ساختار و محتوای کتاب۲.۲۶
اقناع المؤمنین بتبرک الصالحین۲.۲۶.۱
انگیزه نگارش۲.۲۶.۲
ساختار کتاب۲.۲۶.۳
محتوای کتاب۲.۲۷
کلمه هادئه فی التوسل۲.۲۷.۱
ساختار و محتوا۲.۲۸
کلمه هادئه فی الاستغاثه۲.۲۸.۱
ساختار و محتوای نوشتار۲.۲۹
النور الجلی فی جواز التوسل بالنبی والولی۲.۲۹.۱
انگیزه نگارش۲.۲۹.۲
ساختار و محتوای رساله۲.۳۰
خلاصه الکلام فی الاحتفال بمولد خیر الأنام۲.۳۰.۱
موضوع کتاب۲.۳۰.۲
انگیزه نگارش۲.۳۰.۳
ساختار و محتوای کتاب۳
پانویس۴
منابع مقاله۵
وابسته‌ها

الوهابیه المتطرفه، موسوعه نقدیه، اثر مهدی فرمانیان(متولد ۱۳۵۲ش) گردآوری مجموعه‌ای از نوشته‌های علمای مسلمان در نقد مبانی و اصول جریان فکری وهابیت، از زمان ظهور آن تا امروز است.

ساختار

در ابتدای کتاب مقدماتی از حضرات آیات مکارم شیرازی و سبحانی و دیباچه سید مهدی علیزاده موسوی و علی ملاموسی میبدی و قادر سعادتی آمده است. متعاقباً، در هر مجلد، آثاری از محققان و نویسندگانی گنجانده شده است که به موشکافی و نقد جریان تندروی وهابیت همت گمارده‌اند.

گزارش محتوا

الجوهر المنظم فی زیاره القبر الشریف النبوی المکرم

الجوهر المنظم فی زیاره القبر الشریف النبوی المکرم نوشته احمد بن محمد بن حجر هیتمی مکی(۹۰۹-۹۷۴ق) پیش از این درباره مناسب برای آن تهیه شده است.

حسن المقصد فی عمل المولد

حسن المقصد فی عمل المولد، نوشته جلال الدین عبد الرحمن السیوطی (۸۴۹ – ۹۱۱ه.ق) ادیب، مفسر و فقیه شافعی، درباره نیکو بودن برگزاری جشن میلاد پیامبر اکرم(ص)، بیان حکم فقهی آن و نقد کسانی است که به حرمت و بدعت آن فتوا داده‌ند.

ساختار و محتوا

ساختار کتاب شامل مقدمه محقق و متن رساله است.

در مقدمه محقق به شرح حال نویسنده،آثار او و کارهای پژوهشی صورت گرفته بر روی کتاب پرداخته شده است.[۱]همچنین مطالبی درباره جشن میلاد پیامبر(ص) و بدعت بودن یا نبودن آن و حرمت آن از منظر برخی عالمان اشاره شده است.[۲] به دنبال آن از بشارت کتابهای آسمانی به آمدن پیامبر(ص) سخن رفته و در این راستا به آنچه در تورات، زبور، انجیل و… درباره پیامبر(ص) آمده اشاره شده است. ولادت ایشان و محل آن، نسب و بعثت ایشان از دیگر مطالب ذکر شده است.[۳]در ادامه پس از طرح پرسشی درباره جواز و عدم جواز جشن میلاد پیامبر(ص) سخنان برخی از عالمان مانند ابن حجر، سخاوی، قسطلانی و دیگران در این خصوص ذکر شده است.[۴]همچنین پیرامون جشن میلاد پیامبر(ص) و دلایل ضرورت اقامه آن سخن گفته شده و به نقد منکران پاسخ داده شده است.[۵]

متن رساله در پاسخ به سؤالی پیرامون حکم شرعی برپایی جشن میلاد پیامبر(ص)و اینکه انجام‌دهنده آن پاداش می‌برد یا نه، تدوین شده است.[۶]

سیوطی در پاسخ به این پرسش نخست به توضیح درباره جشن ولادت پیامبر(ص) پرداخته و آن را گردهمایی مردم همراه با قرائت قرآن و نقل ماوقع در آغاز امر رسالت و آنچه در مولد ایشان رخ داده و…. می‌داند.[۷]

وی سپس به تاریخ برگزاری این گردهمایی اشاره کرده و اقامه آن را نخستین بار توسط ابو سعید کوکبری دانسته و به اعمالی که در آن صورت می‌گرفته اشاره کرده است.[۸] در ادامه نویسنده سخن تاج الدین لخمی را در مورد بدعت بودن میلاد پیامبر(ص) مطرح نموده است و با اشاره به نوشته وی در خصوص رد این عمل به تفصیل به آن پاسخ داده است.[۹]

وی در میان پاسخ‌ها متعرض مسأله بدعت شده و دیدگاه برخی از عالمان مانند نووی و بیهقی را پیرامون حقیقت بدعت و اقسام آن گفته و به برخی از بدعت‌های و نو آوری‌های پسندیده اشاره کرده است..[۱۰] به دنبال آن بخشی از مباحث را به نظرات ابو عبد الله بن الحاج در کتاب «المدخل اختصاص داه و ضمن اشاره به سخنان وی در موضوع مورد بحث،[۱۱] به نقد برخی از نظرات او پرداخته است. [۱۲] بررسی و نقد سخنان ابن حجر درباره میلاد پیامبر(ص) و اعمالی که در آن صورت می‌گیرد،[۱۳]باضافه ذکر سخنان عالمان دیگر مانند شمس الدین جزری، شمس الدین دمشقی، کمال ادفوی و پاسخ به آنها از دیگر مطالب رساله است.[۱۴]

پایان بخش مباحث مطالبی پیرامون حکمت ولادت پیامبر(ص) در روز دوشنبه از ماه ربیع الاول است.[۱۵]

الدرر السنیه فی الرد علی الوهابیه

الدرر السنیه فی الرد على الوهابیه، نوشته احمد بن زینی دحلان حسنی هاشمی (۱۲۳۱- ۱۳۰۴ه) فقیه شافعی مذهب، درباره توسل و زیات قبور و رد بر عقاید وهابیت در دو موضوع است.

انگیزه نگارش

این رساله در پاسخ به درخواستی مبنی بر گردآوری دلایلی که اهل سنت در جواز به زیارت و توسل به آنها استناد جسته و آنچه از علمای سلف و مجتهدان در این باره آمده در راستای رد مخالفان به نگارش درآورده است.[۱۶]

ساختار و محتوای رساله

رساله مشتمل بر مقدمه محقق، مقدمه نویسنده و متن رساله است.

در مقدمه محقق به معرفی نویسنده و آثار او پرداخته شده است.[۱۷]همچنین نویسنده در مقدمه کوتاهی به انگیزه نگارش رساله اشاره کرده است.[۱۸]

متن رساله حول دو محور اساسی است:

اثبات مشروعیت زیارت مرقد پیامبر اکرم(ص).[۱۹] نویسنده استدلال می‌کند که زیارت مرقد پیامبر(ص) عملی مشروع و مطلوب است که در قرآن و سنت و اجماع امت بر آن دلالت شده است. وی ابتدا ادله‌ای از قرآن در این خصوص آورده سپس به قیاس به عنوان یکی از دلایل مشروعیت زیارت قبر پیامبر(ص) اشاره کرده است.[۲۰]در ادامه اجماع مسلمانان در خصوص زیارت بارگاه پیامبر(ص) مطرح شده است. نویسنده ضمن اشاره به نظرات و دلایل علما مبنی بر واجب یا مستحب بودن آن، به بررسی و نقد برخی از دلایل مطرح شده پرداخته است.[۲۱]
بیان حکم توسل[۲۲] بخش مهمی از محتوای کتاب به بیان حکم توسل اختصاص دارد. نویسنده توسل را صحیح دانسته و بیان می‌کند که این عمل از صدر اسلام توسط صحابه‌ی پیامبر و سلف صالح انجام می‌شده است.[۲۳]وی برای اثبات جواز توسل به احادیث مختلفی اشاره کرده و توضیحاتی درباره آنها داده است.[۲۴] در ادامه جواز توسل به اولیا و صالحان مطرح شده است.[۲۵] نویسنده ضمن اشاره به جواز توسل به پیامبر(ص) و انبیاء، جواز توسل به اولیا و صالحان جایز شمرده است. سپس به بحث از مسأله توسل به زند‌گان و مردگان وارد شده وتوضیحاتی پیرامون آن داده است.[۲۶]

نویسنده در بحثی تفصیلی به ارائه ادله توسل به پیامبر(ص) و دیدگاه عالمان در این خصوص پرداخته است.[۲۷]وی به طور خاص به رد و ابطال ادله منکران (وهابیت) می‌پردازد و استدلال می‌کند که توسل و واسطه قرار دادن از شرک و عبادت غیر خدا جداست، زیرا مؤمنان متوسل، هیچ تأثیری برای اولیاء در خلق، نفع و ضرر قائل نیستند، بلکه اعتقاد دارند خالق و فاعل حقیقی تنها خداوند است.[۲۸]در این قسمت مطالب کوتاهی نیز پیرامون جواز توسل به آثار صالحان مطرح شده است.[۲۹]

قسمتی از مطالب کتاب به وهابیت به طور خاص اختصاص یافته است. نویسنده ضمن بیان مواجهه برخی از عالمان با محمد بن عبد الوهاب، به گوشه‌ای از اعمال و اقوال ناپسند او اشاره کرده[۳۰]و تاریخچه مختصری از وی و ظهور تفکر او[۳۱]و پیشگویی پیامبر(ص) درباره ظهور او و پروانش ذکر نموده است.[۳۲]

فتنه الوهابیه

فتنه الوهابیه، نوشته سید احمد بن زینی دحلان(معاصر)، برای این اثر درباره مناسب تهیه شده است.

محق التقول فی مسأله التوسل

محق التقول فی مسأله التوسل، نوشته‌ای محمد بن زاهد بن حسن حلمی کوثری (۱۲۹۶- ۱۳۷۱ق) عالم حنفی مذهب، درباره توسل و استغاثه به همراه بیان آراء علمای عقاید و کلام در مسأله یاد شده است. این کتاب همراه با مقالات و تعلیقات شیخ یوسف دجوی (۱۲۸۷- ۱۳۶۵ق) از فقهای مالکی مذهب است.

انگیز نگارش

نویسنده این اثر را به هدف مقابله با حشویه(وهابیت) یا مخالفان زیارت قبور که مسلمانان را به واسطه توسل و زیارت قبور تکفیر کرده‌اند، نوشته است.[۳۳]

ساختار کتاب

ساختار کتاب شامل مقدمه تحقیق، مقدمه بین یدی الرساله، مقدمه نویسنده و سه فصل و خاتمه است.

محتوای کتاب

در مقدمه تحقیق به معرفی نویسنده و آثار او پرداخته شده است.[۳۴]در ادامه مطالبی پیرامون توسل ذیل عنوان«مقدمه بین یدی الرساله» آمده است.[۳۵] نویسنده این مقدمه ضمن اشاره به هدف خویش از نگارش آن[۳۶]مسأله اختلاف در فروع را امر طبیعی دانسته که از قرون نخستین میان عالمان بود و منتهی به تکفیر نشده است. همچنین قضاوت در مسائل فرعی مستند به ادله ظنی را از وظایف علما دانسته که مجالی برای ورود عامه به آن نیست.[۳۷]

به دنبال آن به موضوع توسل به پیامبر(ص) و صالحان پرداخته شده و به این نکته اشاره شده است که توسل از مسائل فرعی است و تا قرن هفتم هجری قمری بدعت تلقی نمی‌گردید. همچنین علاوه بر ذکر نام برخی از عالمان اهل سنت که قائل به جواز توسل،[۳۸]به مفهوم توسل اشاره شده و پدیده تکفیر بدعتی ناشایست معرفی شده است.[۳۹]

مقاله‌ای درباره توسل بخش دیگری از مطالب را به خود اختصاص داده است. در این مقاله نخست مطالبی پیرامون عمل ارواح پس از مرگ مطرح شده و به توسل از نگاه شوکانی اشاره شده است.[۴۰]سپس به موضوع توسل بازگشته و مطالبی در خصوص جواز توسل به پیامبر(ص) در زمان حیاتشان و بعد از آن آمده و بر آن استدلال شده است.[۴۱]از دیگر مطالب این قسمت پرسش‌هایی پیرامون توسل و استغاثه است که پاسخ آنها به تفصیل داده شده است.[۴۲] در پایان مطالب جواز توسل نزد شوکانی مطرح شده است.[۴۳]

در فصل اول رساله نویسنده ضمن اشاره به موضوع بحث یعنی توسل به استدلال پیرامون جواز آن از قرآن کریم پرداخته است. وی آیاتی از قرآن مانند«ابتغوا الیه الوسیله» را از دلایل جواز توسل دانسته که شامل توسل به اعمال و اشخاص است.[۴۴]همچنین به دلایلی از سنت از جمله حدیث عثمان بن حنیف است درباره خطاب مرد نابینا «یا محمد انی توجهت بک الی ربی» ذکر کرده است. وی این خطاب را شاهدی بر جواز توسل به اشخاص دانسته[۴۵] و در ادامه شماری از احادیث و روایات مربوط به توسل به پیامبر(ص) را ذکر کرده است.[۴۶]

نویسنده ضمن اشاره به گردآوری احادیث مختص به توسل توسط محمد عابد سندی عمل امت در طول تاریخ را مؤید جواز توسل دانسته است. وی ضمن اشاره به مسأله توسل در مناسک احمد بن حنبل از سیره برخی علما در خصوص توسل و طلب شفا سخن گفته است.[۴۷] همچنین تصریح برخی از عالمان اهل سنت مانند فخرالدین رازی و سعد تفتازانی، شریف جرجانی، و غیره به جواز توسل اشاره نموده و در پایان به نقل اقوال آنان به مطابقت کتاب و سنت، عمل مسلمانان و سخن علمای دین در این مسأله توجه داده است.[۴۸]

در فصل دوم نویسنده به صورت تفصیلی به احادیث و روایات مطرح شده در این باب پرداخته است.[۴۹]وی در این راستا نخست به روایتی از بخاری در خصوص استسقا اشاره کرده و جواز توسل را به افراد را مطرح کرده است. به دنبال آن روایتی از بیهقی در مورد استسقا در زمان خلیفه دوم آورده و ضمن بررسی آن، حدیث یاد شده را دلیلی بر جواز توسل به پیامبر(ص) بعد حیات ایشان قلمداد کرده است.[۵۰]

نویسنده در فصل سوم مطالبی دیگر پیرامون استغاثه و استعانت آورده[۵۱]و در خاتمه منکران توسل به انبیاء و اولیاء را فاقد هرگونه دلیل دانسته است. در پایان به توسل نهی شده توسط ابوحنیفه اشاره کرده است.[۵۲]

جواب سؤال حول التوسل والاستغاثه

جواب سؤال حول التوسل والاستغاثه، نوشته محمد عابد سندی انصاری (۱۱۹۰-۱۲۵۷ق) فقیه و محدث حنفی مذهب، در پاسخ به سؤالی در مورد احکام توسل و استغاثه از پیامبر(ص) و اولیای خدا در حال حیات و پس از درگذشت آنها است.

ساختار و محتوای رساله

ساختار رساله شامل مقدمه محقق در معرفی نویسنده و آثار او[۵۳]و متن اصلی به شرح زیر است:

نخست تبیین مسئله و تعریف استغاثه است. رساله با طرح سؤالی اساسی در مورد جواز «استغاثه» آغاز می‌شود.[۵۴] نویسنده ابتدا با اشاره به عدم منکر بودن استغاثه به پیامبر(ص)، به موضوع حیات برزخی و مسئله شنیدن مردگان پرداخته است.

بخش مهمی از رساله به اثبات این موضوع اختصاص دارد که مردگان می‌توانند بشنوند. نویسنده به روایاتی استناد می‌کند که پیامبر(ص) با کشته‌شدگان بدر صحبت کرده و سلام نمازگزاران را در قبر شنیده است.[۵۵]در ادامه احادیث و روایاتی را در این خصوص ذکر کرده و به پشتوانه آنها جواز خطاب قرار دادن مردگان را جایز دانسته است. همچنین مؤید ادعای خود را عبارت«السلام علیک ایها النبی….» هنگام تشهد نماز عنوان کرده است.[۵۶]

مؤلف در ادامه در پاسخ به منکران و مخالفان، روایتی منسوب به عایشه را که بر اساس ظاهر آیه قرآن «انک لا تسمع الموتی» بر عدم شنیدن مردگان تأکید می‌کند، بررسی کرده و شنیدن توسط مردگان در این حالت را به تخصیص الهی ممکن دانسته است.[۵۷] وی برای اثبات جواز توسل به پیامبر(ص) قبل از وفات، به وقایع تاریخی و احادیث مستند تکیه کرده است. در این راستا به روایتی از ابن حنیف در خصوص توسل فردی به مقام پیامبر(ص) در زمان حیاتشان که منتهی به برآورده شدن حاجت وی شد اشاره کرده است.[۵۸] همچنین روایت‌هایی در خصوص توسل به پیامبر(ص) بعد از وفاتشان آورده و آنها را سندی قوی بر مشروعیت توسل به پیامبر(ص) بعد از وفات ایشان می‌داند.[۵۹]

مسأله توسل به پیامبر(ص) و شفاعت ایشان در آخرت از جمله مطالبی است که نویسنده متعرض آنها شده و این گونه امور را حتی برای صالحان جایز دانسته است.[۶۰]نویسنده گزارش‌های متعددی را در درباره توسل به پیامبر(ص) ذکر کرده[۶۱]
و در نهایت با اشاره به فراوانی ادله درباره حیات انبیاء، توسل به آنان و به اولیای صالح را از اموری دانسته که از نظر علما جایز است.[۶۲]

کلمه علمیه هادیه فی البدعه وأحکامها

کلمه علمیه هادیه فی البدعه وأحکامها، نوشته وهبی سلیمان غاوجی (۱۳۴۲- ۱۴۳۴ق) از عالمان حنفی مذهب، در به تبیین مسئله بدعت در دین و احکام مرتبط با آن و ارائه معیارهای صحیح برای تمایز میان سنت و بدعت است.

ساختار و محتوای کتاب

کتاب شامل مقدمه کوتاه نویسنده، تمهید و متن است.

کتاب با مقدمه و تمهید نویسنده در دعوت به توحید کلمه میان مسلمانان و علمای آنان و اشاره به انگیزه نگارش کتاب آغاز گردیده است.[۶۳]

متون حدیثی، روایی و سخنان علماء درباره بدعت، نخستین بخش مطالب اصلی کتاب است. نویسنده با ذکر نصوص صریح نبوی در مورد بدعت مانند حدیث «ایاکم و محدثات الامور فان کل محدثه بدعه، وکل بدعه ضلاله»[۶۴]ضمن بیان معنای لغوی و اصطلاحی بدعت، دیدگاه‌های علمای بزرگ را در مورد بدعت ذکر کرده است. وی قول شافعی مبنی بر دو گونه بودن مطرح کرده[۶۵]و به نظر ابن حجر، ابوبکر ابن عربی، نووی و دیگران را درباره ماهیت و اقسام بدعت اشاره کرده است.[۶۶]

از دیگر مطالب اشاره به نوآوری‌هایی است که در زمان پیامبر(ص) یا در عصر صحابه رخ داده و مورد تایید آنان قرار گرفته است. همچنین اشاره اعمال جدیدی که بعد از آنان پیدا شده و در نظر مسلمانان بدعت نبوده است. نویسنده به نمونه‌هایی از این نوآوری‌ها مانند نماز خواندن بلال بعد از هر وضو و تایید این عمل توسط پیامبر(ص)[۶۷]یا روایتی مبنی بر تایید احداث ذکر در نماز در زمان پیامبر(ص) و غیره اشاره کرده است.[۶۸]

پس از آن برای تبیین مرز سنت و بدعت، به اقدامات جدیدی که در عصر صحابه انجام شده و مورد قبول قرار گرفته، استناد شده است. از آن جمله به جمع‌آوری قرآن توسط ابوبکر و عثمان به دلیل ترس از اختلاف قرائت‌ها[۶۹]یا مسأله نماز تراویح به امامت یک امام جماعت در زمان عمر یا مواردی دیگر اشاره شده است.[۷۰]در ادامه به نمونه اعمالی که بعد از صحابه در میان مسلمانان پیدا شده و بدعت شمرده نشده مانند تعدد نماز جمعه در یک شهر توجه داده شده است.[۷۱]

بخشی از مباحث کتاب به رد بر منکران تقسیم بدعت و تبیین معنای ضلالت اختصاص یافته است.

این بخش به طور صریح به کسانی که مفهوم تقسیم بدعت (به حسنه و سیئه) را نمی‌پذیرند و بر ظاهر حدیث «کل بدعه ضلاله» اصرار دارند، پاسخ می‌دهد.[۷۲]

نویسنده در مورد بدعت‌هایی که ضروری است مسلمانان در انکار بر آنها یک زبان باشند سخن گفته است. جدایی دین از سیاست، انحصارگری در دعوت اسلامی بر یک رویکرد و تفکر مشخص، اعتقاد یا انکار باورهای دینی براساس مصالح، حمل نصوص وارد شده در خصوص مشرکان بر مسلمانان و…[۷۳] از جمله مواردی است که نویسنده نسبت به آنها هشدار داده است.

پایان بخش مطالب کتاب خاتمه‌ای است که نویسنده در آن سخنانی از محمد سعید رمضان بوطی در مورد بدعت، مفهوم و اختلاف نظر درباره آن آورده و در نهایت پرسش‌هایی درباره مصادیق بدعت مطرح کرده است.[۷۴]

إرغام المبتدع الغبی بجواز التوسل بالنبی(ص)

إرغام المبتدع الغبی بجواز التوسل بالنبی(ص)، نوشته أحمد بن محمد بن صدیق غماری (۱۳۲۰ – ۱۳۸۰ ق) در اثبات جواز توسل، شفاعت، و استغاثه به پیامبر اکرم(ص) و اولیاء صالح در هنگام سختی‌ها و مشکلات است.

ساختار و محتوای کتاب

کتاب مقدمه محقق، مقدمه‌ای از حسن بن علی سقاف و متن اصلی کتاب است.

مقدمه محقق کتاب شامل مطالبی پیرامون نویسنده و آثار او است.[۷۵]به دنبال آن مقدمه سقاف درباره توسل و استغاثه است.[۷۶]در این مقدمه نخست به بررسی دلایل جواز توسل پرداخته شده[۷۷]و دلایل حدیثی مانند حدیث شفاعت متواتر و روایت‌های صحیحه درباره توسل مردم به پیامبر(ص) ذکر شده است.[۷۸]در ادامه دلایل جواز استغاثه مطرح شده و در این راستا به ارائه مستنداتی در مورد استغاثه پرداخته شده است.[۷۹]این قسمت از مطالب شامل استدلال‌هایی برای جواز استغاثه با تکیه بر احادیثی از پیامبر(ص) مانند حدیث شفاعت و دیگر احادیث، به اضافه مطالبی در رد منکران و مخالفان استغاثه است.[۸۰]

در متن کتاب به نقد تفصیلی دیدگاه‌های مخالف در خصوص روایتی از عثمان بن حنیف درباره مرد نابینا و توسل و استغاثه او به پیامبر(ص) پرداخته شده است. مؤلف به تفصیل سخن البانی را نقل کرده و به نقد اظهارات وی در تضعیف روایات توسل می‌پردازد. وی حدیث یاد شده را صحیح دانسته که شیخ البانی بدون دلیل با آن مخالفت نموده و در این راستا به اثبات صحت سند این روایت از طرق دیگر پرداخته است.[۸۱]

مؤلف در پایان ذیل عنوان «اعتذار و جوابه» ادعای کسانی که توسل و استغاثه را مختص زمان حیات پیامبر(ص) دانسته‌اند به ویژه شیخ البانی نامقبول دانسته و استدلال آنها را فاقد وجاهت علمی و حدیثی عنوان کرده است. وی در خلال مباحث به گوشه‌ای از انحرافات البانی نیز اشاره کرده است.[۸۲]

إحیاء المقبور من أدله جواز بناء المساجد والقباب على القبور

إحیاء المقبور من أدله جواز بناء المساجد والقباب على القبور، نوشته احمد عبدالله صدیق غماری(۱۳۲۰- ۱۳۸۰ق) فقیه و محدث مغربی درباره حکم بنای بر قبور است.

موضوع کتاب

این کتاب در پاسخ به سؤالی پیرامون بنای بر قبور است که به بررسی حکم شرعی ساخت مسجدها و قبه‌ها بر روی قبرها اختصاص دارد و هدف آن بیان ادله جواز این عمل و رد نظرات مخالف، با تأکید بر موضع عدم کراهت است.[۸۳]

ساختار کتاب و محتوا

کتاب در یک مقدمه و ده فصل با موضوعاتی مختلف تقسیم شده و پایان آن یک خاتمه است.

نویسنده در مقدمه کتاب به پرسشی پیرامون حکم بنای بر قبور با وجود احادیثی با مضمون نهی، مخالفت و مقابله با آن، اشاره کرده است.[۸۴]

نخستین فصل تحت عنوان جواز دفن به بررسی حکم شرعی ساخت‌وساز بر روی قبری که فرد در آن دفن می‌شود، می‌پردازد. نویسنده بیان می‌کند که اگر بنا (قبه یا مسجد) قبل از دفن وجود داشته باشد، دفن میت در آن مکان جایز است. همچنین به اجماع فقها در جواز دفن در بنا مانند دفن پیامبر اکرم(ص) که در منزل خود اشاره کرده است.[۸۵]

دومین فصل به بنای بعد از دفن اختصاص دارد و در آن حکم ساخت‌وساز بعد از دفن بررسی شده است. نویسنده بیان می‌کند که جمهور فقها این کار را مکروه می‌دانند، مگر اینکه بنا صرفاً برای تمایز و تشخیص قبر باشد.[۸۶]

سومین فصل درباره نصوص علماء مذاهب است. این فصل به نصوص و اقوال علمای مذاهب فقهی (به ویژه مذهب شافعی) در مورد جواز ساخت قبه‌ها و بناها بر قبور اولیا و صالحان در جهت حفظ شان آنها صالحین می‌پردازد.[۸۷]

چهارمین فصل در صحت وقف برای ضریح اولیاء است که به مسأله نذر و وقف برای قبور و مصارفی که برای قبور می‌شود پرداخته شده است.[۸۸]

پنجمین فصل از کتاب به جواز تزیین مساجد اختصاص یافته است. این فصل با اشاره به رساله‌ای از شیخ طیب ابن کیران آغاز می‌شود که در آن جواز ساخت قبه‌ها بر قبور صالحین و نیز جواز روشن کردن چراغ‌ها و تزیین مساجد مطرح شده است.[۸۹]

ششمین فصل در اختلاف نظر پیرامون جواز ساخت‌وساز در اطراف قبرها است که به بررسی جزئیات فقهی و دلایل موافقان و مخالفان درباره ساخت بناهای مذهبی در مجاورت قبرها می‌پردازد. این فصل بحث خود را با استناد به رساله‌ای از شیخ اسماعیل تمیمی تونسی آغاز می‌کند.[۹۰]

هفتمین فصل در تبیین خطای موجود در فهم معنا و درک مراد قانونگذار شرع، به تحلیل ریشه‌های اشتباه کسانی می‌پردازد که ساخت بنا بر قبور را مکروه یا ممنوع می‌دانند. نویسنده به هشت علت در این خصوص اشاره کرده است.[۹۱]

هشتمین فصل در نهی از بنای مساجد بر قبور است که در آن نهی وارد شده در احادیث در مورد ساختن مساجد بر روی قبور بررسی و علت یابی شده است.[۹۲]

نهمین فصل در تعلیل به ترس از عبادت قبر است. نویسنده توضیح می‌دهد که نهی از اتخاذ مساجد بر قبور به دلیل ترس از عبادات شرکی است و ساخت قبه و مقبره برای اولیاء و صالحین به منظور تعظیم آنان جایز است، مگر اینکه قصد عبادت قبر شود.[۹۳]

دهمین فصل‌ کتاب معارضه احادیث نهی از ساختن مساجد بر قبور با دلایلی قوی‌تر است.[۹۴]در این فصل ادله مختلف جواز بنای مساجد بر قبور از جمله دلیل قرآنی و وجوه استناد به آن به تفصیل بیان شده است.[۹۵]در ادامه دلایل دیگری از جمله دفن پیامبر(ص) در منزل که ضمیه مسجد گردید، دستور پیامبر(ص) مبنی بر دفن درخانه خود و تاکید بر آن، پیشگویی پیامبر(ص) از محل دفنشان در مسجد، اجماع صحابه بر دفن ایشان در خانه[۹۶]و دلایل دیگر که جمعا بالغ بر پانزده دلیل شده است از مطالب این فصل است.[۹۷]

در پایان کتاب مطالبی نیز ذیل خاتمه آمده است که به جمع‌بندی ادله مطرح شده در اثبات جواز بنای قبه یا مسجد بر قبر اختصاص دارد.[۹۸]

السیف الصقیل فی الرد على ابن زفیل

السیف الصقیل فی الرد على ابن زفیل، نوشته ابوالحسن تقی‌الدین علی بن عبدالکافی سبکی (۶۸۳ – ۷۵۶ ق)، در نقد و رد تفکرات کلامی ابن قیم جوزیه است. این اثر به همراه با تعلیقاتی بر کتاب باعنوان «تکمله الرد علب نونیه ابن القیم» از محمد زاهد کوثری است.[۹۹]

موضوع کتاب

این کتاب در رد بر قصیده‌ی نونیّه‌ی ابن قیّم(ابن زفیل) که درحقیقت تفکرات ابن تیمه را در خود جای داده، نگاشته شده و در آن به نقد ابن قیم در مورد مباحث توحید، صفات الهی و مسائل کلامی پرداخته شده است.[۱۰۰]نگارش کتاب در سال ۷۴۹هجری قمری پایان یافته است.[۱۰۱]

روش نویسنده

نویسنده در رد خود اجمال و اختصار را ترجیح داده و به این بسنده کرد که توجه‌ها را به کلمات غالباً خطرناک ابن قیم جلب کند، بدون اینکه زیاد در مورد آن‌ها با او به مناقشه بپردازد. زیرا معتقد بود که صرف آگاهی از سخنان وی، به تنهایی برای طرد آن‌ها و گمراه شمردن گوینده‌اش کافی است. با این وجود، در مواردی تندی‌هایی نسبت به او نموده است. نویسنده در این کتاب از روش امام الحرمین (ابوالمعالی جوینی) در رد بر سجزی و برخی از اهل حدیث پیروی کرده است.[۱۰۲]

ساختار

ساختار کتاب شامل مقدمه‌ محقق، مقدمه محمد زاهد کوثری‌، مقدمه نویسنده و فصل‌های متعدد است.

گزارش محتوا

مقدمه محقق درمعرفی نویسنده، آثار و توضیحاتی پیرامون کتاب است.[۱۰۳]

محمد زاهد کوثری در مقدمه‌ای بر کتاب ضمن اشاره به تلاش دشمنان اسلام پس از بعثت پیامبر(ص) در جهت متفرق کردن مسلمانان و مشوه نمودن باورهای دینی، از فریب خورن برخی راویان حدیث و در مقابل خدمات عالمان کلام در نگهبانی از دین سخن گفته است. تلاش ابن تیمیه در تقویت رویکرد حدیث محور یا حشویه و پیروی ابن قیم از او به همراه دیدگاه برخی عالمان در خصوص ابن قیم و مطالبی درباره ردیه‌های سبکی بر ابن تیمیه و ابن قیم در قصیده نونیه از مطالب مقدمه است.[۱۰۴]

نویسنده مقدمه خود نخست درباره علم کلام و رویکرد اشعری، حشویه و معتزله و ظهور ابن تیمیه و تلاش شاگران وی در نشر باورهای او سخن به میان آورده سپس به سراینده قصیده نونیه و روش خود در نقد وی پرداخته است.[۱۰۵]

در نخستین فصل کتاب سخن ابن قیم را در مورد کلام خدا ذکر کرده و به نقد و رد آن پرداخته است.[۱۰۶] در فصلی دیگر به سخن وی درباره معطل، مشبه و موحد اشاره کرده و ضمن بیان منظور وی از این اصطلاحات او را به تشبیه متهم نموده است.[۱۰۷] به دنبال آن نویسنده به قصیده نونیه پرداخته برخی از موارد آن را به نقد کشیده است.[۱۰۸]

در فرازی که سراینده قصیده از جهمیه سخن به میان آورده، نویسنده مراد او را اشاعره دانسته و توجه داده است در هرجای دیگری که سخن از جهمیه به میان آورده، مقصود او اشاعره است.[۱۰۹]

مسأله افعال عباد و مسائل مربوط به آن،[۱۱۰]حدوث و قدم عالم، انکار اعاده معدوم[۱۱۱]، محل حواث بودن خداوند[۱۱۲]، مسأله وحدت وجود،[۱۱۳] باضافه مسئله فوقیت و استواء بر عرش از موضاعات مطرح شده است در قسمتهای بعدی کتاب است. نویسنده به شدت با هرگونه تفسیری که مستلزم اثبات مکان و جهت مادی برای خداوند باشد، مخالفت می‌کند و تأکید دارد که خداوند منزّه از جسم و حرکات است.[۱۱۴]

موضوع کلام خداوند و حدوث و قدم آن از نگاه ابن قیم و اشکالاتی که بر آن وارد شده از مطالبی که نویسنده متعرض آنها شده است.[۱۱۵]جواز تسلسل[۱۱۶]وی همچنین به مسائل کلامی مانند نزول و تنزیل قرآن و رفع درجات، اشاره کرده و تصور فیزیکی رؤیت خداوند در آخرت را رد کرده است. و به طور کلی، بر تنزیه خداوند از صفات جسمانی و عوارض مخلوقات تأکید می‌کند[۱۱۷] و ی مباحث مختلف دیگری مانند بحث فوقیت و مباحثی در تاویل[۱۱۸] را مطرح کره و در خصوص معطل و موحد و اتهام به اشعریان سخن گفته است.[۱۱۹] نویسنده تا پیان کتاب اشکلات و نقدهای کلامی دیگری را متوجه ابن قیم کرده است.

مصباح الأنام وجلاء الظلام فی رد شبه البدعی النجدی التی أضل بها العوام

مصباح الأنام وجلاء الظلام فی رد شبه البدعی النجدی التی أضل بها العوام، نوشته علوی بن أحمد بن حسن بن عبد الله بن علوی حسینی شافعی (م ۱۲۳۲ق) در نقد و رد شبهات و بدعت‌های محمد بن عبد الوهاب و تفکر وهابیت است. ذیل این اثر رساله‌ای درباره دلائل جواز توسل به پیامبر(ص) و زیارت ایشان از احمد بن زینی دحلان است.

ویژگی‌های کتاب

از ویژگی‌های این کتاب، استناد به آثار بسیاری عالمان مرتبط با این موضوع است که نشان از احاطه‌ی علمی نویسنده و آگاهی او از موضوعات و تبحّر وی در این زمینه دارد. همچنین این کتاب، عناوین بسیاری از کتاب‌ها و منابعی را که عالمان اهل سنت در آن زمان در نقد آرای محمد بن عبدالوهاب و ردّ عقایدش تألیف کرده‌اند، به صورت جداگانه برشمرده است. علاوه بر این، کتاب مشتمل بر مجموعه‌ی بزرگی از کرامات عرفا و صوفیان است.[۱۲۰]

روش نویسنده

نویسنده در این کتاب، اندیشه‌های محمد بن عبدالوهاب را با شیوه‌ای عارفانه و زیبا به نقد کشیده و بر آن ردیه نوشته است. همچنین می‌توان تشابهات و اشتراکاتی بین روش و دیدگاه‌های او با روش و آرای شیعیان و اشاعره مشاهده کرد.[۱۲۱]

انگیزه نگارش

نگارنده این اثر را به هدف ریشه کن کردن شبهات و بدعت‌های شکل گرفته توسط محمد بن عبد الوهاب در میان مردم سرزمین‌هایی است که از آنها بازدیده کرده، نوشته است.[۱۲۲]

ساختار کتاب

ساختار کتاب در دو مقدمه(محقق و نویسنده) و نه فصل تنظیم شده است.

محتوای کتاب

مقدمه محقق در معرفی نویسنده و کتاب است.[۱۲۳]

نویسنده در مقدمه ضمن اشاره به انگیزه نگارش و ساختار کتاب به ذکر آثاری که در رد بر وهابیت نگاشته شد پرداخته و ضمن اشاره به برخی از احادیث درباره ظهور این فرقه پیرامون عقاید انحرافی آنان و کرامات برخی از صوفیه و… مطالبی ذکر کرده است.[۱۲۴]

مباحث اصلی کتاب از فصل نهم آغاز شده است

نویسنده در این فصل ضمن اشاره به سخنان تقی‌الدین سبکی در مورد ناگواری‌ها و سختی‌های دنیا و ابتلائات آن از کتاب وی «معید النعم و مبید النقم» همچنین ذکر فوائد دشواریها و بلایا از زبان عزالدین محمد بن عبدالسلام تتمه‌ای درباره محبت اولیاء خدا و عقوبت کسانی که به آنها آزار می‌رسانند سخن گفته است.[۱۲۵]

فصل دهم به سخنان علما درباره ابن تیمیه و زهد و ورع او است. نخست به سخن و ستایش ذهبی یکی از شاگردان او اشاره نموده[۱۲۶] در ادامه نظر ابو الحسن شاذلی در باره ابن تیمه و انکار وی بر عارفان و همچنین عبد الرحمن اشمونی در توصیف وی و مخالفتش با اجماع مسلمانان و سرنوشت او آمده است.[۱۲۷]

در فصل یازده در مخالفت و رد بر محمد بن عبد الوهاب درباره تعویذ و استفاده از مهره برای دفع چشم زخم از انسان و حیوانات است و در آن به نظر برخی از عالمان اهل سنت مانند ابن حجر و ابن ابی زید مالکی در خصوص جواز آن پرداخته شده است و در این میان به برخی از احکام در این خصوص اشاره شده است.[۱۲۸]

فصل دوازده در انکار بر محمد بن عبد الوهاب درباره کفر دانستن به کارگیری برخی از عبارت توسط عامه مردم همچون (جز تو و خدا را ندارم) و مانند آن است. نویسنده نخست سخن محمد بن احمد بن عبد اللطیف احسایی را در رد نگاه وهابیت در این خصوص بازگو نموده است و در ادامه به ذکر سخنان برخی دیگر از عالمان پیرامون این مسأله پرداخته است.[۱۲۹]

فصل سیزده در مورد ساختن بنا و قبه بر مزار اولیا و صالحان و استحباب آن است. در نقد و پاسخ به سخن و نظر محمد بن عبد الوهاب در کافر شناختن مردم بلادی که در آن قبه وجود دارد و قلمداد کردن آن به منزله بت، که در حقیقت تکفیر متقدمان و متاخران علما و صالحان و تمام مسلمانان است مطالبی به تفصیل ذکر کرده است. وی نخست به حکم فقهی ساختن قبه بر مزار درگذشتگان از منظر عالمان اهل سنت نظیر ابن مفلح حنبلی، ابن قیم، ابن حجر و….پرداخته و نتیجه سخن آنان را در تضاد با اندیشه محمد بن عبد الوهاب در تکفیر مسلمانان به این جهت دانسته و او را گمراه شمرده است. سپس ممنوعیت نذر برای بزرگان و اولیا در تفکر محمد بن عبد الوهاب را مخالفت با شریعت و اجماع علما دانسته است.[۱۳۰]در ادامه مطالبی درباره زیارت استحبا و فوائد آن و ضمن اشاره به برخی مسائل مرتبط با آن نگاه ئهابیت را در این خصوص نقد کرده است.[۱۳۱]

وی همچنین متعرض مسائلی همچون حضور در حضور در جشن میلاد بزرگان یا سفر برای زیارت آنان، سرودن شعر در مدح آنان، رقص صوفیان و مسائل دیگر شده است.[۱۳۲]

فصل چهارده درباره انکار توسل، استغاثه و شفاعت است. نویسنده به نقد تفکر ابن تیمیه در این مورد و اثبات جواز آنها بر اساس احادیث و قرآن و سخن عالمان اهل سنت و عارفان نظیر ابن عربی، پرداخته است.[۱۳۳]

فصل پانزده به مسأله صلوات بر پیامبر(ص) بعد از اذان و دعای پس از آن از نگاه ابن عبد الوهاب پرداخته شده و دلایلی مبتنی بر احادیث و روایات در نقد نظر وی ذکر شده است[۱۳۴]

فصل شانزده به نگاه ابن عبد الوهاب در خصوص مذاهب فقهی اهل سنت و تقلید از علمای آنها اشاره شده و به نقد تفکر او با استناد به سخنان برخی از عالمان اهل سنت پرداخته شده است.[۱۳۵]

در آخرین فصل کتاب تفکر ابن عبد الوهاب در خصوص زیارت پیامبر(ص) و اقدامات وی در جهت بازداشتن از آن اشاره شده و با استناد به برخی از نوشته و سخنان علمای اهل سنت در این موضوع به نقد و رد تفکر او پرداخته شده است.[۱۳۶]

خاتمه کتاب مشتمل بر پرسش‌ها و پاسخ‌ها و تقریظ بر کتاب سلیمان بن عبد الوهاب توسط محمد بن سلیمان کردی و تقریظ بر کتاب حاضر است[۱۳۷]

الزیاره النبویه بین البدعیه والشرعیه

الزیاره النبویه بین البدعیه والشرعیه، تألیف سید محمد بن علوی بن عباس مالکی حسنی (۱۳۶۷- ۱۴۲۵ق) از علمای مذهب مالکی در بررسی احکام شرعی و مشروعیت زیارت قبر پیامبر اکرم(ص) و انکار بر کسانی است که آن را عملی بدعت‌آمیز دانسته‌اند.

انگیزه نگارش

انگیزه‌ی اصلی نگارش این نوشتار، مقابله با انتشار یک کتاب تفرقه‌انگیز در موسم حج سال ۱۴۱۹ هجری قمری بود که در آن زیارت رسول الله(ص) پس از وفات ایشان، را عملی مفسده‌انگیز و بی‌فایده دانسته وباعث آزردن خاطر مسلمانان شده بود.[۱۳۸]

ساختار کتاب

ساختار کتاب حاوی مقدمه محقق، تقدیم، مقدمه نویسنده و متن اصلی است که مطالب آن ذیل مقدمات اولیه دو فصل و خاتمه تنظیم شده است.

گزارش محتوا

مقدمه محقق به معرفی نویسنده و آثار او اختصاص یافته است.[۱۳۹]

همچنین در تقدیم به اهمیت کتاب[۱۴۰]و در مقدمه نویسنده به موضوع کتاب، محتوا و انگیزه نگارش آن اشاره شده است.[۱۴۱]

در مقدمات اولیه کتاب چندین مسئله‌ی مقدماتی کلیدی مطرح شده است. این مقدمات شامل مباحثی در حقیقت مسأله‌ی قصد سفر برای زیارت،[۱۴۲]عدم رعایت امانت‌داری درعرضه‌ی مسأله زیارت قبر پیامبر(ص) و مطرح کردن آن،[۱۴۳]جزء مناسک نبودن زیارت[۱۴۴]و خطای در حکم بر احادیث زیارت است. نویسنده به صلاحیت این احادیث در اثبات مشروعیت زیارت اشاره کرده و تشکیک در آنها را ناروا شمرده است.[۱۴۵]

نویسنده فصل اول مباحث کتاب را به اثبات مشروعیت زیارت پیامبر(ص) اختصاص داده و در این راستا نخست به استدلال به قرآن کریم درباره زیارت پرداخته و تلاش کرده است تا با تکیه بر برخی از آیات و نظر برخی از عالمان پیرامون آنها، مشروعیت زیارت پیامبر(ص) را اثبات نماید[۱۴۶]و به اشکالات مخالفان پاسخ گوید.[۱۴۷] وی در ادامه احادیثی مرتبط با مشروعیت زیارت پیامبر(ص) و قصد سفر برای آن را ذکر کرده است[۱۴۸]

توحیدی بودن زیارت پیامبر(ص)[۱۴۹] با استناد به سخنان عالمان فقیه مانند مالک بن انس، قاضی عیاض، ابوحنیفه، فقهای مذهب حنفی و عالمان مذهب شافعی[۱۵۰]همراه با سخنان برخی از عالمان حنبلی مانند ابن قدامه، تقی‌الدین فتحی حنبلی، ابن مفلح از دیگر مطالب مطرح شده است.[۱۵۱]نویسنده ضمن اشاره به نگاه ابن تیمه درباره زیارت قبر پیامبر(ص)،[۱۵۲] به دیدگاه ابن قیم و عالمانی دیگر مانند ابن حجر شافعی، حافظ ذهبی، ابن حجر عسقلانی و عالمان متاخر نظیر شوکانی درباره زیارت و فضیلت آن پرداخته است.[۱۵۳]

وی بخشی از مطالب را به دلایل قائلین به استحباب زیارت اختصاص داده و آیات و روایاتی را که در این راستا به آنها اسشهاد شده آورده است. سپس ادله قائلان به وجوب و کسانی که آن را نامشروع شمرده‌اند مطرح کرده است.[۱۵۴]

فهم نادرست حدیث «شد الرحال» یا قصد سفر برای زیارت پیامبر(ص) از مباحثی است که نویسنده به تفصیل به آن پرداخته و ضمن بررسی حدیث یاد شده اقول، نظرات و فتاوای عالمان را در این خصوص ذکر نموده است.[۱۵۵]

ارتباط زیارت و مناسک از مباحثی است که نویسنده متعرض آن شده و آن را مورد بررسی قرار داده است.[۱۵۶]

آداب زیارت در قصیده نونیه ابن قیم و تحلیل آن، دعا در زیارت پیامبر(ص) همراه با فتاوای برخی از فقها در کیفیت آن، توسل و تبرک به مرقد پیامبر(ص)، سخنان برخی از حنبلیان در استحباب زیارت در مناسک از دیگر مطالب فصل اول کتاب است.[۱۵۷]

فصل دوم به فضائل زیارت و فواید آن اختصاص یافته و به احادیثی که متضمن فوایدی برای زیارت همچون شفاعت پیامبر(ص)، قرب به ایشان در قیامت و ثواب و حسنات مترتب به آن اشاره شده است. در ادامه به ثواب صلوات بر پیامبر(ص) پرداخته شده[۱۵۸]و در پایان بخش فصل دوم مطالبی پیرامون حیات پیامبر(ص) پس از مرگ مطرح شده است.[۱۵۹]

در خاتمه به ذکر کتابها و مصادر مرتبط با موضوع بحث پرداخته شده و براساس موضوعات آنها به چهار قسم(کتب خصائص و مناقب، فقه،زیارت و مناسک) تقسیم بندی شده‌اند. نویسنده در هر قسم کتابهایی را که مطالبی درباره زیارت پیامبر(ص) مطرح کرده‌اند نام برده و توضیحاتی پیرامون آنها داده است.[۱۶۰]

تحقیق الآمال فیما ینفع المیت من الأعمال

تحقیق الآمال فیما ینفع المیت من الأعمال، تألیف سید محمد بن علوی بن عباس مالکی حسنی (۱۳۶۷- ۱۴۲۵ق) از علمای مذهب مالکی درباره رسیدن ثواب اعمال نیک به درگذشتگان است.

موضوع کتاب

نوشتار حاضر رساله‌ای مشتمل بر مباحثی علمی مهم درباره‌ی رسیدن ثواب قرائت قرآن و دیگر اعمال نیک به مردگان، و امور مرتبط با اموات مانند تلقین و برگزاری مراسم عزاداری است.[۱۶۱]

ساختار و محتوای رساله

نویسنده ضمن اشاره به موضوع رساله در مقدمه،[۱۶۲]مطالب رساله را با آیه کریمه«لیس للانسان الا ما سعی» آغاز کرده و با توجه به آن مسأله انکار رسیدن ثواب اعمال به مردگان را مطرح نموده است. وی در تایید بهره بردن مردگان از اعمال صالح دیگران به تحلیلی از ابن ابی العز شارح عقیده طحاویه در رد استدلال منکران، به آیه ذکر شده اشاره کرده است.[۱۶۳]سپس در تایید رسیدن ثواب به اموات حدیثی از پیامبر(ص) را ذکر کرده و توضیحات مطرح شده پیرامون آن را آورده است.[۱۶۴]

قرآن خواندن برای درگذشتگان از مباحث مطرح شده است. نویسنده به ادله منکران که تمسک به عمل سلف بوده اشاره کرده و آن را با ذکر شواهدی، نادرست قلمداد کرده است. در ادامه سخنان بزرگان مذاهب فقهی را در خصوص رسیدن ثواب اعمال صالح به اموات ذکر نموده،[۱۶۵]سپس به توثیق متون فقهی مذاهب چهارگانه در موضوع مورد بحث اشاره کرده است. او با آوردن شواهد متعددی از علمای مذاهب فقهی اربعه (حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی)، اجماع بر جواز وصول ثواب اعمال نیک به میت را مستند می‌کند و در این راستا به اقوال فقهای بزرگ آنان در رسیدن ثواب دعا، صدقه، و استغفار، و همچنین قرائت قرآن به میت اشاره کرده و این عقیده را مورد اتفاق جمهور فقها و سلف دانسته است.[۱۶۶]

نظر ابن تیمه در موضوع مورد بحث از جمله مطالبی است که نویسنده متعرض آن شده و تفصیل سخنان وی را در تایید رسیدن ثواب به مردگان ذکر کرده است.[۱۶۷]

مسأله بدعت نبودن خواندن قرآن بر قبور درگذشتگان به همراه نظرات مختلف درباره آن از دیگر مباحث رساله است. نویسنده به اقول علمای سلفیه و در راس آنها ابن قیم و دیگر عالمان اهل سنت، در بدعت نبودن این عمل استشهاد نموده و استحباب آن را مطرح کرده است.[۱۶۸]

نویسنده در ادامه مشروعیت برخی اعمال مربوط به درگذشتگان مانند تلقین میت و غیره را با ذکر نظر علمای اهل سنت مطرح کرده، سپس به بررسی و نقد دیدگاه مخالفان پرداخته است.[۱۶۹]

مسأله برگزاری مجلس جهت تعزیت و تسلیت گفتن به بازماندگان از مهمترین مسائلی است که توسط برخی بدعت‌آمیز شمرده شده است. نویسنده به بررسی این موضوع پرداخته و جواز مشروعیت این عمل را با تکیه بر سیره پیامبر(ص)و سخنان و نظرات عالمان اهل سنت مورد تایید قرار داده[۱۷۰]سپس به ذکر فضائل سوره‌های قرآنی نظیر سوره فاتحه و یس، ملک… و تلاوت آنها به قصد ثواب مردگان پرداخته است.[۱۷۱]

در خاتمه کتاب از کوتاهی آرزوها، یادآوری مرگ و…سخن گفته شده[۱۷۲]و در پایان به بایسته‌های فقهی برخی از مسائل همچون احتضار، عزاداری، غسل، تکفین و دفن و…اشاره شده است.[۱۷۳]

الفجر الصادق فی الرد على منکری التوسل والکرامات والخوارق

الفجر الصادق فی الرد على منکری التوسل والکرامات والخوارق، نوشته جمیل أفندی صدقی زهاوی (۱۲۷۸- ۱۳۵۴ ق) شاعر و ادیب، در رد بر کسانی است که مفاهیم دینی مانند توسل، کرامات اولیاء را انکار می‌کنند.

انگیزه نگارش

نویسنده این نوشته را برای دفاع از عقاید اهل سنت و جماعت و حفاظت از مسلمانان در برابر اباطیل و شبهات مطرح شده توسط فرقه‌هایی مانند وهابیت و بیان گمراهی، جهالت و فریبکاری آنان نگاشته است.[۱۷۴]

ساختار و محتوای رساله

در مقدمه‌ محقق به معرفی نویسنده پرداخته شده[۱۷۵]سپس در یک مقدمه مختصر درباره رساله، اهمیت و انگیزه نگارش آن مطالبی عنوان شده است.[۱۷۶]

نویسنده ضمن اشاره به انگیزه اصلی از نگارش رساله[۱۷۷] به مسأله اطاعت از حاکم پرداخته و به ضرورت وجود امام (حاکم) و واجب بودن اطاعت از او می‌پردازد.[۱۷۸] وی وجوب اطاعت از اولی الأمر را مستند به قرآن و سنت نموده و نیز به این امر اشاره کرده است که مراد از اولو الامر امرای مسلمانان هستند و نه عالمان و برای این ادعا از آیات و روایات استناد جسته است.[۱۷۹]

معرفی فرقه وهابیت و خاستگاه آن از دیگر مباحث مطرح شده است. در این قسمت، نویسنده به معرفی فرقه وهابیت می‌پردازد و منشأ ظهور آن را در سال ۱۱۴۳ هجری قمری در نجد و توسط محمد بن عبدالوهاب ذکر می‌کند. وی اشاره می‌کند که این فرقه با کمک محمد بن سعود در درعیه ظهور کرد و عقیده فاسد خود را منتشر ساخت.[۱۸۰] او ضمن اشاره به مخالفت