شیعه فایل |
پاورپوینت کامل جزیره العرب
در حال بارگذاری
توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد
پاورپوینت کامل جزیره العرب دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است
شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.
لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.
توجه : در صورت مشاهده بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل جزیره العرب،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد
بخشی از متن پاورپوینت کامل جزیره العرب :
مقالات مرتبط: جزیره العرب (دانشنامهحج).
جزیره العرب، (یا شبه جزیره عربستان) پهناورترین شبه جزیره جهان، واقع در جنوب غربی آسیا میباشد.
فهرست مندرجات
۱ – معرفی کلی
۲ – موقعیت جغرافیایی
۳ – تقسیمبندی کلی
۴ – جزیره العرب پیش از اسلام
۴.۱ – منابع مطالعه
۴.۲ – نامها
۴.۳ – تقسیمبندی
۴.۴ – قدمت سکونت
۴.۵ – حکومتهای قومی
۴.۶ – دوره مهاجرت
۴.۷ – ادیان
۴.۸ – جنگها
۵ – دوره جاهلیت
۵.۱ – حکومتها
۵.۲ – جنگها
۵.۳ – معروفترین ایام
۵.۴ – جایگاه حجاز
۵.۵ – آداب و رسوم
۵.۶ – معماری
۵.۷ – تجارت
۵.۸ – ادیان رایج
۵.۹ – وقایع مهم
۶ – جزیره العرب پس از اسلام
۶.۱ – خاستگاه اسلام
۶.۲ – جنگهای پیامبر
۶.۳ – گستره نفوذ اسلام
۶.۴ – جنگهای رِدّه
۶.۵ – دوره خلافت ابوبکر
۶.۶ – دوره خلافت عمر
۶.۷ – دوره خلافت علی (ع)
۶.۸ – دوره امویان
۶.۸.۱ – جایگاه حجاز
۶.۸.۲ – رویدادهای مهم
۶.۹ – دوره عباسیان
۶.۹.۱ – اباضیان
۶.۹.۲ – قیامها
۶.۹.۳ – حکومتهای جداشده
۶.۹.۴ – جایگاه مکه
۷ – احکام فقهی جزیره العرب
۸ – فهرست منابع
۹ – پانویس
۱۰ – منبع
۱ – معرفی کلی
مردم جزیره العرب به زبان عربی سخن میگویند.
قبایل بنی هاشم، عَنَزَه، جُهَینه، بنی حرب، مُطَیر، قریش و ثَقیف برخی از قبایل آنجا هستند.
[۱] ایوب صبری پاشا، مرآه جزیره العرب، ج۱، ص ۲۰۲ به بعد، ترجمه و تعلیق احمد فؤاد متولی و صفصافی احمد مرسی، قاهره ۱۴۱۹/۱۹۹۹.
۲ – موقعیت جغرافیایی
جزیره العرب شبه جزیره بزرگى است، واقع در منتهى الیه جنوب غربى آسیا که از سه طرف در حصار آب قرار دارد؛ از غرب به دریای سرخ، که حدّ فاصل جزیره العرب و قارّه آفریقا است؛ از جنوب به اقیانوس هند و از شرق به دریای عمان و خلیج فارس. تنها از شمال با کویت، عراق و شامات ارتباط زمینى دارد.
به سبب جریان رودها، از جمله فرات در قسمت شمالى آن- که شبه جزیره را تقریباً به صورت جزیره در آورده است- اکثر جغرافىنویسان و مورخان آن جا را جزیره العرب نامیدهاند.
۳ – تقسیمبندی کلی
جزیره العرب به پنج بخش تقسیم مىشود: حجاز (بخشى از ساحل شرقى دریاى سرخ با شهرهایى چون مکه، مدینه، جده و طائف)، تهامه (واقع در جنوب حجاز)، نجد (واقع در شرق حجاز)، عروض (واقع در ناحیه شرقى شبه جزیره) و یمن (واقع در قسمت جنوبى شبه جزیره).
امروزه بخش بزرگى از شبه جزیره العرب را کشور عربستان سعودی تشکیل مىدهد.
کشورهاى یمن، کویت، امارات متحده عربی، قطر و عمان از دیگر سرزمینهاى تشکیل دهنده آن هستند.
[۲] معجم البلدان، ج۲، ص۱۳۷.
۴ – جزیره العرب پیش از اسلام
۴.۱ – منابع مطالعه
بیشتر اطلاعات ما در باره جزیره العرب برگرفته از متون جغرافیایی و تاریخی دوره اسلامی است و نخستین نوشتههای دوره اسلامی، به ویژه در باره تاریخ دینی مردم عرب و جغرافیای ناحیهای، دست کم تا سده سوم منحصر به جزیره العرب است.
در میان این نوشتهها، این منابع ــ که برخی از آنها در دسترس نیست به سبب استفاده مؤلفان سدههای بعد اهمیت بیشتری دارد: اَلْاَصنام تألیف هشام بن محمد کَلْبی (متوفی ۲۰۴) در باره دین مردم عرب که احتمالاً با استفاده از مطالب محمد بن اسحاق بن یسار (متوفی ۱۵۰ یا ۱۵۱) در باره تاریخ بت پرستی جزیره العرب نوشته شده است؛ جزیره العرب تألیف ابوسعید عبدالملک اصمعی (متوفی ۲۱۶) که منبع مهم یاقوت حموی در تألیف معجم البلدان در سده هفتم بوده است (در باره جزیره العرب به این منبع رجوع کنید
[۳] عبدالملک بن قریب اصمعی، تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۱، ص۱۰ـ۴۳، چاپ محمدحسن آلیاسین، بغداد ۱۳۷۹/۱۹۵۹.
)؛ رساله سعدان بن مبارک
[۴] تاریخ العرب قبل الاسلام، چاپ محمدحسن آلیاسین، بغداد ۱۳۷۹/۱۹۵۹.
که مطالب کتابش از حدود جزیره العرب فراتر نرفته بود؛ نوشتههای عَرّام بن اَصْبَغ سُلَمی (متوفی ۲۳۱)، از جمله کتاب أسماء جبالِ تَهامه و سکّانِها و ما فیها من القُری و ما ینْبُت علیها من الاشجار و ما فیها مِن المیاه، که حسن بن عبداللّه سیرافی (متوفی ح ۳۶۸) و بَکری (متوفی ۴۸۷؛ مؤلف کتابهای معجم ما استعجم و المسالک و الممالک) و یاقوت حموی از آن استفاده کردهاند؛ کتاب جزیره العرب تألیف سیرافی؛ و کتابهای باارزش صفه جزیره العرب اثر ابن حائک و بلاد العرب اثر اصفهانی.
۴.۲ – نامها
در منابع، جزیره العرب با نامهای مختلفی چون دیار عرب،
[۵] اصطخری، مسالک الممالیک، ج۱، ص ۱۲.
بلاد عرب
[۶] مسعودی، تنبیه، ج۱، ص ۷۹.
[۷] یاقوت حموی، معجم البلدان، ذیل مادّه.
[۸] محمد مبروک نافع، عصر ما قبل الاسلام، ج۱، ص ۱۵، مصر ۱۹۵۲.
و گاهی جزیره
[۹] ابن حائک، صفه جزیره العرب، ج۱، ص ۸۹، چاپ محمد بن علی أکوع، صنعا ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
[۱۰] ناصرخسرو، سفرنامه حکیم ناصرخسرو قبادیانی مروزی، ج۱، ص ۱۲۳، چاپ محمد دبیرسیاقی، تهران ۱۳۶۳ ش.
[۱۱] ابراهیم بن اسحاق حربی، کتاب المناسک و اماکن طرق الحج و معالم الجزیره، چاپ حمد جاسر، ریاض ۱۴۰۱/۱۹۸۱.
شناسانده شده که غیر از جزیره واقع در بین النهرین شمالی است.
مراد از «مَنْ حَولَها» در قرآن کریم («وَلِتُنْذِرَ اُمَّ الـقُری وَ مَنْ حَوْلَها»)
[۱۲] انعام/سوره۶، آیه۹۲.
[۱۳] شوری/سوره۴۲، آیه۷.
نیز، بنا بر یک تفسیر، جزیره العرب است.
[۱۴] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص۱۱۰.
[۱۵] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص ۳۴.
[۱۶] طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۷، ص ۲۷۹۲۸۰.
۴.۳ – تقسیمبندی
جزیره العرب در نوشتههای یونانیان باستان به سه قسمت تقسیم شده بود: بلاد سنگی در شمال، بلاد سعیده یا عربستان خوشبخت که شامل سرزمینهای خوش آب و هوا به ویژه در جنوب بود، و بلاد صحرایی در بخشهای داخلی جزیره العرب.
[۱۷] جوادعلی، المُفَصَّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۱، ص ۱۶۳ـ۱۶۷، بیروت ۱۹۷۶ـ۱۹۷۸.
[۱۸] عمررضا کحّاله، جغرافیه شبه جزیره العرب، ج۱، ص ۳۹، چاپ احمدعلی، مکه ۱۳۸۴/۱۹۶۴.
در تقسیمبندی بخشهای چهارگانه آباد زمین، که ابن خرداذبه
[۱۹] ابن خرداذبه، المسالک و الممالک، ج۱، ص ۱۵۵.
آن را ذکر کرده، جزیره العرب جزو بخش اِتْیوفیا بوده و در اقالیم هفت گانه، جنوب جزیره العرب (شامل نواحی ظفار، عمان، حضرموت، نجران، عدن و صنعا) در اقلیم اول و بقیه جزیره العرب (مانند یمامه، بحرین و حجاز) در اقلیم دوم بوده است.
[۲۰] ابن رسته، الاعلاق النفیسه، ج۱، ص ۹۶.
[۲۱] مقدسی، البدء و التاریخ، ج۱، ص ۵۹ـ۶۰.
[۲۲] ابن خلدون، تاریخ ابن خلدون، ج ۱، ص ۱۰۴ـ۱۰۵.
۴.۴ – قدمت سکونت
جزیره العرب از نخستین سکونتگاههای بشری و خاستگاه نژاد سامی شمرده میشود و اقوامی که بعدها در جزیره العرب یا بین النهرین تمدنهایی بر جا گذاشتهاند، در آنجا نشو و نما یافتهاند.
[۲۳] احمد بن داوود دینوری، الاخبار الطوال، ج۱، ص ۳، چاپ عبدالمنعم عامر، مصر (۱۳۷۹/۱۹۵۹)، چاپ افست بغداد (بیتا).
تاریخ کهن جزیره العرب را میتوان با تشکیل حکومتهای قومی و قبیلهای مرتبط دانست.
۴.۵ – حکومتهای قومی
شاید قدیمترین حکومتهای قومی تشکیل شده در جزیره العرب مربوط باشد به قوم عاد که در میان عمان و حضرموت میزیستند، قوم ثمود که میان حجاز و شام بودند و قوم سبأ که ساکن جنوب جزیره العرب بودند.
در باره این اقوام در قرآن کریم مطالبی آمده است (مثلاً در باره قوم عاد به این آیات رجوع کنید
[۲۴] هود/سوره۱۱، آیه۵۰۶۰.
(در باره ثمود به این آیات رجوع کنید
[۲۵] هود/سوره۱۱، آیه۶۱۶۸.
(در باره سبأ به این آیه رجوع کنید
[۲۶] سبأ/سوره۳۴، آیه۱۵۱۹.
).
سه قوم مذکور و نیز قبایل معروف دیگر مانند عَمالِقه که در بخشهای جنوبی و غربی جزیره العرب به سر میبردند، مَدْین، طَسْم، جَدیس، عبد ضَخم که در طائف بودند و اَمیم که میان نواحی یمامه و شَحر زندگی میکردند، از جمله قبایل کهن عرب بودند که در جزیره العرب حکومتهای قبیلهای داشتند.
[۲۷] احمد بن داوود دینوری، الاخبار الطوال، ج۱، ص ۳، چاپ عبدالمنعم عامر، مصر (۱۳۷۹/۱۹۵۹)، چاپ افست بغداد (بیتا).
[۲۸] طبری، تاریخ طبری (بیروت)، ج ۱، ص ۶۲۶.
[۲۹] عبداللّه بن عبدالعزیز بکری، کتاب المسالک و الممالک، ج ۱، ص ۱۴۸ـ۱۵۰، چاپ ادریان فان لیوفن و اندری فری، تونس ۱۹۹۲.
اینان از قبایل عرب بائده یا از بین رفته (در مقابل عرب باقیه که اخلافشان تا امروز باقی ماندهاند) بودند و در بررسیهای قوم عرب اهمیت بسیار دارند.
قبایل جُرْهُم اول در یمن، جرهم دوم در مکه، خزاعه در حجاز، قُضاعه در تهامه، لَخْم و جذام و غسانیان هر سه در مغرب جزیره العرب، کِنْده در مرکز، اوس و خزرج در یثرب از دیگر قبایل مهم و معروف عرباند که در جزیره العرب حکومتهای قبیلهای داشتند و با نام قبایل عرب باقیه شناسانده میشوند (در باره عرب بائده و باقیه به این منابع رجوع کنید
[۳۰] ابن سعید مغربی، نشوه الطرب فی تاریخ جاهلیه العرب، ج ۱، ص ۴۵ـ۸۴، چاپ نصرت عبدالرحمان، عمان ۱۴۰۲/۱۹۸۲.
[۳۱] سعد زغلول عبدالحمید، فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۱، ص ۱۰۷ـ ۲۰۰، بیروت ۱۹۷۶.
[۳۲] محمد بیومی مهران، دراسات فی تاریخ العرب القدیم، ج۱، ص ۱۵۵ـ۱۹۴، اسکندریه: دارالمعرفه الجامعیه ، (بیتا).
).
بیشتر این قبایل و همچنین برخی قبایل دیگر ساکن جزیره العرب در واقع مهاجرانی بودند که از جنوب جزیره العرب، به ویژه یمن، به عللی چون خشکسالی و شکسته شدن سد مأرب در بلاد سبأ به بخشهای دیگر جزیره العرب رفته بودند.
با شکسته شدن سد مأرب بر اثر سیل عَرِم که در قرآن کریم به آن اشاره شده،
[۳۳] سبأ/سوره۳۴، آیه۱۵۱۷.
قوم ازد به مشرق جزیره العرب (عمان)، قبایل اوس و خزرج به یثرب، قبیله جذام به مغرب و غسانیان به مغرب جزیره العرب و شام کوچ کردند.
[۳۴] عبداللّه جرافی یمنی، المقطتف فی تاریخ الیمن، ج۱، ص ۷۳ـ۷۴، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
[۳۵] شوقی ابوخلیل، اطلس القرآن، ج۱، ص ۱۴۸، اماکن، اقوام، اعلام، بیروت ۱۴۲۳ ب.
۴.۶ – دوره مهاجرت
در تاریخ پیش از میلاد و نخستین سدههای میلادی جزیره العرب، مهاجرت برخی قبایل به شام و بین النهرین نیز یکی از تحولات مهم به شمار میآید و از آن به دوره مهاجرت از جزیره العرب یاد میشود.
مهاجرت اکدیها و آشوریها در حدود ۳۵۰۰ ق م به بین النهرین که تمدنهای مهمی در آنجا پدید آوردند، کوچ کنعانیان و عَموریان از مشرق جزیره العرب به شام در حدود ۲۵۰۰ ق م، مهاجرت آرامیها از نواحی غربی جزیره العرب به شام و کوچ بخشی از قبیله نَبَطی به شام در حدود ۵۰۰ ق م از جمله مهاجرتهای این دوره بوده است.
[۳۶] شوقی ابوخلیل، اطلس التاریخ العربی الاسلامی، ج۱، ص ۵، بیروت ۱۴۲۳ الف.
تنوخیان نیز از قبایل جزیره العرب به شمار میآیند که با مهاجرت به شمال، حکومت مستقلی تشکیل دادند.
علاوه بر اینها، دو قبیله معروف قحطان که در یمن زندگی میکردند و عدنان که با مهاجرت از جزیره العرب به بین النهرین شمالی، حکومتهای ربیعه و مُضَر را تشکیل دادند، در میان قبایل جزیره العرب اهمیت بسیار داشتند.
[۳۷] احمد بن داوود دینوری، الاخبار الطوال، ج۱، ص ۷، چاپ عبدالمنعم عامر، مصر (۱۳۷۹/۱۹۵۹)، چاپ افست بغداد (بیتا).
[۳۸] فؤاد حمزه، قلب جزیره العرب، ج۱، ص ۲۴۸ـ۲۴۹، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
همچنین در میان حکومتهای جزیره العرب، دولتهای مَعین، کِنده، حضرموت و قَتَبان کهنترین دولتهای پیش از دوره جاهلیت شناسانده شدهاند.
[۳۹] محمد بیومی مهران، دراسات فی تاریخ العرب القدیم، ج۱، ص ۲۱۳ـ۲۱۸، اسکندریه: دارالمعرفه الجامعیه ، (بیتا).
[۴۰] محمد بیومی مهران، دراسات فی تاریخ العرب القدیم، ج۱، ص۲۳۵ـ۲۶۰، اسکندریه: دارالمعرفه الجامعیه ، (بیتا).
[۴۱] محمد بیومی مهران، دراسات فی تاریخ العرب القدیم، ج۱، ص ۵۹۹ـ۶۰۴، اسکندریه: دارالمعرفه الجامعیه ، (بیتا).
[۴۲] عبدالعزیز صالح، تاریخ شبه الجزیره العربیه فی عصورها القدیمه، ج۱، ص ۶۳ـ۹۲، قاهره ۱۹۸۸.
۴.۷ – ادیان
به لحاظ دینی، در جزیره العرب، نخستین بار یکتاپرستی در زمان حضرت ابراهیم ترویج شد که بر اثر آن یکتاپرستی در حجاز و به ویژه مکه رواج یافت.
[۴۳] طبری، تاریخ طبری (بیروت)، ج ۱، ص ۳۰۹.
پس از آن، یهودیان در سه دوره وارد جزیره العرب شدند و به نشر یکتاپرستی پرداختند: مهاجرت قبیله شمعون از فلسطین به شمال حجاز در زمان داوود پیامبر، کوچ یهودیان به حجاز در پی فتوحات بابلیان و آشوریان در سرزمین شام، و کوچ دیگر یهودیان در سده اول میلادی به جزیره العرب و سکونت آنان در کنار دیگر یهودیان.
[۴۴] فؤاد حمزه، قلب جزیره العرب، ج۱، ص ۲۵۸ـ۲۵۹، ریاض ۱۳۸۸/۱۹۶۸.
در سدههای بعد، مبلّغان مسیحی دین خود را در جزیره العرب، به ویژه در یمن و نجران، رواج دادند.
۴.۸ – جنگها
گسترش مسیحیت و سکونت پیروان این دین در سرزمینهای مجاور یهودیان و نیز در کنار بتپرستان بدوی، ترکیب دینی جدیدی در جزیره العرب در سدههای پس از میلاد پدید آورده بود که بعضاً به درگیری میانجامید.
مثلاً، ذونواس (پادشاه حِمْیری جنوب جزیره العرب؛ حک: ۵۱۵ـ۵۲۵ میلادی) پس از آنکه در حدود ۵۲۱ میلادی یهودی شد، با مسیحیان نجران جنگید و بسیاری از آنان را کشت.
وی سپس در جنوب جزیره العرب به تبلیغ یهودیت پرداخت و در صورت نپذیرفتن مردم، آنان را میکشت.
این اقدامات سریعاً به لشکرکشی حبشیها به جزیره العرب و تصرف بخشهایی از حجاز، تهامه و یمن و نیز پایان دادن به حکومت ذونواس انجامید.
[۴۵] ابن حبیب، کتاب المحبّر، ج۱، ص ۳۶۸، چاپ ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن ۱۳۶۱/۱۹۴۲، چاپ افست بیروت (بیتا).
[۴۶] ابن حائک، الاکلیل، ج ۸، ص ۲۹۴، چاپ انستاس ماری کرملی، بغداد ۱۹۳۱.
[۴۷] احمد بن داوود دینوری، الاخبار الطوال، ج۱، ص ۶۱ـ۶۳، چاپ عبدالمنعم عامر، مصر (۱۳۷۹/۱۹۵۹)، چاپ افست بغداد (بیتا).
در جزیره العرب پیش از دوره جاهلیت، علاوه بر منازعاتی که منشأ دینی داشت یا تهدیداتی که قبایل و حکومتهای خارج از جزیره العرب میکردند، جنگهای قبیلهای داخلی، مانند جنگ میان دولتهای کنده و حضرموت، نیز روی میداد.
[۴۸] یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص ۲۱۶ـ۲۲۰.
[۴۹] جرجی زیدان، العرب قبل الاسلام، ج۱، ص ۱۲۵ـ۱۳۵، بیروت: منشورات دار مکتبه الحیاه ، (بیتا).
۵ – دوره جاهلیت
در تاریخ پیش از اسلام جزیره العرب، دوره جاهلیت، به خصوص سده منتهی به ظهور اسلام، و وضع سیاسی و اجتماعی و فرهنگی عرب در این دوره اهمیت بسیار دارد و بیشتر مورخان و نسبشناسان، که تاریخ پیش از اسلام جزیره العرب را بررسی کردهاند، بر این دوره تأکید بیشتری داشتهاند.
این دوره که نامش چهار بار با ملامت در قرآن آمده (مثلاً به این آیات مراجعه کنید
[۵۰] آلعمران/سوره۳، آیه۱۵۴.
[۵۱] مائده/سوره۵، آیه۵۰.
)، در واقع زمان فترت جزیره العرب در زمینههای اجتماعی، اخلاقی، دینی و شیوه زندگی بود و در آن اعراب به قبیله و خویشاوندی تعصب داشتند و به آداب و رسوم بدوی بسیار پایبند بودند.
۵.۱ – حکومتها
در دوره جاهلیت، جزیره العرب از وحدت سیاسی یا مذهبی برخوردار نبود و چند حکومت نیرومند و تأثیرگذار (مانند روم در شمال، ایران در شمال و مشرق، و حبشه در مغرب) هریک به نوعی بر بخشهایی از آن مسلط بودند.
حکومتهای داخلی جزیره العرب نیز ــ به جز در جنوب که به صورت پادشاهی اداره میشد
[۵۲] احمد بن داوود دینوری، الاخبار الطوال، ج۱، ص ۶۲ـ۶۳، چاپ عبدالمنعم عامر، مصر (۱۳۷۹/۱۹۵۹)، چاپ افست بغداد (بیتا).
[۵۳] یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص ۱۹۵ـ۲۰۵.
همچنان به صورت قبیلهای بود و دولت کنده از مهمترین و نیرومندترین آنها در مرکز جزیره العرب به شمار میرفت.
[۵۴] فاطمه قدوره شامی، تطور تاریخ العرب: السیاسی و الحضاری، ج۱، ص ۴۷، من العصر الجاهلی الی العصر الاموی، بیروت ۱۹۹۷.
[۵۵] فاطمه قدوره شامی، تطور تاریخ العرب: السیاسی و الحضاری، ج۱، ص ۵۴، من العصر الجاهلی الی العصر الاموی، بیروت ۱۹۹۷.
قریش در حجاز و به ویژه مکه سرآمد بقیه قبایل بود.
برای این قبیله بازرگانی و بتپرستی مهمتر از هر امر دیگری بود و بنا بر سوره قریش در قرآن کریم،
[۵۶] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص ۸۲۹.
آنان دو کوچ تجاری تابستانه به شام و عراق و زمستانه به یمن و حبشه داشتند.
نبطیها نیز با گسترش قلمروشان در جنوب شام، بخشی از شمال غربی جزیره العرب را در اختیار داشتند.
[۵۷] شوقی ابوخلیل، اطلس التاریخ العربی الاسلامی، ج۱، ص ۲۵، بیروت ۱۴۲۳ الف.
[۵۸] شوقی ابوخلیل، اطلس القرآن، ج۱، ص ۱۵۷، اماکن، اقوام، اعلام، بیروت ۱۴۲۳ ب.
۴.۸ – جنگها
در جزیره العرب در دوره جاهلیت و نیز پس از ورود اسلام (ادامه مقاله)، جنگهای عمدهای روی داد که به سبب اهمیت آنها، برخی از این جنگها به ایام عرب معروف شدند.
این جنگها به دلایلی چون اختلافات قبیلهای، دستیابی به آب و چراگاه یا خونخواهی و انتقام صورت میگرفت.
[۵۹] جوادعلی، المُفَصَّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۴، ص ۲۱۴، بیروت ۱۹۷۶ـ۱۹۷۸.
[۶۰] شوقی ضیف، العصر الجاهلی، ج۱، ص ۶۱ـ۶۲، قاهره (۱۹۷۷).
برخی مؤلفان ــ از جمله اصفهانی که عدد ایام عرب در دوره جاهلیت را ۷۰۰، ۱ مورد ذکر کرده است
[۶۱] محمود شکری آلوسی، بلوغ الارب فی معرفه احوال العرب، ج ۲، ص ۶۸، چاپ محمد بهجه اثری، بیروت (۱۳۱۴).
به تحقیق در ایام عرب پرداخته و در باره آن گزارشهای مفصّلی دادهاند.
[۶۲] معمر بن مثنی ابوعبیده، کتاب ایامالعرب قبلالاسلام، چاپ عادل جاسم بیاتی، بیروت ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
[۶۳] محمود شکری آلوسی، بلوغ الارب فی معرفه احوال العرب، ج ۲، ص ۶۸ـ۷۵، چاپ محمد بهجه اثری، بیروت (۱۳۱۴).
[۶۴] سعد زغلول عبدالحمید، فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۱، ص ۳۱۱ـ۳۱۹، بیروت ۱۹۷۶.
۵.۳ – معروفترین ایام
برخی از معروفترین ایام عرب در دوره جاهلی عبارت بودند از: بَسوس؛ بُعاث؛ جَبَله، برگرفته از نام جنگ جبله که در آن قبیله تمیم و متحدانش از قبایل عامر بن صَعْصَعه شکست خوردند؛ و یوم فِجار، برگرفته از نام جنگ فجار که میان قریش و کنانه و برخی از قبایل قیس بن عیلام (از گروههای بزرگ شمال جزیره العرب) در سال سیام زندگی حضرت محمد صلیاللّه علیهوآلهوسلم روی داد.
[۶۵] یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۱۵ـ۱۶.
[۶۶] ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۱، ص ۵۸۳ـ۵۸۵.
۵.۴ – جایگاه حجاز
در دوره جاهلیت، حجاز مرکز اصلی فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی، تجاری و ادبی جزیره العرب بود و شهر مکه مهمترین شهر جزیره العرب و مرکز اصلی بازرگانی و بتپرستی به شمار میرفت و محل التقای فرهنگهای گوناگونِ قبایلی بود که هر سال از داخل و خارج جزیره العرب به آنجا میرفتند.
[۶۷] فاطمه قدوره شامی، تطور تاریخ العرب: السیاسی و الحضاری، ج۱، ص ۵۵، من العصر الجاهلی الی العصر الاموی، بیروت ۱۹۹۷.
۵.۵ – آداب و رسوم
در این دوره، تعصبات خویشاوندی، زنده به گور کردن دختران و بردهداری (برده و بردهداری) در جزیره العرب رایج بود و هر قبیله آداب و رسوم مخصوص به خود و قلمرو خاصی داشت.
[۶۸] فاطمه قدوره شامی، تطور تاریخ العرب: السیاسی و الحضاری، ج۱، ص ۴۷ـ۵۲، من العصر الجاهلی الی العصر الاموی، بیروت ۱۹۹۷.
۵.۶ – معماری
به لحاظ معماری مساکن و سکونتگاهها، جنوب جزیره العرب که از تمدن و شهرنشینی بیشتری برخوردار بود، از بقیه قسمتها وضع بهتری داشت که وجود قصرهای مجلل و کثرت شهرهای بزرگ در آنجا، مؤید آن است.
[۶۹] ابن حائک، الاکلیل، ج ۸، ص ۵، چاپ انستاس ماری کرملی، بغداد ۱۹۳۱.
[۷۰] ابن حائک، الاکلیل، ج ۸، ص۱۳۵، چاپ انستاس ماری کرملی، بغداد ۱۹۳۱.
۵.۷ – تجارت
تجارت، چه در داخل جزیره العرب و چه با مناطق مجاور، اهمیت بسیار داشت و شغل اصلی مردم جزیره العرب به شمار میرفت و از راههای کاروانرو و راههای دریایی صورت میگرفت.
[۷۱] برهانالدین دلّو، جزیره العرب قبل الاسلام: التاریخ الاقتصادی، ج ۱، ص ۹۳ـ۱۲۵، الاجتماعی، الثقافی و السیاسی، بیروت ۱۹۸۹.
بازارهای دوره جاهلی، که مهمترین مراکز بازرگانی به شمار میرفتند، به دو صورت ثابت و موسمی برپا میشدند.
بازارها علاوه بر آنکه محل داد و ستد کالا به شمار میآمدند، محل ارتباط قبایل و تشکیل اجتماعات ادبی بودند و در آنها، شاعران، از جمله نابغه ذُبیانی، زُهَیر بن ابوسُلمی و اَعشی وائل، سرودههایشان را میخواندند.
[۷۲] یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص ۲۶۲ـ۲۶۹.
از میان بازارهای دوره جاهلی، بازارهای عُکاظ نزدیک طائف، دُومه الجَندل در شمال جزیره العرب، ذوالمجاز در حجاز و مَجَنّه نزدیک مکه معروف بودند.
برخی از این بازارها، بازار کالای خاصی بودند؛ مثلاً، بازار عرق به ادویه و عطریات، بازار هَجَر در مشرق جزیره العرب به خرما، و بازار صنعا به مروارید و چرم و آهن اختصاص داشت.
هر بازار در زمان خاصی از سال برپا میشد، از جمله دومه الجندل در ربیع الاول، بازار صُحار در رجب، و بازار عدن در رمضان.
[۷۳] یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج ۱، ص۲۷۰ـ۲۷۱.
[۷۴] جوادعلی، المُفَصَّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج ۷، ص ۳۶۵ـ۳۸۶، بیروت ۱۹۷۶ـ۱۹۷۸.
[۷۵] سعید افغانی، اسواق العرب فی الجاهلیه و الاسلام، جاهای متعدد، قاهره ۱۴۱۳/۱۹۹۳.
حجاز با آنکه به سبب راههای صعب العبور با دیگر نواحی مرکزی و شرقی جزیره العرب ارتباط کمی داشت، به دلیل داشتن چند شهر مهم، مانند مکه و یثرب و طائف، بر دیگر مناطق جزیره العرب در دوره جاهلی برتری داشت.
این برتری را میتوان با غلبه حبشیان و سپس ایرانیان بر یمن و بازماندن یمنیها از بازرگانی گسترده مرتبط دانست، زیرا در پی همین تحولات بود که قریش در مکه تجارت جزیره العرب را در
- همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
- ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
- در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.
