پاورپوینت کامل جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد دارای ۱۱۹ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن پاورپوینت کامل جستارهایی در مدرسه کلامی بغداد :

۱
فصل اول۱.۱
مناسبات امامیه و زیدیه: از آغاز غیبت صغری تا افول آل بویه۱.۲
مناسبات فرهنگی – اجتماعی اهل حدیث و امامیه در بغداد۱.۳
کلام امامیه پس از دوران حضور؛ نخستین واکنش‌ها۱.۴
نقش معتزلیان شیعه شده در گرایش کلام امامیه به اعتزال۱.۵
ابو عیسی وراق: از اعتزال تا گرایش به مدرسه کوفه۱.۶
ابن راوندی و دفاع از اندیش کلامی کوفه۱.۷
عوامل شکل‌گیری مدرس کلامی بغداد۲
فصل دوم۲.۱
متکلمان ناشناخته امامیه بعد از غیبت صغرا تا دوران شیخ مفید۲.۲
نوبختیان در رویارویی با متکلمان معتزلی و امامی۲.۳
نقش ابن قبه رازی در تاریخ تفکر امامیه۲.۴
جریان حدیثی امامیه در بغداد (از آغاز غیبت صغرا تا عصر شیخ مفید)۲.۵
آرای کلامی اختلافی‌ شیخ مفید با نوبختیان باتکیه‌بر احادیث کافی۲.۶
مقایسه اندیشه‌های کلامی نوبختیان با شیخ مفید و سید مرتضی۲.۷
جایگاه اجتماعی و سیاسی سید مرتضی و خاندان وی۲.۸
رویکرد متکلمان امامیه در بغداد به معتزلیان شیعه شده۲.۹
میزان اثرپذیری سید مرتضی از معتزل بصره در موضوع توحید و عدل۳
فصل سوم۳.۱
نگاه حوزه بغداد به راویان و آرای رجالی مدرس حدیثی قم۳.۲
چگونگی مواجهه شیخ مفید با میراث حدیثی امامیه۳.۳
نقش اجماع در اندیشه کلامی سید مرتضی۳.۴
جایگاه عقل در کلام امامیه در مدرسه کلامی بغداد۳.۵
تطور معرفت اضطراری در مدرس کلامی امامیه در بغداد۳.۶
حیات پیشین انسان از دیدگاه متکلمان بغداد۳.۷
آموزه بدا در اندیشه امامیه از آغاز غیبت تا پایان مدرسه بغداد۴
پانویس۵
منابع مقاله۶
وابسته‌ها

جستارهایی در مدرس کلامی بغداد، این کتاب یکی از مجموع چهارجلدی است که گروه «تاریخ کلام» پژوهشکده کلام اهل‌بیت(ع) برای ریشه‌یابی هویت فکری و تاریخی اندیش کلامی شیعه در مدرسه‌های مدینه، کوفه، قم و بغداد با رویکردی پژوهشی، استدلالی و مستند تدوین کرده است. مقاله‌های کتاب در سه فصل به دست سید اکبر موسوی تنیانی، علی امیرخانی، سید علی حسینی‌زاده خضرآباد، عباس میرزایی توکابادی، حیدر بیاتی، علیرضا بهرامی، سید علیرضا حسینی، عبد الهادی اعتصامی، محمدجعفر رضایی، امداد توران، سید جمال‌الدین موسوی و علی‌نقی خدایاری(متولد ۱۳۵۱ش)، نوشته شده است.

فصل اول

مناسبات امامیه و زیدیه: از آغاز غیبت صغری تا افول آل بویه

سید اکبر موسوی تنیانی این مقاله را با نگرشی تحلیلی و تاریخی نوشته و تعاملات پیچیده‌ و چندوجهی فکری امامیه و زیدیه (دو فرق مهم شیعی) را در کنار روابط سیاسی آن دو که از آغاز غیبت صغری «اواخر قرن سوم هجری» تا افول آل بویه «قرن پنجم هجری» در کنار یکدیگر حضور داشتند، بیان کرده است.

تنیانی می‌گوید پیوندهای خانوادگی نقش مهمی در مناسبات میان امامیه و زیدیه ایفا کرده‌ است؛ برخی از سادات زیدیه مانند ابو الحسین احمد بن محمدناصر الأطروش (امام ناصری) با خاندان‌های امامی (مانند سادات مرتضی و شریف رضی) روابط نزدیکی داشتند.[۱]

در دور آل بویه، به‌رغم اختلافات فکری میان امامیه و زیدیه در بغداد و ری، آنان همکاری‌های سیاسی و اجتماعی قابل‌توجهی داشتند. شیخ صدوق و ابن ابی‌فراس از شخصیت‌هایی بودند که در این همکاری‌ها نقش داشتند. میان این دو فرقه تبادلات علمی و فرهنگی نیز وجود داشت. عالمان زیدیه مانند ابوالفرج اصفهانی در منابع امامیه موردتوجه بودند و روایاتشان نقل می‌شد. بااین‌همه، اختلافات کلامی و فقهی، به‌ویژه در مورد امامت و عصمت، میان دو گروه وجود داشت؛ زیدیان به امامت امام حاضر باور داشتند، درحالی‌که امامیه امامت پیشوایان معصوم را پذیرفته بودند.[۲]

تنیانی همچنین به تقابل امامیه و زیدیه با اهل حدیث می‌پردازد؛ اهل حدیث، به‌ویژه حنبلی‌ها، در بغداد نفوذ زیادی داشتند و با هر دو گروه شیعه مخالف بودند. درگیری‌های مذهبی، به‌ویژه در محرم، میان این گروه‌ها رایج بود که گاهی به خشونت منجر می‌شد. آل بویه، با گرایش شیعی، تلاش می‌کردند تا میان گروه‌ها صلح برقرار کنند، اما نفوذ اهل حدیث و فشار جامعه، گاهی مانع از حمایت کامل از امامیه می‌شد.[۳]

مناسبات فرهنگی – اجتماعی اهل حدیث و امامیه در بغداد

علی امیرخانی در این مقاله، با نگرش تاریخی و جامعه‌شناختی، به بررسی تعاملات فرهنگی و اجتماعی میان اهل حدیث و امامیه در بغداد (به‌ویژه در دور آل بویه) می‌پردازد. هدف او روشن‌کردن چگونگی نفوذ هر دو جریان و تأثیر عمیق آن‌ها بر جامع بغداد است. این شهر در دوره آل بویه کانون فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی بود و دو جریان اهل حدیث و امامیه در آن حضور پررنگی داشتند. اهل حدیث، به‌ویژه حنبلی‌ها نیز در بغداد نفوذ گسترده‌ای داشته، از حمایت خلفای عباسی برخوردار بودند. آنان در زمینه‌های علمی و فقهی فعالیت می‌کردند و با گرایش‌های شیعی، به‌ویژه امامیه، مخالفت می‌ورزیدند.[۴]امامیه در این دوره، باوجود حمایت‌هایی از سوی آل بویه، با چالش‌های اجتماعی و سیاسی مواجه می‌شد. آنان به برگزاری مراسم مذهبی مانند عاشورا می‌پرداختند که گاهی با واکنش شدید اهل‌سنت همراه بود.[۵] درگیری‌های مذهبی که گاهی به خشونت و تخریب منجر می‌شد، میان اهل حدیث و امامیه، به‌ویژه در ماه محرم، بارها در بغداد اتفاق افتاد.[۶]آل بویه، به‌رغم گرایش شیعی خود، تلاش می‌کردند تا با حفظ تعادل و صلح میان گروه‌ها، امنیت را برقرار کنند؛ اما فشار جامعه و نفوذ اهل حدیث، گاهی مانع از حمایت آشکار و کامل آنان از امامیه می‌گشت. [۷] متکلمان و فقهایی مانند ابوالحسن اشعری و ابوبکر باقلانی از اهل حدیث، و سید مرتضی و شیخ مفید از امامیه، نقش مهمی در مناسبات این دوره داشتند.[۸]

کلام امامیه پس از دوران حضور؛ نخستین واکنش‌ها

سید علی حسینی‌زاده خضرآباد این مقاله با نگارش تحلیلی و مقایسه‌ای نوشته و به بررسی چگونگی شکل‌گیری کلام امامیه در بغداد پس از دوران حضور ائمه (غیبت صغری) و تعامل آن با مکاتب کلامی موجود، به‌ویژه معتزله، پرداخته است. هدف او روشن‌کردن تغییر رویکرد کلامی امامیه از مدرسه کوفه به بغداد و چگونگی تأثیر متقابل اندیشه‌ها در این فرایند است.[۹]

حسینی‌زاده نشان می‌دهد که مکتب کلامی بغداد با رویکرد عقلانی و با تعامل با معتزله و تلاشی که متکلمان برجسته این مکتب داشته‌اند، نقطه عطفی را در تاریخ کلام امامیه ایجاد نمود که زمینه‌ساز توسعه‌های بعدی آن را فراهم آورد.[۱۰] پس از دوران حضور ائمه(ع)، مکتب کلامی امامیه از کوفه به بغداد منتقل شد. این انتقال منجر به تغییر رویکرد از تکیه صرف بر روایات به سمت رویکرد عقلانی و استدلالی گشت.[۱۱]متکلمان امامیه در بغداد، به‌ویژه شیخ مفید و سید مرتضی، از روش‌های استدلالی معتزله در دفاع از عقاید امامیه بهره بردند. این تعامل باعث غنای کلام امامیه و شکل‌گیری مکتب کلامی بغداد شد.[۱۲]
متکلمان امامی بغداد در مباحث کلامی‌شان، با تأثیر از معتزله، بر تنزیه خداوند از صفات جسمانی و تشبیه تأکید داشتند.[۱۳]آنان معتقد بودند که خداوند عادل است و هیچ فعلی از او ناروا نیست. بداء نیز به معنای تغییر اراد الهی، از موضوعات موردبحث بود.[۱۴] امامیه بر اختیار انسان و قدرت او بر انجام اعمال تأکید می‌ورزید.[۱۵]

متکلمان بغداد نیز مخلوق بودن قرآن را باور داشتند. این دیدگاه با دیدگاه اهل حدیث تفاوت داشت.[۱۶] ایمان در کلام امامیه شامل اقرار قلبی و عمل بود.[۱۷] شیخ مفید و سید مرتضی نقش محوری در این تحولات ایفا نمودند و با تألیفات و مناظرات خود، کلام امامیه را به یک نظام فکری منسجم تبدیل کردند.[۱۸]

نقش معتزلیان شیعه شده در گرایش کلام امامیه به اعتزال

نوشته عباس میرزایی نوکابادی است. او با نگاه تحلیلی و تاریخی، تاثیر معتزلیانی را که به تشیع گرایش یافتند، بر تحولات کلام امامیه و گرایش آن به رویکردهای اعتزالی بررسی می‌کند. همچنین، نقش شخصیت‌های برجسته را در این فرایند نشان می‌دهد.[۱۹] این معتزلیان اندیشه‌های توحیدی، عدلی، و عقل‌گرایی معتزله را وارد کلام امامیه کردند. این تأثیر در مباحثی مانند صفات الهی، جبرواختیار، و خلق قرآن مشاهده می‌شود.[۲۰] ابو عیسی ورّاق و ابوالحسین بصری از جمله این متکلمان بودند که نقش مهمی در این تبادل فکری ایفا کردند.[۲۱] البته مخالفت‌هایی از سوی برخی امامیه که آن را انحراف از اصول می‌دانستند، دیده می‌شود.[۲۲] متکلمان برجست مکتب کلامی بغداد مانند شیخ مفید و سید مرتضی نیز تحت‌تأثیر اندیشه‌های اعتزالی قرار گرفتند و از روش‌های استدلالی آنان در دفاع از عقاید امامیه استفاده کردند.[۲۳]

ابو عیسی وراق: از اعتزال تا گرایش به مدرسه کوفه

نوشت عباس میرزایی نوکابادی است. او با نگارش تحلیلی و تطبیقی به سیر تحول فکری ابو عیسی وراق (متکلم برجسته در قرن سوم و چهارم هجری) پرداخته، عامل تغییر رویکرد او و تأثیری را که بر کلام امامیه داشته است، نشان می‌دهد.

وراق در آغاز، بر اصول معتزله مانند توحید و عدل الهی تأکید می‌کرد. او به خلق قرآن و اختیار انسان باور داشت.[۲۴]وراق سپس از متکلمان کوفه مانند هشام بن حکم تاثیر پذیرفت. این تغییر در مباحثی مانند صفات الهی، امامت، و خلق قرآن نمود یافت.[۲۵]او با هشام در مباحث توحید و عدل هم‌عقیده بود. ولی دربار «استطاعت» (قدرت آدمی) دیدگاه معتزله را می‌پذیرفت.[۲۶]وراق معتقد بود که کلام خدا مخلوق است و علم الهی را قدیم و ازلی می‌دانست.[۲۷] او معتقد بود که امکان تحریف قرآن وجود دارد. وراق دیدگاه امامیه را دربار جایگاه ائمه تایید می‌کرد.[۲۸]

ابن راوندی و دفاع از اندیش کلامی کوفه

نوشت عباس میرزایی نوکابادی است. او با نگرش تحلیلی و جدلی، چگونگی دفاع ابن راوندی از عقاید مکتب کوفه را در برابر انتقادات معتزله و نیز جایگاه او را در تاریخ کلام امامیه بررسی می‌کند.[۲۹]

ابن راوندی متکلمی برجسته در قرن سوم هجری است که در آغاز از معتزلیان شمرده می‌شد، سپس به تشیع گرایش یافت و یکی از منتقدان سرسخت معتزله گشت. او در آثار خود به دفاع از اندیشه‌های متکلمان کوفه، به‌ویژه هشام بن حکم، پرداخت.[۳۰]یکی از مباحث کلامی ابن راوندی توحید و عدل است؛ در نگاه او خداوند عادل است و هیچ فعلی ناروایی انجام نمی‌دهد. مبحث دیگر، علم الهی است. ابن راوندی معتقد بود که خداوند بر همه چیز داناست. علم الهی قدیم است.[۳۱]او با تأکید بر اختیار انسان، معتقد بود که انسان قادر به انجام اعمال خود است و این اعمال را با اراده‌اش انجام می‌دهد. ابن راوندی بر جایگاه امامت و عصمت ائمه تأکید داشت و در برابر حملات معتزله با روش جدلی می‌ایستاد.[۳۲]او با شهرت بحث‌برانگیز و با رویکردی عقلانی خود، نقش مهمی در دفاع و تقویت اندیشه‌های کلامی کوفه و مقابله با معتزله داشت.[۳۳]

عوامل شکل‌گیری مدرس کلامی بغداد

نوشت سید علی حسینی‌زاده خضرآباد است. او با نگرش تحلیلی و تبیینی، نقش متکلمان امامیه و تعامل آنها با مکاتب فکری دیگر را در شکل‌گیری و توسع مدرس کلامی بغداد به همراه زمینه‌های ظهور این مکتب کلامی و ویژگی‌های برجست آن نشان می‌دهد.

مدرس کلامی بغداد در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری شکل گرفت و با رویکردی عقلانی و استدلالی، از مدرس کلامی کوفه متمایز شد. متکلمانی مانند ابوعیسی وراق و هشام بن حکم که ابتدا در کوفه فعالیت می‌نمودند، به بغداد مهاجرت کردند و در پایه‌ریزی این مدرسه نقش مهمی داشتند. تعامل با مکتب اعتزال، به‌ویژه در بغداد که مرکز فعالیت معتزله بود، نقش اساسی در شکل‌گیری و توسع کلام بغداد ایفا کرد. متکلمان امامیه از روش‌های استدلالی معتزله بهره بردند و دیدگاه‌های خود را تقویت کردند.[۳۴]

حمایت آل بویه از شیعه، هرچند با محدودیت‌هایی همراه بود، محیط مناسبی برای رشد کلام امامیه در بغداد فراهم کرد. فضای فکری بازِ بغداد و حضور عالمانی از مکاتب مختلف نیز به تبادل اندیشه‌ها کمک نمود.[۳۵]مدرس بغداد، برخلاف مدرس کوفه که عمدتاً بر روایات تکیه داشت، رویکرد عقلانی و استدلالی را در پیش گرفت. این تغییر رویکرد به کلام امامیه عمق فلسفی بخشید. ظهور متکلمان برجسته‌ای مانند شیخ مفید و سید مرتضی که به تبیین و تدوین کلام امامیه با رویکرد عقلانی پرداختند، نقش کلیدی در توسعه این مدرسه داشت.[۳۶] هم‌زمان با رشد کلام بغداد، جریان حدیثی امامیه نیز در بغداد فعال بود و تعاملاتی میان این دو وجود داشت.[۳۷]مدرس کلامی بغداد محصول تعامل عوامل فکری، اجتماعی و سیاسی مختلف بود و با رویکرد عقلانی و تأثیرپذیری از معتزله، نقطه عطفی در تاریخ کلام امامیه محسوب می‌شد.[۳۸]

فصل دوم

متکلمان ناشناخته امامیه بعد از غیبت صغرا تا دوران شیخ مفید

نوشت سید اکبر موسوی تنیانی است. او با نگاه تحلیلی – تاریخی و توصیفی متکلمان امامی ناشناخته‌ای را که پس از غیبت صغرا تا دوران شیخ مفید در کوفه و بغداد و در دوره‌های زمانی مشخص فعالیت داشته‌اند، دسته‌بندی و تحلیل می‌کند. این متکلمان در انتقال اندیشه‌های امامیه و تثبیت آن در بغداد نقش مهمی داشتند؛ اما در پژوهش‌های پیشینْ کمتر شناخته شده‌اند. این مقاله برخلاف برخی گزارش‌های دیگر، هیچ‌گونه ارتباط یا تاثیرپذیری قوی از مکتب معتزلی را در اندیشه این متکلمان نشان نمی‌دهد. در واقع، این متکلمان از مکتب کوفه منشأ گرفته بودند و به‌تدریج به بغداد مهاجرت کرده و در آنجا فعال شدند. این متکلمان در مباحثی چون توحید، عدل، نبوت، امامت، و همچنین مسائل فلسفی و طبیعی فعالیت داشتند. از شمار این متکلمان می‌توان به محمد بن ابی عمیر، ابن جُنید اسکافی، ابن فلاوس، و ابوعبدالله صفوانی اشاره کرد. برخی از این افراد با هشام بن حکم و یونس بن عبدالرحمن در ارتباط بوده‌اند. آثار کلامی و فقهی آنان، باوجود اهمیتی که دارد، کمتر موردتوجه و پژوهش قرار گرفته است. فعالیت‌های این متکلمان نقش مهمی در توسعه و تثبیت اندیشه امامیه در دوره موردبحث داشته است. آثار آنان به طور عمده بر اساس منابع شیعه استوار است و کمتر تحت تاثیر جریان‌های فکری دیگر قرار گرفته است. برخی از این متکلمان شاگرد شیخ مفید نیز بوده‌اند.[۳۹]

نوبختیان در رویارویی با متکلمان معتزلی و امامی

نوشته سید علی حسینی‌زاده خضرآباد است. او با رویکردی تحلیلی و مقایسه‌ای به تحلیل تعاملات کلامی نوبختیان با متکلمان امامی و معتزلی می‌پردازد و نقش این تعاملات را در شکل‌گیری اندیشه نوبختیان و سیر کلام امامیه بررسی می‌کند.

نوبختیان از نخستین متکلمان امامیه در بغداد به شمار می‌روند و نقش مهمی در شکل‌گیری و توسعه کلام امامیه داشتند. آنان با اندیشه‌های معتزلی آشنا بودند و برخی از اندیشه‌هایشان (مانند توحید، عدل، نبوت) را پذیرفتند و در عین حال، تمایزهای فکری در باب امامت و صفات الهی میانشان بود به‌ویژه آنکه نوبختیان بر اساس روایات و احادیث ائمه(ع) استدلال می‌کردند و در این زمینه با معتزله تفاوت داشتند. در بحث امامت، نوبختیان دیدگاه امامیه را در قبال خلافت و نقش امامان(ع) تقویت کردند، در حالی که معتزله این جایگاه را نپذیرفته بودند. آنان در موضوع جبر و اختیار برخلاف برخی معتزله، به اختیار انسان اعتقاد داشتند و افعال انسان را مخلوق خودش می‌دانستند. خضرآباد نشان می‌دهد که نوبختیان با وجود تبادل فکری با معتزله، هویت کلامی مستقل خود را حفظ کردند و به تثبیت اندیشه امامیه کمک شایانی نمودند. ref>ر.ک: همان، ص۲۴۶-۲۱۵</ref>

نقش ابن قبه رازی در تاریخ تفکر امامیه

نوشته عباس میرزایی نوکابادی است. او با رویکردی تحلیلی – تاریخی و توصیفی به معرفی زندگی و آثار ابن قبه رازی، بررسی دیدگاه‌های کلامی او و ارزیابی تاثیر وی بر تفکر امامیه پرداخته است. ابن قبه از متکلمان برجسته امامیه در قرن سوم و چهارم هجری است که با آثار متعدد خود نقش مهمی در توسعه کلام امامیه داشته است. او در آغاز، از معتزله بود و سپس به امامیه گروید. یکی از مهمترین آثار ابن قبه، «الإنصاف فی الإمامه» است که در آن به دفاع از امامت به‌ویژه از دیدگاه هشام بن حکم می‌پردازد. او هرچند از معتزله تاثیر گرفته بود، از آنان در موضوعاتی چون توحید و عدل خرده می‌گرفت. ابن قبه در موضوع جبر و اختیار نیز دیدگاهی مستقل ارائه داده، به اختیار انسان تاکید می‌کرد.[۴۰]

جریان حدیثی امامیه در بغداد (از آغاز غیبت صغرا تا عصر شیخ مفید)

نوشته سید اکبر موسوی تنیانی است. او با رویکردی تاریخی – تحلیلی سیر تحول جریان حدیثی امامیه در بغداد را از آغاز غیبت صغرا تا دوران شیخ مفید به همراه معرفی شخصیت‌های برجسته حدیثی و تحلیل نقش آنان در توسعه کلام امامیه شرح می‌دهد تا درک جامع‌تری از چگونگی تعامل علم کلام و حدیث در شکل‌گیری اندیشه امامیه شکل گیرد. از جمله شخصیت‌های برجسته حدیثی در این دوره می‌توان به ابو عمرو محمد بن عبدالله بن عثمان، ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی اشاره کرد. آنان افزون بر جمع‌آوری و تدوین احادیث، در شکوفایی مباحث کلامی نیز نقش داشتند. جریان حدیثی امامیه در بغداد باوجود رویکرد حدیث‌محورش با جریان کلامی معتزله در بغداد نیز تعاملاتی داشته است که به شکل‌گیری رویکردهای جدیدی در کلام امامیه منجر شد.

تنیانی تفاوت‌ها و شباهت‌های میان جریان حدیثی و جریان کلامی در بغداد را نشان داده است. او تاکید می‌کند که علمای حدیثی در این دوره به‌تدریج سمت روش‌های کلامی رفته، تلاش نمودند تا اندیشه‌های خود را با استدلال‌های عقلی تقویت کنند. این جریان حدیثی، زمینه‌ساز ظهور متکلمانی چون شیخ مفید شد. او می‌خواست میان کلام و حدیث توازن برقرار کند. شیخ مفید از این طریق پایه‌گذار مکتب کلامی بغداد است.[۴۱]

آرای کلامی اختلافی‌ شیخ مفید با نوبختیان باتکیه‌بر احادیث کافی

نوشته علی‌نقی خدایاری است. این مقاله با رویکرد تحلیلی – تطبیقی اختلاف‌های کلامی میان شیخ مفید و نوبختیان را با تمرکز بر احادیث «کافی» و روشن‌شدن ریشه‌های این اختلافات و نتایج آن بر تفکر