پاورپوینت کامل محقق حلی (فقه سیاسی)

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل محقق حلی (فقه سیاسی) دارای ۸۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل محقق حلی (فقه سیاسی)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل محقق حلی (فقه سیاسی) :

منبع: پاورپوینت کامل محقق حلی (فقه سیاسی)

محقق حلی‌، فقیه برجسته قرن (هفتم هـ.ق) و از پایه‌گذاران مرحله دوم فقه اجتهادی شیعه است.
ایشان با آثارى چون شرایع الاسلام نقش مهمی در تحول روش‌شناسی فقه ایفا کرد.
او در مباحث حکومتی و سیاسی، حضور امام معصوم را شرط اجرای بسیاری از احکام دانسته است.
محقق بخش گسترده‌ای از وظایف حکومتی مانند جهاد، نماز جمعه، حدود و عقد ذمه را در عصر غیبت غیرقابل اجرا یا محدود تلقی کرد.
وی تنها قضاوت را به‌ طور صریح از اختیارات فقهای جامع‌الشرایط در دوران غیبت می‌دانست و در دیگر حوزه‌ها نظریه‌ای نزدیک به تعطیل احکام حکومتی ارائه داد.
شاگردان و پیروان مکتب او در حله، از جمله فاضل آبی و یحیی بن سعید، این گرایش به فقه غیرسیاسی و محدودسازی اختیارات فقیه در عصر غیبت را ادامه دادند.

فهرست مندرجات

۱ – معرفی محقق حلی
۲ – جایگاه علمی
۳ – اجتهاد و نوآوری در فقه شیعه
۴ – مفاهیم سیاسی و واژگان فقهی
۵ – دیدگاه محقق حلی درباره نماز جمعه و عیدین
۶ – نماز جمعه و عیدین مقایسه با فقهای پیشین
۶.۱ – نماز جمعه به عنوان امر حکومتی
۶.۲ – جایگاه نمازجمعه بعد از محقق حلی
۶.۳ – دیدگاه علامه حلی
۷ – خمس و انفال از دیدگاه محقق حلی
۸ – حکم محقق حلی درباره واجبات سیاسی و جهاد
۸.۱ – پیامد نظریه محقق حلی در عصر غیبت
۸.۲ – تقسیم‌بندی دشمنان مشمول جهاد واجب کفایی
۸.۳ – حالات سه‌گانه رابطه دشمنان با مسلمانان
۸.۴ – صور نه‌گانه جهاد در فقه محقق حلی
۹ – دیدگاه محقق حلی درباره اهل ذمه و جزیه
۱۰ – ‌امر به معروف، نهی از منکر از دیدگاه محقق
۱۱ – اقامه حدود از دیدگاه محقق
۱۲ – استفاده محقق حلی از کلمه امام
۱۳ – ولایت قضایی فقها در عصر غیبت
۱۴ – ‌شرایط سیاسی و تاریخی عصر محقق حلی
۱۵ – شاگردان برجسته محقق حلی
۱۵.۱ – قاضی آبی
۱۵.۲ – مویدالدین علقمی
۱۵.۳ – یحیی بن سعید حلی
۱۶ – فقه بدون دولت در مکتب محقق حلی
۱۷ – پانویس
۱۸ – منبع

۱ – معرفی محقق حلی

شیخ جعفر بن شیخ حسن حلى معروف به محقق حلى در سال (۶۰۲ هـ.ق) در محلّه واقع در عراق به دنیا آمد.
شرایع الاسلام که از عالى‌ترین متن‌هاى فقهى او است.
کتاب المختصر النافع فی فقه الامامیه و آثار دیگر وى چون نگینى در میان کتب اسلامى مى‌درخشند.

۲ – جایگاه علمی

محقق حلى نخستین فقیه نامدار در آغاز دوره دوم فقه اجتهادی به شمار مى‌رود.
کتاب شرایع الاسلام وى، دو روش فقهى «النهایه» و «المبسوط» را جمع کرده است.
کتاب او به شیوه کتاب‌هاى فقهى اهل سنت همه فروع فقهى را در خود جاى داده است.

[۱] شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، ج۲، ص۶۱۶.

به عنوان بهترین کتاب متون فقهى شیعه، از نظر ترتیب و جامعیت شناخته‌ شده است.

[۲] آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذّریعه إلی تصانیف الشّیعه، ج۱۳، ص۴۷.

۳ – اجتهاد و نوآوری در فقه شیعه

حرکت اجتهادى در فقه شیعه در زمان محقق حلى تا آن‌جا رسید که شهر «حله» جایگاه این فقیه بزرگ از مراکز علمى مشهور در سرزمین‌هاى اسلامى به شمار آمد.
وى را باید نخستین فقیه شیعى دانست که براى تفهیم نکات فقهى به شیوه اختصار از رموزى چون، اشبه، اظهر و اقوا؛ استفاده کرد .
متون فقهى را با اشاراتى به مبانى غنى‌تر ساخت.

[۳] محقق حلی، جعفر بن حسن،شرایع الاسلام، ج۱، ص۵.

۴ – مفاهیم سیاسی و واژگان فقهی

محقق حلى از واژه سلطان عادل که بازمانده از دوران قدما است، استفاده مى‌کند.
آن را به معناى دولت امام معصوم (علیه‌السلام) به کار مى‌برد و در مواردى چون شرایط وجوب نماز جمعه و عیدین از آن یاد مى‌کند.
اما همان تعبیر ابهام آمیزى که در برخى از عبارات قدما در مورد مفهوم «او من نصبه الامام (علیه‌السلام)» وجود داشت.
در عبارت شرایع نیز به چشم مى‌خورد و به درستى روشن نیست که منظور محقق حلى از این عبارت، نایبان خاص امام (علیه‌السلام) در دوران حضورند

[۴] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۱.

و یا شامل نواب عام در عصر غیبت هم مى‌شوند.
در موارد مختلفى از کتاب شرایع، قرائنى وجود دارد که احتمال تعمیم را تأیید مى‌کند.
واژه «امام الاصل» نیز از جمله اصطلاحات سیاسى است که وى براى تمایز و رفع اشتباه مخاطب به کار مى‌برد.

۵ – دیدگاه محقق حلی درباره نماز جمعه و عیدین

با حضور وى نماز جمعه و عیدین را بر همه جز زنان واجب عینی مى‌شمارد.

[۵] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ط دار الاضواء ۱۴۰۳، ج۱، ص۹۸.

از این فتوا چنین برمى‌آید که محقق حلى نمازهایى جون جمعه و عیدین را سیاسى و دولتى دانسته است.
اقامه آن‌ها را منوط به حضور دولت حق و امامت معصوم (علیه‌السلام) مى‌شمارد.
حتى در صورت امکان وجود شرایط (به جز امام معصوم (علیه‌السلام)) در زمان غیبت، آن را از حالت وجوب خارج کرده است.
به حد استحباب تنزل داده و حرمت آن را نیز محتمل شمرده است.

[۶] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ط دار الاضواء ۱۴۰۳، ج۱، ص۹۹.

این، اولین برخورد منفى محقق حلى در برابر مسائل سیاسى زمان خود است که مشروعیت نمازهاى جمعه و عیدین را که اغلب از شئون دولتى خلفا و حکام به شمار مى‌آید، زیر سؤال برده است.
از سوى دیگر وى در بیان محتواى دو خطبه‌اى که در قبل از نماز جمعه و بعد از نماز عیدین مقرر شده، هیچ‌گونه اشاره‌اى به بیان اهم مسائل سیاسى و اقتصادى مورد ابتلاى مسلمانان در خطبه‌ها نکرده است.
از ذکر آن‌چه که در برخى از روایات آمده، خوددارى ورزیده است.

[۷] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ط دار الاضواء ۱۴۰۳، ج۱، ص۱۰۰.

۶ – نماز جمعه و عیدین مقایسه با فقهای پیشین

از قدما، شیخ طوسی در کتاب الخلاف آن‌گونه که مستفاد است شرایط زمان غیبت در «قرا» (روستاها) و «سواد» (شهرها) را به منزله نصب امام (علیه‌السلام) تلقى نموده و نماز جمعه را در چنین شرایطى مأذون و صحیح دانسته است.

[۸] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۱.

وى در کتاب النهایه در باب امر به معروف و نهی از منکر نیز چنین نوشته است:
«براى فقهاى شیعه جایز است نمازهاى جمعه و عیدین را به جماعت برگزار نمایند و خطبه‌هاى جمعه و عیدین را ایراد کنند مادام که ضررى متوجه آنان نگردد.»

[۹] طوسی، محمد بن حسن، النهایه، ص۱۰۳.

[۱۰] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۱.

برخى از فقها از این عبارت شیخ طوسى، وجوب عینى نماز جمعه در عصر غیبت را استفاده کرده و ظاهر آن را نشانه اجتماعى بودن مسئله در نزد قدما شمرده‌اند.

[۱۱] طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، ص۶۲۶.

۶.۱ – نماز جمعه به عنوان امر حکومتی

تردیدى نیست که نماز جمعه و عیدین مانند قضاوت در دیدگاه فقها یک امر حکومتى تلقى مى‌شده است.

[۱۲] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۸.

حتى فقهاى اهل سنت نیز به جز شافعی در وجوب عینى نماز جمعه حضور امام (خلیفه) و یا منصوب از جانب وى را شرط لازم شمرده‌اند.

[۱۳] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۱.

عبارت محقق حلى حاکى از آن است که در عصر غیبت، وجوب عینى بدون تردید منتفى است.

۶.۲ – جایگاه نمازجمعه بعد از محقق حلی

بعد از محقق حلى به مرور زمان این نظریه تقویت شده و به تدریج حالت اجماع و حتى ضرورت مذهب به خود گرفته است.
به طورى که عده زیادى از فقهاى متأخر ادعاى اجماع متواتر بر نفى وجوب عینى نماز جمعه در زمان غیبت کرده‌اند.

[۱۴] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۵۹.

در صورتى که اگر ظاهر ادله نیابت فقها را بر نصب، حمل کنیم، مفهوم روایاتى چون مقبوله عمر بن حنظله آن خواهد شد که فقها حداقل براى قضاوت از طرف امام (علیه‌السلام) منصوبند.
با ملازمه جمعه و حکومت که در برخى از روایات آمده

[۱۵] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۶۴.

مى‌توان منصوب بودن فقها براى اقامه نماز جمعه را به اثبات رسانید.

۶.۳ – دیدگاه علامه حلی

علامه حلی در کتاب المختلف، به صراحت فقیه عادل را منصوب از طرف امام (علیه‌السلام) محسوب کرده است.
عبارت «او من نصبه الامام (علیه‌السلام)» را شامل فقیه عادل دانسته است.
آن را شاهد و اعتبار احکام قضایى فقیه و دلیل بر وجود مساعدت مردم در اقامه حدود و قصاص توسط فقیه مورد اعتماد شمرده است.

[۱۶] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج۲، ص۲۳۹.

۷ – خمس و انفال از دیدگاه محقق حلی

محقق حلى در مورد خمس و انفال که اموال دولتى و متعلق به امام (علیه‌السلام) است، مى‌نویسد:
«سهم امام (از خمس و انفال) باید توسط «من الیه الحکم بحق النیابه» در بقیه مصارف که موجودند مصرف گردد.
همان‌طور که او متولى و عهده‌دار به‌جا آوردن دیگر وظایف غایب مى‌باشد.»

[۱۷] محقق حلی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، ص۱۶۷.

صاحب جواهر در تفسیر و شرح این کلام مى‌نویسد:
«من الیه الحکم» کسى است که از شرایط فتوا برخوردار باشد.
حق‌النیابه عبارت است از ولایتى که فقهاى جامع‌الشرایط در عصر غیبت امام (علیه‌السلام) بر مناصب امامت و ولایات عامه دارند.
اما این‌که این نیابت ولایت از باب حسبه است یا نوع مستقل ولایت است، مطلبى اختلافى است که فقها در آن آراء متفاوتى دارند.

[۱۸] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۸۰.

در هر حال مى‌توان نقطه‌نظر محقق حلى در باب خمس و انفال را نقطه عطفى در برخورد با مسائل سیاسى فقه تلقى کرد.

۸ – حکم محقق حلی درباره واجبات سیاسی و جهاد

محقق حلى حضور امام (علیه‌السلام) و یا نماینده او در امر جهاد را از جمله شرایط وجوب جهاد (ابتدایی) آورده است.
تبدیل واجب کفایی به واجب عینی در جهاد را موکول به زمان خاص آن دو دانسته است.

[۱۹] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۰۷.

۸.۱ – پیامد نظریه محقق حلی در عصر غیبت

با توجه به اهمیت جهاد و آیات مربوطه و خطب نهج البلاغه و روایات فراوان، این نظریه در حقیقت به معناى تعطیل جهاد در عصر غیبت است.
جالب آن است که از نظر محقق حلى حتى اگر مصلحت ایجاب کند که شرایط هدنه (آتش‌بس) در میان دشمن و مسلمانان برقرار شود، متولى عقد قرارداد مهادنه نیز امام (علیه‌السلام) و مأذون از طرف وى است.
جز آن دو، کسى نمى‌تواند به مهادنه، مشروعیت ببخشد؛ هرچند که مصلحت مسلمانان آن را ایجاب کند.

[۲۰] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۱۰.

مقتضاى این فتوا آن است که در زمان غیبت، همواره حالت نه جنگ و نه صلح در میان مسلمانان و دشمنان حاکم خواهد بود.
سازماندهى جنگ و یا صلح امکان‌پذیر نبوده و حالت بلاتکلیفى حکمفرما است.

۸.۲ – تقسیم‌بندی دشمنان مشمول جهاد واجب کفایی

وى، دشمنانى را که جهاد با آنان بر همه مسلمانان واجد شرایط، واجب کفایى است، به سه دسته تقسیم مى‌کند:

الف – بغات که شورشیان بر علیه امام (علیه‌السلام) هستند؛
ب – اهل ذمه که از شرایط ذمه خارج شده‌اند؛
ج – اقسام دیگر کفار.

۸.۳ – حالات سه‌گانه رابطه دشمنان با مسلمانان

سپس حالت‌هاى مختلف در میان آنان و مسلمانان را به سه صورت تصویر مى‌کند:

الف – آنان جنگ را آغاز کنند؛
ب – دست از جنگ بکشند و از جنگ خوددارى کنند؛
ج – مصلحت ایجاب کند که آتش‌بس حکمفرما باشد.

به اعتقاد محقق حلى در حالت اول که طبعا وضعیت جهاد دفاعى پیش خواهد آمد، جهاد تا سرحد امکان واجب است.
در حالت دوم بر حسب امکان حداقل یک بار در سال باید مسلمانان اقدام به جهاد کنند.
در حالت سوم اگر مصلحت ایجاب کند که متارکه جنگ کنند، این حالت تنها توسط امام (علیه‌السلام) و مأذون از طرف او امکان‌پذیر خواهد بود.

[۲۱] نجفی جواهری، محمد حسن، جواهر الکلام، ج۱۶، ص۳۲۷.

۸.۴ – صور نه‌گانه جهاد در فقه محقق حلی

به این ترتیب اشکال مختلف جهاد به نه صورت خواهد رسید که سه صورت آن مخصوص بغات بوده و از موارد ابتلا در عصر غیبت خارج است.
از شش صورت باقیمانده، مهادنه (آتش‌بس به اذمیان متخلف و کفار حربى) اختصاص به زمان حضور امام (علیه‌السلام) دارد.
بقیه اشکال (چهارگانه) مسئله نیز در عصر غیبت بلاتکلیف خواهد بود.
چنین به نظر مى‌رسد که اصولا کتاب الجهاد در شرایع الاسلام بیشتر به منظور تعیین تکالیف امام معصوم (علیه‌السلام) و نایب خاص وى به رشته تحریر درآمده است.
هیچ‌گونه فایده عملى در زمان طولانى غیبت، نمى‌تواند داشته باشد.
زیرا که جهاد ابتدایى منحصر به زمان حضور امام (علیه‌السلام) است و جهاد دفاعى هم از نظر سازماندهى رها، بل