پاورپوینت کامل علی‌خان ظهیرالدوله (تهران)

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل علی‌خان ظهیرالدوله (تهران) دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل علی‌خان ظهیرالدوله (تهران)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل علی‌خان ظهیرالدوله (تهران) :

منبع: پاورپوینت کامل علی‌خان ظهیرالدوله (تهران)

پاورپوینت کامل علی‌خان ظهیرالدوله (تهران)

اطلاعات فردی

نام

علی خان ظهیرالدوله

نام های دیگر

علی خان قاجار دولّو

لقب

صفا علی

زادروز

۲۹ مرداد ۱۲۴۳ هـ.ش

زادگاه

روستای جمال‌آباد شمیران

درگذشت

۸ تیر ۱۳۰۳ هـ.ش در روستای جعفرآباد شمیران

مدفن

روستای جعفرآباد شمیران در اراضی جنوب روستای امامزاده قاسم که بعدها به گورستان ظهیرالدوله شهرت یافت.

محل اقامت

تهران، مازندران، همدان، گیلان، کرمانشاه

دوران

قاجاریه

دین

اسلام

اطلاعات علمی

ایده قابل‌ذکر

مشروطه‌خواه، عرفان و تصوف

تأثیرگذاران

حاج میرزا حسن اصفهانی، ملقب به صفی‌علیشاه از مشایخ سلسله نعمت‌اللهیه

آثار

دو دسته؛ آثار تاریخی و آثار ادبی و عرفانی

زمینه‌های فعالیت

سیاسی- اجتماعی

ایشیک‌ آقاسی‌باشی (وزیر تشریفات)، حکومت مازندران، همدان، گیلان، کرمانشاه، تهران

اجتماعی

ریاست سلسله نعمت‌اللهی و یکی از اقطاب این سلسله

فرهنگی-سیاسی

تأسیس انجمن اخوت

ظهیرالدوله zahr-od-dowle، علی‌خان (۱۲۸۱ هـ.ق/ ۱۸۶۴ م، شمیران – ۱۳۴۳ هـ.ق/ ۱۹۲۴ م) از رجال مهم دوران قاجار، صوفی، مؤسس انجمن اخوت بود.
ایشان از شخصیت‌های تأثیرگذار در عرصه‌های سیاسی، فرهنگی و عرفانی ایران عصر مشروطه است.
فرزند محمدناصر خان ظهیرالدوله و خازن‌الدوله، علی‌خان از خاندان دولّوی قاجار بود.
تحصیلات مقدماتی را در فارس و مشهد گذراند.
پس از درگذشت پدرش، به دربار راه یافت و به منصب ایشیک‌ آقاسی‌باشی (وزیر تشریفات) رسید.
در سال (۱۲۹۷ هـ.ق) با تومان‌آغا (فروغ‌الدوله)، دختر ناصرالدین شاه، ازدواج کرد.
در سال (۱۳۰۳ هـ.ق) با صفی‌علیشاه، شیخ صوفی سلسله نعمت‌اللهیه آشنا شد و پس از درگذشت وی در (۱۳۱۶ هـ.ق) به عنوان قطب سلسله و پیشوای صوفیان نعمت‌اللهی برگزیده شد.
در سال (۱۳۱۷ هـ.ق) با موافقت مظفرالدین شاه، انجمن اخوت را تأسیس کرد.
نخستین انجمن رسمی، غیردولتی و سازمان‌یافته در ایران که بر پایه اصول اخلاقی، خدمات اجتماعی و فعالیت‌های فرهنگی از جمله موسیقی، نشر و آموزش استوار بود.
این انجمن در ترویج مشروطه‌خواهی، اصلاحات اجتماعی و موسیقی نوین ایران نقش مهمی داشت.
بسیاری از نخبگان سیاسی، هنری و صوفی در آن عضویت داشتند.
ظهیرالدوله در مناصب گوناگون حکومتی، از جمله حکومت همدان، مازندران، کرمانشاه، گیلان و تهران خدمت کرد و در دوره مشروطه در کنار مشروطه‌خواهان قرار داشت.
خانه و انجمن او در جریان به توپ بسته شدن مجلس (۱۳۲۶ هـ.ق) توسط قزاقان به فرماندهی لیاخوف ویران شد.
از مهم‌ترین آثار وی می‌توان به تاریخ صحیح بی‌دروغ (در قتل ناصرالدین شاه)، سفرنامه فرنگ همراه مظفرالدین شاه و مجموعه‌ای از مکاتبات سیاسی و عرفانی اشاره کرد.
وی در کنار نقش‌های حکومتی و عرفانی، از حامیان اصلی موسیقی نوین ایران بود و در انجمن اخوت، نخستین کنسرت‌های رسمی برگزار شد.
تصنیف معروف «دل شیدا» از سروده‌های اوست.
ظهیرالدوله در سال (۱۳۴۳ هـ.ق/ ۱۹۲۴ م )در شمیران درگذشت و در گورستانی که بعدها به گورستان ظهیرالدوله شهرت یافت، به خاک سپرده شد.

فهرست مندرجات

۱ – معرفی علی‌خان ظهیرالدوله
۲ – تحصیلات
۳ – ورود به دربار ناصرالدین شاه
۴ – نقش ظهیرالدوله در تصوف
۵ – ریاست و قطب سلسله نعمت‌اللهی
۶ – تاسیس انجمن اخوت
۶.۱ – تدوین نظام‌نامه انجمن
۶.۲ – طراحی نشانه برای انجمن
۶.۳ – تعداد اعضای انجمن
۶.۴ – فعالیت‌های انجمن
۶.۵ – جایگاه هنر موسیقی در انجمن
۶.۶ – انجمن اخوت و فراماسونری
۶.۷ – نشریات انجمن
۶.۸ – به توپ بسته شدن خانه ظهیرالدوله
۷ – دیگر اقدامات فرهنگی ظهیرالدوله
۷.۱ – انتخاب شیخ سلسله نعمت‌اللهیه
۸ – فرزندان
۹ – مناصب دولتی ظهیرالدوله
۹.۱ – حکومت مازندران
۹.۲ – حکومت همدان
۹.۳ – حکومت کرمانشاه
۹.۴ – حکومت گیلان
۹.۵ – حکومت تهران
۹.۶ – امتناع از رفتن به مازندران
۹.۷ – مذاکره با میرزا کوچک خان
۱۰ – آثـار
۱۰.۱ – آثار تاریخی
۱۰.۲ – آثار ادبی و عرفانی
۱۱ – وفات
۱۲ – پانویس
۱۳ – منبع

۱ – معرفی علی‌خان ظهیرالدوله

علی‌خان ظهیرالدوله از رجال بنام دوره قاجار بود.
ایشان در ۲۶ ربیع‌الاول سال (۱۲۸۱ هـ.ق/ ۲۹ اوت ۱۸۶۴ م) در روستای جمال‌آباد شمیران متولد شد.
مادر او خازن‌الدوله و پدرش محمدناصر خان ظهیرالدوله بود.
محمدناصر خان ظهیرالدوله از طایفه دولّوی قاجار بود و از آغاز حکومت ناصرالدین شاه تا پایان عمر در مناصبی چون:

• ایشیک‌ آقاسی‌باشی‌گریِ دربار؛
• حکومت استراباد، گرگان و ترکمان؛
• وزارت فارس؛
• وزارت عدلیه؛
• حکومت خراسان، سیستان و خوزستان خدمت می‌کرد.

[۱] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۱، ص۴۴، ۵۲، ۵۴، ۵۹.

[۲] افشار، ایرج، مقدمه بر خاطرات و اسناد ظهیرالدوله، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۵.

۲ – تحصیلات

علی خان ظهیرالدوله تحصیلات مقدماتی خود از جمله صرف، نحو عربی و ادبیات فارسی را در فارس و در زمان حکومت پدرش بر این شهر، نزد میرزا شفیعا ادیب و شاعر شیرازی فراگرفت.
بعدها در مشهد به تکمیل معلومات خود پرداخت.

[۳] همایونی، مسعود، تاریخ سلسله‌های طریقه نعمت‌اللهی در ایران، تهران، ۱۳۵۸ش، ص۳۱۹.

[۴] صفایی، ابراهیم، ده نفر پیشتاز، تهران، ۱۳۵۷ ش، ص۷۸.

۳ – ورود به دربار ناصرالدین شاه

او پس از درگذشت پدرش در سال (۱۲۹۴ هـ.ق/ ۱۸۷۷ م) به‌سبب اعتماد ناصرالدین شاه به خاندان ظهیرالدوله، ایشیک‌آقاسی‌باشی دربار شد و به ظهیرالدوله ملقب گردید و فعالیت دیوانی خود را آغاز کرد.
ایشیک‌آقاسی‌باشی که بعدها به وزیر تشریفات تغییر نام داد.

[۵] مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، ۱۳۴۱ش، ج۱، ص۴۹.

متولی فعالیت‌هایی چون برگزاری مراسم و تشریفات و رسیدگی به امور شاهزادگان، علما و غله تهران بود.

[۶] افشار، ایرج، مقدمه بر خاطرات و اسناد ظهیرالدوله، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۵.

ظهیرالدوله در سال (۱۲۹۷ هـ.ق/ ۱۸۸۰ م) با تومان آغا، دختر ناصرالدین شاه که به فروغ‌الدوله و سپس ملکه ایران ملقب شد، ازدواج کرد.

[۷] معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، به کوشش خدیجه نظام‌مافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۱۰.

۴ – نقش ظهیرالدوله در تصوف

ظهیرالدوله در سال (۱۳۰۳ هـ.ق / ۱۸۸۶ م) با حاج میرزا حسن اصفهانی، ملقب به صفی‌علیشاه از مشایخ سلسله نعمت‌اللهیه آشنا شد و دست ارادت به او داد.
منابع مختلف درباره چگونگی آشنایی ظهیرالدوله با صفی‌علیشاه، حکایتی نقل می‌کنند که به موجب آن ناصرالدین شاه برای آگاهی یافتن از فعالیت‌ها و تعلیمات صفی‌علیشاه، ظهیرالدوله را به خانقاه او فرستاد.
ظهیرالدوله پس از ملاقات با صفی‌علیشاه چنان مجذوب او شد که به زودی در سلک مریدان وی درآمد.
او همچنین به شاه اطمینان داد که آموزه‌های صفی‌علیشاه تنها دارای جنبه اخلاقی است.

[۸] صفایی، ابراهیم، حواشی بر اسناد نویافته، به کوشش همو، تهران، ۱۳۴۹ ش، ص ۷۹-۸۰.

شخصیت ممتاز ظهیرالدوله در میان دیگر مریدان، سبب شد تا صفی‌علیشاه وی را به «صفاعلیشاه» و «مصباح‌الولایه» ملقب سازد.

[۹] مدرسی چهاردهی، نورالدین، سیری در تصوف، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۸.

[۱۰] سپهر، عبدالحسین، مرآه الوقایع مظفری، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۱۴.

۵ – ریاست و قطب سلسله نعمت‌اللهی

پس از درگذشت صفی‌علیشاه در سال (۱۳۱۶ هـ.ق/ ۱۸۹۸ م) براساس نوشته‌ای که میرزا نصرالله خان دبیرالملک ارائه کرد، ریاست سلسله نعمت‌اللهی به ظهیرالدوله واگذار شد.
او از آن پس به عنوان جانشین صفی‌علیشاه و قطب این سلسله معرفی شد و مریدان بسیاری را در تهران و سراسر کشور به گرد خود جمع کرد.

[۱۱] سپهر، عبدالحسین، مرآه الوقایع مظفری، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۹۵.

[۱۲] معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، به کوشش خدیجه نظام‌مافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۱۲.

[۱۳] افضل‌الملک، غلامحسین، افضل التواریخ، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۳۷۲.

[۱۴] آزمایش، مصطفى، درآمدی بر تحولات تاریخی سلسله نعمت‌اللهیه در ایران در دوران اخیر، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۱۰۶.

ظهیرالدوله پس از رسیدن به مقام ارشاد، با آن‌که داماد ناصرالدین‌ شاه و وزیر تشریفات بود، دیگر با لباس رسمی وزارت در انظار ظاهر نشد.

[۱۵] سپهر، عبدالحسین، مرآه الوقایع مظفری، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۹۵-۹۶.

۶ – تاسیس انجمن اخوت

ظهیرالدوله در رمضان سال (۱۳۱۷ هـ.ق/ ژانویه ۱۹۰۰) انجمن اخوت را که شالوده‌های آن قبلاً توسط صفی‌علیشاه بنا نهاده شده بود و مخفیانه به فعالیت می‌پرداخت، به‌طور رسمی و با موافقت مظفرالدین شاه تأسیس کرد.

[۱۶] صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، ۱۳۶۲ ش، ص۱۳۸.

[۱۷] عرفان، محمود، «فراماسون‌ها»، یغما، تهران، ۱۳۲۸ ش، س ۲، شم‌ ۱۱، ص۵۰۴.

او سپس قسمت شمالی باغ خانه خود را که در خیابان علاء‌الدوله (فردوسی، روبه‌روی ساختمان بانک ملی کنونی) قرار داشت، به مرکز انجمن اخوت اختصاص داد.

[۱۸] معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، به کوشش خدیجه نظام‌مافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۱۰.

جلسات انجمن اخوت گاهی نیز در باغ‌های بهجت‌آباد و عشرت‌آباد تشکیل می‌شد.

[۱۹] خالقی، روح‌الله، سرگذشت موسیقی ایران، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۷۱.

[۲۰] معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، به کوشش خدیجه نظام‌مافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۱۱.

در ساختمان موجود در باغ ظهیرالدوله در خیابان فردوسی، تالاری وجود داشت که برای جلسات انجمن در نظر گرفته شده بود.
در این تالار ۱۱۰ صندلیِ همانند قرار داده شد که بر روی آن‌ها نام ۱۱۰ عضو نخستین انجمن نوشته شده بود و هر یک از اعضا موظف بودند بر صندلی مخصوص خود بنشینند.

[۲۱] عرفان، محمود، «فراماسون‌ها»، یغما، تهران، ۱۳۲۸ ش، س ۲، شم‌ ۱۱، ص۵۰۵.

انجمن اخوت که نخستین مجمع سازمان‌یافته ایران به شمار می‌آید.

[۲۲] صدر هاشمی، محمد، تاریخ جرائد و مجلات ایران، اصفهان، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ص۷۹.

[۲۳] صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، ۱۳۶۲ ش، ص ۱۳۸- ۱۳۹.

این انجمن دارای هیئت مشاوره‌ای مرکب از ۱۱ نفر بود که همه امور انجمن را اداره می‌کرد.
ظهیرالدوله خود تا پایان عمر در سمت ریاست این هیئت فعالیت می‌کرد و سیدمحمد خان انتظام‌السلطنه هم سال‌های طولانی سمت نیابت داشت.

[۲۴] صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، ۱۳۶۲ ش، ص۱۴۰- ۱۴۱.

در آن زمان نظام‌نامه، اوراق تعرفه و دفتر ثبت‌نامی برای انجمن تدوین و تهیه شد.
شمار زیادی از شاهزادگان، رجال دولتی و شخصیت‌های خوش‌نام آن روزگار به عضویت این انجمن درآمدند.

۶.۱ – تدوین نظام‌نامه انجمن

نظام‌نامه انجمن اخوت که ظهیرالدوله خود آن را تدوین کرد.
این نظام‌نامه شامل دستور کار، شرح وظایف و فعالیت‌های اعضا بود که در کتابچه‌ای در ۱۵ صفحه با عنوان «دستور ظاهری انجمن اخوت» در تهران به چاپ رسید.
محتوای این نظام‌نامه که در اختیار هر یک از اعضای انجمن قرار داشت، تنها دستورهای ساده اخلاقی و عاری از مطالب سیاسی و اجتماعی بود.
این دستور مشتمل بر ۶ فصل و ۵۲ ماده بود.
فصل نخست آن حاوی مقصد انجمن یا اصول شش‌گانه انجمن، یعنی تعظیم امرالله، شفقت خلق‌الله، خدمت اهل‌الله،بذل نفس فی‌سبیل‌الله، کتمان سرالله و اطاعت ولی‌الله بود.

[۲۵] صفایی، ابراهیم، رهبران مشروطه، تهران، ۱۳۶۲ ش، ص۱۳۸- ۱۳۹.

[۲۶] ظهیرالدوله، علی، خاطرات و اسناد، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۷ ش، ج۱، ص۵۵۰-۵۵۷.

این نظام‌نامه تنها به کسانی داده می‌شد که عضو انجمن بودند، از این‌رو، در خارج از انجمن تا چندین سال کسی به طور کامل از مفاد آن آگاهی نداشت؛ تا آن‌که در سال (۱۳۲۷ هـ.ش) و هم‌زمان با جشن پنجاهمین سال تأسیس انجمن، تجدید چاپ شد.

[۲۷] ظهیرالدوله، علی، خاطرات و اسناد، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۷ ش، ج۱، ص۵۵۰-۵۵۷.

[۲۸] رائین، اسماعیل، فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۳، ص۴۸۴.

۶.۲ – طراحی نشانه برای انجمن

ظهیرالدوله همچنین نشانه‌ای برای انجمن طراحی کرد که شامل دو تبرزین و کشکولی آویخته در محل تقاطع تبرزین‌ها، و تسبیحی متصل به انتهای آنهاست.
بر بالای کشکول سال (۱۳۱۷ هـ.ق) و در بالای آن حرف «ص» که حرف نخست صفاست، دیده می‌شود. این نشانه به صورت علامت رسمی انجمن اخوت باقی ماند و بر روی همه اسناد، نامه‌ها و آثار منتشرشده انجمن خودنمایی می‌کرد.

[۲۹] مدرسی چهاردهی، نورالدین، سیری در تصوف، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۵۹.

۶.۳ – تعداد اعضای انجمن

شمار اعضای انجمن اخوت به‌ نوشته عبدالحسین خان سپهر در آن زمان در تهران ۱۳هزار نفر و در شهرهای دیگر ۸۰۰ هزار نفر بود.

[۳۰] سپهر، عبدالحسین، مرآه الوقایع مظفری، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۹۵.

این ارقام بسیار مبالغه‌آمیز می‌نماید، چنان‌که منبع معتبرتری شمار افرادی را که ظهیرالدوله در آخرین سال زندگی با امضای خود برای آن‌ها ورقه عضویت صادر کرد، ۳۲۱‘۳۱ نفر اعلام می‌کند.

[۳۱] افشار، ایرج، مقدمه بر خاطرات و اسناد ظهیرالدوله، حاشیه۱، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۶۱.

[۳۲] رائین، اسماعیل، فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۳، ص۴۸۷.

۶.۴ – فعالیت‌های انجمن

انجمن اخوت در طول دوره حیات خود همواره در زمینه‌های فرهنگی و هنری فعالیت داشت و درآمدهای حاصل از این فعالیت‌ها را به مصارف عام‌المنفعه می‌رساند.
که از آن جمله می‌توان به برگزاری جشن‌هایی به مناسبت‌های مختلف در محل انجمن اشاره کرد.
یکی از این جشن‌ها، جشن نصرت ملی در شعبان سال (۱۳۲۷هـ.ق/ سپتامبر ۱۹۰۹) و به مناسبت برکناری محمدعلی شاه از سلطنت، پیروزی مشروطه‌خواهان و بازگشایی انجمن پس‌ از سال‌ها تعطیلی بود.
دانش‌علی از اعضای انجمن اخوت، در طی نامه‌ای ــ که حاوی گزارشی از یکی از جلسات انجمن اخوت بود ــ در ۲۵ شعبان سال (۱۳۲۷هـ.ق) به ظهیرالدوله، هدف اصلی از برگزاری جشن نصرت ملی را رعایت حال محرومان و ورثه مقتولان از مجاهدان نهضت مشروطه اعلام و بیان کرده است که عایدات حاصل از این جشن برای این منظور صرف می‌شود.

[۳۳] اسناد تاریخی وقـایع مشروطه ایران، به کوشش جهانگیر قائم‌مقامی، تهران، ۱۳۴۸ش، ص۱۲۷- ۱۲۸.

انجمن اخوت پس از آتش‌سوزی بزرگی که در سال (۱۳۱۸ هـ.ق) در شهر آمل روی داد، با برگزاری مراسمی در محل انجمن، به‌گردآوری اعانه برای تجدید بنای این شهر پرداخت.

[۳۴] رائین، اسماعیل، فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۳، ص۴۹۶.

ظهیرالدوله همچنین در زمان حکومت کرمانشاه برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی به منظور معالجه زخمیان و کمک به ورثه شهدای مشروطه کوشید.

[۳۵] فخرایی، ابراهیم، گیلان در جنبش مشروطیت، تهران، ۱۳۵۶ش، ص۱۸۱-۱۸۲.

۶.۵ – جایگاه هنر موسیقی در انجمن

در کلیه مراسمی که از سوی انجمن اخوت و معمولاً در مکان این انجمن برگزار می‌شد (ازجمله در روزهای مبعث و میلاد پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم)، تولد حضرت علی(علیه‌السلام) و عید غدیر) هنر موسیقی جایگاه ویژه‌ای داشت.
در این انجمن ارکستری به ریاست غلام‌حسین خان درویش و متشکل از شمار زیادی از بهترین نوازندگان و خوانندگانِ بنام آن روزگار ازجمله علی‌نقی وزیری، سید حسین طاهرزاده، میرزا علی‌اکبر خان معروف به شیدا، یوسف خان صفایی، حسین خان اسماعیل‌زاده، ارفع‌الملک، و غلامرضا سالارمعزز به فعالیت می‌پرداختند.
این افراد عمدتاً از اعضای انجمن اخوت بودند.

[۳۶] معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، به کوشش خدیجه نظام‌مافی، تهران، ۱۳۶۱ش، ص۱۱۱.

[۳۷] مشحون، حسن، تاریخ موسیقی ایران، تهران، ۱۳۷۳ ش، ج۲، ص۵۴۳.

[۳۸] مشحون، حسن، تاریخ موسیقی ایران، تهران، ۱۳۷۳ ش، ج۲، ص۵۶۶.

[۳۹] مشحون، حسن، تاریخ موسیقی ایران، تهران، ۱۳۷۳ ش، ج۲، ص۶۸۱.

[۴۰] خالقی، روح‌الله، سرگذشت موسیقی ایران، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۷۲-۷۳.

درواقع می‌توان گفت نخستین کنسرت‌ها در ایران، به تشویق ظهیرالدوله و در انجمن اخوت ترتیب داده شد.
این انجمن سرودی داشت که در ابتدای کنسرت نواخته می‌شد.
در پایان کنسرت‌ها ظهیرالدوله برای تقدیر از نوازندگان مدالی را که برای همین منظور ساخته شده بود، به آن‌ها اهدا می‌کرد.

[۴۱] خالقی، روح‌الله، سرگذشت موسیقی ایران، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۷۵.

[۴۲] ستایشگر، مهدی، نام‌نامه موسیقی ایران‌ زمین، تهران، ۱۳۷۶ش، ج۳، ص۳۷۰.

خود ظهیرالدوله نیز دارای تصنیف‌هایی بود که در مراسمی که در انجمن اخوت برگزار می‌شد، خوانده شده است، تصنیف معروف دل شیدا از اوست.

[۴۳] پایور، فرامرز، ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۱۷۵.

[۴۴] پایور، فرامرز، ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۳۴۸.

[۴۵] پایور، فرامرز، ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی، تهران، ۱۳۸۴ش، ص۳۹۶.

محمدحسن خان اعتمادالسلطنه نیز در یادداشت‌های روزانه خود، به توانایی ظهیرالدوله در نواختن پیانو و آوازخواندن او اشاره کرده است.

[۴۶] اعتمادالسلطنه، محمدحسن،روزنام خاطرات، به کوشش ایرج افشار تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۹۷۹.

۶.۶ – انجمن اخوت و فراماسونری

ارتباط میان انجمن اخوت و تشکیلات فراماسونری اروپا، همواره از موضوعات مورد بحث درباره این انجمن بوده است؛ شباهت‌هایی میان لژهای فراماسونری و عملکرد انجمن اخوت همچون پنهانی بودن یا نیمه پنهانی بودن آن‌ها، تشریفات و چگونگی ورود اعضای جدید و بهره‌گیری از نشانه‌های ویژه، داشتن صندلی‌های جداگانه برای هر یک از اعضا و نشریه‌ای خاص، از دلایل تأکید برخی از پژوهشگران بر پیوستگی یا وابستگی انجمن اخوت به این تشکیلات سری است.
چنان‌که انجمن اخوت را شاخه‌ای از فراماسون‌های ایران منسوب به «گراند لژ» فرانسه دانسته‌اند.
میرزا نصرالله خان دبیرالملک از شخصیت‌های برجسته آن روزگار و از نخستین اعضای انجمن اخوت به‌شمار می‌آمد که بیش از همه متهم به ارتباط با انجمن‌های فراماسونری فرانسه بود.
با این همه، صرف‌نظر از انگیزه ظهیرالدوله در تأسیس انجمن اخوت، شباهت‌های میان این انجمن و لژهای فراماسونری نقش بسزایی در آمادگی ایرانیان برای ورود به انجمن‌های ماسونی یا شبه ماسونی داشت.
این انجمن بعدها به مقدمه‌ای برای تأسیس لژ بیداری ایران بدل شد.

[۴۷] الگار، حامد، شورش آقاخان محلاتی، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران، ۱۳۷۰ش، ص۷۲.

[۴۸] شاه‌آبادی، حمیدرضا، تاریخ آغازین فراماسونری در ایران، تهران، ۱۳۷۸ ش، ج۱، ص۱۸۸-۱۸۹.

[۴۹] حائری، عبدالهادی، تاریخ جنبش‌ها و تکاپوی فراماسونگری در کشورهای اسلامی، مشهد، ۱۳۶۸ ش، ص۵۰.

[۵۰] بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، ۱۳۴۷ ش، ج۲، ص۳۷۰.

هنگامی که ظهیرالدوله انجمن اخوت را در تهران بنیاد نهاد، سنت‌های صوفیانه با سنت‌های ماسونی برخورد کردند.
در آن زمان با آن‌که افراد زیادی با اندیشه‌های صوفیانه خود به عضویت این انجمن درآمده بودند، اما همواره اصول اخلاقی برآموزه‌های تصوف برتری داشت.

[۵۱] الگار، حامد، شورش آقاخان محلاتی، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۷۲.

[۵۲] زرین‌کوب، عبدالحسین، ارزش میراث صوفیه، تهران، ۱۳۴۴ش، ص۱۲۲.

۶.۷ – نشریات انجمن

انجمن اخوت افزون بر چاپ کتاب‌هایی در تهران و چند شهر دیگر، روزنامه و نشریاتی نیز منتشر می‌ساخت که از آن میان می‌توان به مجله مجموعه اخلاق اشاره کرد. که در سال (۱۳۲۳ هـ.ق/ ۱۹۰۵ م ) در تهران و زیر نظر ظهیرالدوله انتشار یافت.
از این نشریه مجموعاً ۱۸ شماره منتشر شد و مدیر آن ابتدا میرزا علی‌اکبر خان سروش، و سپس (در دو شماره آخر) میرزا ابراهیم خان منشی بود.

[۵۳] وحیدنیا، سیف‌الله، مقدمه بر مجموعه اشعار ظهیرالدوله (هم‌ ) ص۱۰.

[۵۴] براون، ادوارد، انقلاب ایران، ترجمه احمد پژوه (مبشر همایون)، تهران، ۱۳۳۸ش، ص۱۳۴.

انجمن اخوت همچنین در کرمانشاه مجله‌ای با نام اخوت منتشر می‌کرد.
این مجله زیرنظر حاج عبدالله نعمتی معروف به حاج داداش کرمانشاهی و ملقب به مستشارعلی، سرپرست انجمن اخوت در کرمانشاه انتشار می‌یافت.
مطالب این مجله عمدتاً اخلاقی و عرفانی بود و بر پشت جلد آن تأکید شده بود که مجله از درج اخبار عمومی و مقالات سیاسی معذور است، در هر شماره از آن اشعاری از ظهیرالدوله به چاپ می‌رسید.

[۵۵] صدر هاشمی، محمد، تاریخ جرائد و مجلات ایران، اصفهان، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ص۷۶-۷۸.

انجمن اخوت در شهرهایی چون کرمانشاه، سمنان، شیراز، انزلی و مشهد شعبه‌هایی داشت.

[۵۶] معلم حبیب‌آبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، اصفهان، ۱۳۳۷ ش، ج۴، ص۱۳۸۹.

[۵۷] همایونی، مسعود، تاریخ سلسله‌های طریقه نعمت‌اللهی در ایران، تهران، ۱۳۵۸ ش، ص۳۳۷.

[۵۸] فخرایی، ابراهیم، گیلان در جنبش مشروطیت، تهران، ۱۳۵۶ش، ص۱۱۴.

[۵۹] آل داود، علی، «اخـوت، انجمن»، دبا، ج۷، ص۲۸۱.

۶.۸ – به توپ بسته شدن خانه ظهیرالدوله

با گسترش فعالیت‌های انجمن اخوت که در ترویج اندیشه‌های آزادی‌خواهانه و پیشبرد جنبشهای مشروطیت ایران مؤثر بود.

[۶۰] قائم‌مقامی، جهانگیر، مقدمه بر اسناد تاریخی وقایع مشروط ایران، تهران، ۱۳۴۸ ش، ص۴.

خانه ظهیرالدوله و محل انجمن در روز چهارشنبه ۲۴ جمادی‌الاول سال (۱۳۲۶ هـ.ق/ ۲۴ ژوئن ۱۹۰۸ م) به هنگام واقعه به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی، توسط نیروهای قزاق به فرماندهی لیاخوف به توپ بسته شد.
محمدعلی شاه ظاهراً تنه