پاورپوینت کامل قضاوت

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل قضاوت دارای ۱۱۴ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل قضاوت،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل قضاوت :

منبع: پاورپوینت کامل قضاوت

مقالات مرتبط: قضا (پاورپوینت کامل قضاوت)، پاورپوینت کامل قضاوت (مقاله‌دوم)، پاورپوینت کامل قضاوت (مقالات مرتبط).

دیگر کاربردها: قضا (ابهام‌زدایی).

پاورپوینت کامل قضاوت به معنای داوری کردن میان مردم به شیوه‌ای خاص است.
قضاء عنوان بابی مستقل در فقه است که از احکام آن به تفصیل در این باب سخن گفته‌اند.

فهرست مندرجات

۱ – معنای پاورپوینت کامل قضاوت
۲ – جایگاه
۳ – حکم تکلیفی
۴ – اقسام
۵ – نصب قاضی
۶ – طرح شکایت نزد قاضی
۷ – نصب قاضی در منطقه فاقد قاضی
۸ – استخلاف قاضی منصوب
۹ – برکنار شدن قاضی
۱۰ – راه‌های اثبات منصب قضا
۱۱ – ارتزاق قاضی
۱۲ – شرایط قاضی
۱۳ – آداب
۱۳.۱ – مستحبات
۱۳.۲ – مکروهات
۱۴ – وظایف قاضی
۱۵ – چگونگی پاورپوینت کامل قضاوت
۱۶ – اقرار
۱۷ – انکار
۱۸ – سکوت
۱۹ – نفی علم
۲۰ – چگونگی و آداب قسم دادن
۲۱ – حکم بر غایب
۲۲ – ابلاغ حکم برای اجرا
۲۳ – پانویس
۲۴ – منبع

۱ – معنای پاورپوینت کامل قضاوت

پاورپوینت کامل قضاوت یا قضا در لغت در معانی مختلف، از جمله حکم، علم، اعلام و اتمام به کار رفته و در اصطلاح عبارت است از حکم کردن بین مردم برای فیصله و پایان دادن به منازعات و اختلافات و استیفای حقوق آنان و جلوگیری از پایمال شدن آن.

[۱] انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، ص۲۲۷.

[۲] خوئی، سیدابوالقاسم، مبانی تکمله المنهاج، ج۳، ص۱.

[۳] گلپایگانی، سیدمحمدرضا، کتاب القضاء، ج۱، ص۱۰-۱۱.

[۴] مغنیه، محمدجواد، فقه الامام جعفر الصادق (علیه‌السلام)، ج۶، ص۶۰.

پاورپوینت کامل قضاوت از این جهت که منصبی از مناصب و شاخه‌ای از ریاست عام ثابت برای رسول خدا (صلی‌اللّه‌علیه‌و‌آله) و جانشینان معصوم آن حضرت می‌باشد، بسیاری از فقها در تعریف آن، عنوان ولایت بر حکم را به کار برده و گفته‌اند:
پاورپوینت کامل قضاوت عبارت است از ولایت شرعی بر حکم به جزئیات قوانین شرعی توسط فقیه جامع شرایط بر اشخاصی معیّن برای اثبات و استیفای حقوق صاحب حق.

[۵] حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، ج۴، ص۲۹۳.

[۶] سیوری، مقداد بن عبدالله، التنقیح الرائع، ج۴، ص۲۳۰.

[۷] حلی، احمد بن محمد بن فهد، المهذب البارع، ج۴، ص۴۵۱.

[۸] شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۱۳، ص۳۲۵.

[۹] اصفهانی، محمد بن حسن، کشف اللثام، ج۱۰، ص۵.

[۱۰] نجفی، محمد بن حسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۸-۹.

برخی دیگر، قضا را به ولایت شرعی بر حکم در مصالح عمومی از جانب امام (علیه‌السّلام).

[۱۱] شهید اول، الدروس الشرعیه، ج۲، ص۶۵.

و بعضی به ولایت شرعی که مقتضای آن نافذ بودن حکم بر دو طرف دعوا و تسلط بر مصالح عمومی است، تعریف کرده‌اند.

[۱۲] فقعانی، ابن طی، الدر المنضود، ص۲۷۵.

دو تعریف آخر اعم از تعریف پیشین است، زیرا احکام صادر در مصالح عمومی و امور حسبی را نیز دربر می‌گیرد، از قبیل حکم به اول ماه. از این‌رو، برخی این تعریف را بهتر و مناسبت‌تر دانسته‌اند.

[۱۳] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۹.

[۱۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۴۰۳.

تفاوت پاورپوینت کامل قضاوت و فتوا این است که فتوا خبر دادن از احکام کلی شرعی بدون تطبیق آن بر موارد و مصادیق جزئی است، در حالی‌که پاورپوینت کامل قضاوت تطبیق احکام کلی بر موارد جزئی و صدور حکم بر اساس آن می‌باشد. علاوه براین، فتوا تنها برای مقلدین فتوا دهنده حجّت است، اما حکم صادر از قاضی مطلقا حجّت و نافذ می‌باشد.

[۱۵] سیوری، مقداد بن عبدالله، التنقیح الرائع، ج۴، ص۲۳۶.

۲ – جایگاه

منصب قضا از مناصب بزرگ و با اهمیت است که بقا و دوام نظام نوع انسانی بر آن استوار می‌باشد. خدای تعالی این منصب را به رسول خدا (صلّی‌اللّه‌علیه‌و‌آله) و امامان معصوم (علیهم‌السّلام) اعطا کرده است. بر پای روایتی، امیرمؤمنان (علیه‌السّلام) به شریح قاضی فرمود: «ای شریح! در مقام و منصبی نشسته‌ای که جز پیامبر یا وصیّ او و یا فرد شقی در این جایگاه نمی‌نشیند».

[۱۶] حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۱۷.

رسول خدا (صلّی‌اللّه‌علیه‌وآله) فرمود: «زبان قاضی بین دو قطع آتش قرار دارد تا آنکه میان مردم داوری کند، به سوی بهشت به حق حکم کند یا به سوی دوزخ به ناحق حکم کند ».

[۱۷] حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۲۱۴.

بنابراین، منصب قضا از مناصب نبوت و امامت است

[۱۸] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۹.

که در عصر غیبت از جانب معصوم (علیه‌السّلام) به فقیه جامع شرایط نیز اعطا شده است.

۳ – حکم تکلیفی

پاورپوینت کامل قضاوت واجب کفایی است، بدین معنا که تصدّی آن بر کسانی که شایستگی پاورپوینت کامل قضاوت دارند واجب است و با عهده‌داری آن توسط واجدان شرایط به‌انداز نیاز، تکلیف از عهد دیگران ساقط می‌شود.

[۱۹] سیوری، مقداد بن عبدالله، التنقیح الرائع، ج۴، ص۲۳۳.

[۲۰] طباطبائی، سیدعلی، ریاض المسائل، ج۱۳، ص۳۴.

[۲۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۰-۱۱.

چنانچه واجد شرایط پاورپوینت کامل قضاوت تنها یک نفر باشد، تصدّی و قبول منصب پاورپوینت کامل قضاوت بر او واجب عینی خواهد بود.
همچنین است اگر امام آن را بر کسی متعیّن سازد. چنان‌که تصدّی منصب پاورپوینت کامل قضاوت بر فاقد شرایط آن حرام است.

[۲۲] سیوری، مقداد بن عبدالله، التنقیح الرائع، ج۴، ص۲۳۳.

۴ – اقسام

قاضی بر دو قسم است قاضی منصوب و قاضی تحکیم.

۵ – نصب قاضی

با توجه به اینکه منصب قضا از مناصب نبوت و امامت به شمار می‌رود، نصب قاضی توسط امام (علیه‌السّلام) انجام می‌گیرد، زیرا ریاست عام از آنِ او است و هیچ ریاستی برای کسی جز با اذن او ثابت نمی‌شود. بنابراین، تصّدی منصب پاورپوینت کامل قضاوت بدون اذن امام (علیه‌السّلام) صحیح و جایز نیست، و با اختیار و انتخاب طرفین دعوا نیز جز در قاضی تحکیم بنابر قول به مشروعیت آن، برای کسی ثابت نمی‌شود.

[۲۳] اصفهانی، محمد بن حسن، کشف اللثام، ج۱۰، ص۵-۶.

در عصر غیبت، فقیه واجد شرایط از جانب امام (علیه‌السّلام) منصوب برای پاورپوینت کامل قضاوت است و پاورپوینت کامل قضاوت او صحیح و نافذ خواهد بود.

[۲۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۳۱.

پذیرش منصب پاورپوینت کامل قضاوت از سوی سلطان جائر جایز نیست، مگر برای شخص واجد شرایطی که می‌تواند با پذیرش آن به حق حکم کند، بلکه چنانچه اقام حق متوقف بر عهده‌داری منصب پاورپوینت کامل قضاوت باشد، پذیرش آن – از باب مقدمه واجب – واجب است و پذیرنده به قصد قبول منصب از سوی امام عادل عهده‌دار آن می‌شود، هرچند به ظاهر سلطان جائر آن را به وی تفویض می‌کند.

[۲۵] اصفهانی، محمد بن حسن، کشف اللثام، ج۱۰، ص۱۳.

اگر شخصی نمی‌داند که آیا می‌تواند به حق حکم کند یا نه‌؟ قبول منصب برای او جایز نیست، مگر آنکه سلطان جائر او را بدان مجبور کند. در این صورت، از باب تقیّه جایز می‌باشد، لیکن صدور حکم به قتل کسی که قتل او جایز نیست حرام است.
اگر سلطان جائر، فرد غیر واجد شرایط را در منصب پاورپوینت کامل قضاوت بگمارد، در صورت مجبور بودن، پذیرش اشکال ندارد، به شرط آنکه به حق حکم کند.

[۲۶] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۴۰۷-۴۱۰.

۶ – طرح شکایت نزد قاضی

طرح شکایت برای صدور حکم و فیصله دادن به اختلاف نزد قاضی واجد شرایط جایز است و بر خصم واجب است هرگاه خصمش او را به طرحِ دعوا نزد قاضی واجد شرایط فراخواند، اجابت کند، چنان‌که بر قاضی در صورت عدم مانع، صدور حکم، واجب کفایی و بر محکوم له و نیز محکوم علیه، پذیرفتن حکم صادر شده واجب می‌باشد.

[۲۷] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۲۱، ص۴۰۳-۴۰۴.

طرح دعوا نزد قاضی فاقد شرایط حرام است و چنانچه یکی از دو طرف، جز نزد قاضی فاقد شرایط، حاضر به طرح دعوا نباشد و طرح دعوا نزد قاضی واجد شرایط را نپذیرد، مراجعه به قاضی فاقد شرایط بر طرف مقابل به تصریح برخی جایز خواهد بود و گناه آن بر عهد خصم او می‌باشد.

[۲۸] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۳۵-۳۶.

۷ – نصب قاضی در منطقه فاقد قاضی

از وظایف حاکم اسلامی این است که اگر منطقه‌ای قاضی ندارد و نیازمند قاضی است، فردی را برای پاورپوینت کامل قضاوت در آن منطقه بگمارد.

[۲۹] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۴۰.

۸ – استخلاف قاضی منصوب

آیا قاضی منصوب می‌تواند در برخی امور قضایی یا هم آنها کسی را نایب خود قرار دهد یا نه‌؟ بدون شک با اذن امام (علیه‌السّلام) جایز و بدون اذن او حرام است، اما در صورت اطلاق و عدم تصریح به یکی از آن دو، چنانچه نشانه و شاهدی بر اذن وجود داشته باشد، مانند گسترده بودن قلمرو ولایت قاضی، به گونه‌ای که از عهده یک نفر برنمی‌آید، نایب گرفتن جایز است. در غیر این صورت جایز نخواهد بود.

[۳۰] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۴۷.

در فرض جواز، شرایط لازم در قاضی، در نایب هم شرط است، مگر آنکه نیابت محدود به موردی خاص باشد که برخی شرایط مانند اجتهاد در آن شرط نیست، مانند شنیدن گواهی گواهان و سوگند دادن که منوط به اجتهاد نیست و آگاهی از مسائل و احکام مربوط به آن کفایت می‌کند.

[۳۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۴۸-۴۹.

۹ – برکنار شدن قاضی

با زایل شدن یکی از صفات معتبر در قاضی، از قبیل پیدایی جنون یا فسق، قاضی خودبه خود برکنار خواهد شد. در نتیجه حکمش نافذ نخواهد بود.

[۳۲] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۶۱.

آیا با رحلت امام (علیه‌السّلام)، قضاتی که از سوی او منصوب شده‌اند، معزول خواهند شد یا نه‌؟ مسئله محل اختلاف است.

[۳۳] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۶۴.

با درگذشت قاضی اصلیِ منصوب از سوی حاکم عادل، هم نایبان وی که در امری خاص، همچون شنیدن گواهی گواهان، نیابت داشته‌اند، بر کنار خواهند شد، اما اگر نیابت آنان در اصل پاورپوینت کامل قضاوت بوده است، در اینکه با فوت قاضی اصلی، معزول می‌شوند یا نه، اختلاف است.

[۳۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۶۵-۶۶.

۱۰ – راه‌های اثبات منصب قضا

منصب قضا برای قاضی با علم، بیّنه، شنیدن انشای منصب برای قاضی، اقرار امام (علیه‌السّلام) به انشای آن و استفاضه ثابت می‌شود.

[۳۵] آشتیانی، محمدحسن، کتاب القضاء، ص۴۰.

[۳۶] گلپایگانی، سیدمحمدرضا، کتاب القضاء، ج۱، ص۱۰۵.

۱۱ – ارتزاق قاضی

آیا دریافت حقوق از بیت المال برای قاضی جایز است یا نه‌؟ بدون شک، در فرض نیاز قاضی به حقوق، جایز است، خواه پاورپوینت کامل قضاوت بر او متعیّن باشد یا نباشد، اما در صورت عدم نیاز، در صورت تعیّن پاورپوینت کامل قضاوت بر او، جواز دریافت حقوق اختلافی است، اشهر عدم جواز است و در صورت عدم تعیّن، اشکال ندارد، لیکن مکروه است. برخی در جواز آن نیز اشکال کرده‌اند.

[۳۷] شیخ طوسی، المبسوط، ج۸، ص۸۴-۸۵.

[۳۸] شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۱۳، ص۳۴۷-۳۴۸.

[۳۹] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۵۱-۵۳.

آیا دریافت دستمزد از دو طرف دعوا برای پاورپوینت کامل قضاوت کردن میان آنان جایز است‌؟ در صورت تعیّن و وجوب پاورپوینت کامل قضاوت بر قاضی و عدم نیاز، بدون شک جایز نیست و در صورت نیاز و عدم وجوب پاورپوینت کامل قضاوت بر او، برخی جایز دانسته‌اند، اما اکثر حکم به عدم جواز آن کرده‌اند.

[۴۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۴۲۲.

[۴۱] شهید اول، الدروس الشرعیه، ج۲، ص۶۹.

[۴۲] شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۱۳، ص۳۴۸.

[۴۳] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۵۲-۵۳.

۱۲ – شرایط قاضی

کسی که عهده‌دار منصب پاورپوینت کامل قضاوت می‌شود لازم است واجد شرایط و صفات ذیل باشد و بدون برخورداری از آنها نه تصدی مقام قضا برای او جایز است و نه حکمش نافذ خواهد بود:

[۴۴] شهید اول، غایه المراد، ج۴، ص۳-۴.

۱.بلوغ.
۲. عقل.
۳. ایمان. مقصود از آن شیع دوازده امامی بودن است.
۴. عدالت.
۵. حلال‌زادگی.
۶). مرد بودن.
شرایط یاد شده بدون هیچ اختلافی در قاضی معتبر است.

[۴۵] نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، ج۴۰، ص۱۲.

[۴۶] انصاری، مرتضی، القضاء والشهادات، ص۲۹.

۷). علم. مقصود از علم در اینجا چیست‌؟ آیا مقصود اجتهاد است که از ادلّ آن، همچون کتاب و سنّت، توسط مجتهد به دست می‌آید و بر این اساس، قاضی باید مجتهد باشد و حکم قاضی غیر مجتهد صحیح و نافذ نخواهد بود یا علم تقلیدی را نیز دربر می‌گیرد و در نتیجه کسی که از راه تقلید، علم به احکام شرعی را به دست آورده است، می‌تواند عهده‌دار منصب پاورپوینت کامل قضاوت شود؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور اجتهاد را در قاضی شرط می‌دانند، بلکه بر آن ادعای اجماع شده است.

[۴۷] شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۱۳، ص۳۲۸.

[۴۸] شهید ثانی، الروضه البهیه، ج۲، ص۴۱۷-۴۱۸.

[۴۹] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۵.

[۵۰] انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، ص۳۳-۳۴.

بنابر قول به شرط بودن اجتهاد، آیا تجزّی در اجتهاد کفایت می‌کند و یا قاضی باید مجتهد مطلق باشد؟ مسئله محل اختلاف است.

[۵۱] بحرانی، حسین بن محمد، الانوار اللوامع، ج۱۲، ص۱۴.

[۵۲] طباطبائی، سیدعلی، الشرح الصغیر، ج۳، ص۲۵۴.

[۵۳] انصاری، مرتضی، القضاء والشهادات، ص۳۰-۳۲.

بنابر قول به عدم جواز پاورپوینت کامل قضاوت مقلّد، آیا برای مجتهد جایز است فردی مقلّد را به منصب پاورپوینت کامل قضاوت نصب کند و به او اذن در پاورپوینت کامل قضاوت بدهد یا نه‌؟ برخی آن را جایز دانسته‌اند.

[۵۴] انصاری، مرتضی، القضاء و الشهادات، ص۳۸.

۸). توانایی نوشتن. بسیاری توانایی بر نوشتن را در قاضی شرط دانسته‌اند.

[۵۵] بحرانی، حسین بن محمد، الانوار اللوامع، ج۱۸، ص۱۴.

[۵۶] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۰.

۹). بینایی. آیا در قاضی بینا بودن شرط است یا نابینا نیز می‌تواند عهده‌دار منصب پاورپوینت کامل قضاوت گردد؟ مسئله اختلافی است. قول نخست به اکثر نسبت داده شده است.

[۵۷] بحرانی، حسین بن محمد، الانوار اللوامع، ج۱۴، ص۱۸.

[۵۸] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۱.

۱۰). آزاد بودن (برده نبودن). اکثر فقها آزاد بودن را در قاضی شرط دانسته‌اند.

[۵۹] بحرانی، حسین بن محمد، الانوار اللوامع، ج۱۴، ص۱۹.

[۶۰] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۱.

۱۱). ضبط. مقصود از آن غلبه نداشتن فراموشی و سهو بر انسان است. جمعی از فقها ضبط را از صفات قاضی و شرط اهلیت وی برشمرده‌اند

[۶۱] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۰.

[۶۲] حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۴۲۳.

[۶۳] سبزواری، محمدباقر بن محمدمومن، کفایه الاحکام، ج۲، ص۶۶۴.

۱۳ – آداب

آداب پاورپوینت کامل قضاوت به دو بخش مستحب و مکروه تقسیم می‌شود. به تصریح برخی، بسیاری از آداب دلیلی خاص ندارند، لیکن فقها آنها را ذکر کرده‌اند.

[۶۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۷۲.

نمونه‌هایی از آداب پاورپوینت کامل قضاوت عبارت‌اند از:

۱۳.۱ – مستحبات

۱. سکونت گزیدن قاضی برای پاورپوینت کامل قضاوت در مرکز شهر؛
۲. نشستن در فضای باز به منظور سهولت دسترسی مردم به قاضی.
۳. پشت به قبله بودن قاضی و رو به قبله نشستن دو طرف دعوا هنگام پاورپوینت کامل قضاوت.
برخی رو به قبله نشستن قاضی را هنگام پاورپوینت کامل قضاوت مستحب دانسته‌اند.
۴. احضار اهل علم هنگام انشا و صدور حکم تا در صورت خطا او را متنبّه سازند.
۵). عفو و چشم پوشی از بد رفتاری دو طرف دعوا با وی.

[۶۵] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۷۳-۷۷.

۱۳.۲ – مکروهات

۱. حاجب و دربان داشتن هنگام پاورپوینت کامل قضاوت؛
۲. استفاده همیشگی از مسجد برای پاورپوینت کامل قضاوت. برخی آن را مکروه ندانسته‌اند.
۳. پاورپوینت کامل قضاوت در حال غضب و یا هر حالی که فکر و ذهن قاضی را درگیر خود کند، مانند حالت گرسنگی، تشنگی و چیرگی خواب.
۴. اخم کردن بر چهر دو طرف دعوا که مانع راحت سخن گفتن و تمرکز حواس آنان گردد.

[۶۶] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ج۷۹-۸۴.

۱۴ – وظایف قاضی

۱. به قول مشهور، رعایت برابری میان دو طرف دعوا – هرچند یکی از آنان گرامی‌تر از دیگری باشد – در سلام کردن و پاسخ دادن به سلام، نگاه کردن، سخن گفتن، گوش دادن به سخنان آنان و مانند آن از انواع رفتارها و برخوردها، واجب است.

[۶۷] شهید اول، الدروس الشرعیه، ج۲، ص۷۵.

[۶۸] حلی، حسن بن یوسف، قواعد الاحکام، ج۳، ص۴۲۸.

[۶۹] شهید ثانی، الروضه البهیه، ج۳، ص۷۲.

برخی، رعایت برابری در اکرام و احترام را مستحب دانسته‌اند.

[۷۰] دیلمی، ابی‌یعلی، المراسم العلویه، ص۲۳۰-۲۳۱.

[۷۱] حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه، ج۸، ص۴۰۳.

[۷۲] شهید ثانی، مسالک الافهام، ج۱۳، ص۴۲۸-۴۲۹.

[۷۳] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۲.

وجوب یا استحباب رعایت مساوات، در صورتی است که دو طرف دعوا هر دو مسلمان یا کافر باشند، اما اگر یکی مسلمان و دیگری کافر باشد، رعایت برابری واجب یا مستحب نیست؛ بلکه جایز است کافر ایستاده و مسلمان نشسته و یا محل نشستن مسلمان بالاتر باشد.

[۷۴] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۳.

۲. جایز نیست قاضی به یکی از دو طرف، چیزی را که به زیان خصم او است، تلقین کند یا بیاموزد و یا او را به راه‌های استدلال و گزینش وکیل که موجب غلبه بر خصم وی می‌گردد، راهنمایی کند.

[۷۵] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۳-۱۴۴.

۳. در صورت سکوت دو طرف دعوا، مستحب است قاضی خطاب به آنان بگوید: «سخن بگویید» یا «آن که مدّعی است سخن بگوید». اگر قاضی احساس کند سکوت آن دو بر اثر ابهت و هیبت او است، به دیگری دستور دهد آن جمله را به آنان بگوید. بر قاضی مکروه است خطاب خود را متوجه یکی از دو طرف دعوا کند.

[۷۶] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۴-۱۴۵.

۴. پس از حضور دو طرف دعوا نزد قاضی و روشن بودن حکم مرافعه، بر قاضی واجب است حکم را صادر کند، لیکن مستحب است پیش از آن، طرفین را به مصالحه ترغیب و تشویق کند و پس از خودداری آنان از مصالحه، اقدام به صدور حکم نماید.

[۷۷] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۵.

۵. چنانچه مدعی‌علیه دعوای مدعی را با طرح دعوای جدید قطع کند، قاضی بدون توجه به آن، پاسخگوی دعوای مدّعی بوده و مرافعه را به پایان می‌برد.

[۷۸] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۷.

۶. قاضی موظف به رسیدگی به دعوای کسی است که در طرح دعوا پیشی گرفته است. و در صورت همزمان بودن طرح هر دو دعوا، به دعوای آن که در سمت راست خصمش نشسته است، رسیدگی می‌کند.

[۷۹] نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۴۷-۱۴۸.

۷. اگر مدعی گواهان خود را احضار کند، اما عدالت آنان برای حاکم محرز نباشد و او از مدعی بخواهد عدالت ایشان را اثبات کند و در مقابل، م