پاورپوینت کامل سید مرتضی علم الهدی (مقاله‌دوم)

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل سید مرتضی علم الهدی (مقاله‌دوم) دارای ۱۱۷ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل سید مرتضی علم الهدی (مقاله‌دوم)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل سید مرتضی علم الهدی (مقاله‌دوم) :

منبع: پاورپوینت کامل سید مرتضی علم الهدی (مقاله‌دوم)

مقالات مرتبط: سید مرتضی علم الهدی (مقالات مرتبط).

سید مرتضی علم الهدی (۳۵۵ ـ ۴۳۶ هـ.ق) از برجسته‌ترین فقها و متکلمان امامیه در قرن پنجم هجری قمری بود.
وی شاگرد شیخ مفید بود و پس از درگذشت استاد، مرجعیت علمی شیعه را به‌دست گرفت.
او در علوم مختلف از جمله فقه، اصول، حدیث، کلام، تفسیر، ادبیات و لغت مهارت داشت.
وی آثار متعددی از خود به‌جای گذاشت؛ از جمله الشافی فی الامامه، تنزیه الانبیاء، المقنع فی الغیبه و درر القلائد.
او در بغداد به عنوان مرجع علمی و دینی شناخته می‌شد و در میان علمای شیعه و اهل سنت مورد احترام بود.
وی نخستین کسی بود که مباحث کلامی امامیه را وارد فقه شیعه کرد. خانه‌اش محل تجمع دانشمندان و مناظرات علمی بود و بخش عمده‌ای از ثروت خود را صرف ترویج علم می‌کرد.
کتابخانه او بالغ بر ۱۴۰ هزار جلد کتاب داشت.
وی در سال ۴۳۶ (هجری قمری) درگذشت و پیکرش در کربلا، در کنار پدر و برادرش به خاک سپرده شد.

فهرست مندرجات

۱ – معرفی سید مرتضی علم الهدی
۲ – فعالیت‌ها
۳ – اساتید
۴ – شاگردان
۵ – آثار
۶ – وفات
۷ – پانویس
۸ – منبع

۱ – معرفی سید مرتضی علم الهدی

ابوالقاسم علی بن حسین بن موسی موسوی مشهور به شریف سید مرتضی و علم الهدی

[۱] باخرزی، علی بن حسن، دمیه القصر، ج۱، ص۲۹۹.

فقیه، متکلم، ادیب، شاعر و از دانشمندان بزرگ امامیه در قرن پنجم هجری بود که در ماه رجب ۳۵۵ (هجری قمری)

[۲] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۳.

[۳] حلی، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال، ج۱، ص۱۷۹.

[۴] ابن داوود حلی، حسن بن علی، رجال ابن داود، ج۱، ص۲۴۱.

[۵] ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۵۸۹.

[۶] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۷] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیه الوعاه، ج۲، ص۱۶۲.

[۸] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۵.

[۹] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۹.

[۱۰] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۴۴.

[۱۱] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۶.

[۱۲] طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۹.

[۱۳] بغدادی، اسماعیل بن محمد، هدیه العارفین، ج۱، ص۶۸۸.

[۱۴] ابن شهر آشوب، محمد بن علی، معالم العلماء، ج۱، ص۶۹.

[۱۵] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱۵، ص۲۹۴.

در بغداد چشم به جهان گشود.

[۱۶] طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، ج۱، ص۱۰۰.

[۱۷] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۲۷۸.

پدر بزرگوارش از احفاد امام موسی کاظم (علیه‌السلام)

[۱۸] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

و مادرش فاطمه دختر حسن (ناصر صغیر)

[۱۹] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۵.

از نوادگان امام سجاد (علیه‌السلام) بود؛

[۲۰] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۵.

ازاین رو ذوالمجدین نامیده شد.

[۲۱] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۸.

[۲۲] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۳.

[۲۳] حلی، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال، ج۱، ص۱۷۹.

[۲۴] ابن داوود حلی، حسن بن علی، رجال ابن داود، ج۱، ص۲۴۱.

[۲۵] باخرزی، علی بن حسن، دمیه القصر، ج۱، ص۲۹۹.

[۲۶] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۴.

[۲۷] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۴۴.

[۲۸] ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج۱۲، ص۵۳.

[۲۹] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱۵، ص۲۹۴.

وی در محله صراه بغداد خانه داشت؛ ولی پس از آن‌که حنبلیان، خانه او را همانند بسیاری از شیعیان دیگر تخریب کردند، به محله کرخ کوچ کرد.

[۳۰] ابن حزم، علی بن احمد، جمهره انساب العرب، ج۱، ص۶۳.

او پس از تحصیل در علوم گوناگون به مدارج بالایی رسید، به‌طوری که پس از وفات شیخ مفید، یگانه عصر خویش گردید.
ابومنصور ثعالبی (م ۴۲۹ هـ.ق) که هم‌عصر او بود می‌گوید امروز ریاست عالی علمی و دینی در علم و ادب، فضل و کرم و مجد و شرافت در بغداد به سید مرتضی منتهی شده و اشعاری در بالاترین درجه نیکویی و زیبایی دارد.

[۳۱] ثعالبی، عبدالملک بن محمد، تتمه یتیمه الدهر، ج۵، ص۶۹.

منابع اهل‌سنت از وی با عنوان امام در علم کلام، ادب، شعر

[۳۲] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۳.

[۳۳] ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۵۸۹.

[۳۴] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۵.

[۳۵] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۲۷۸.

و پیشوای دانشمندان عراق اعم از شیعه و سنی یاد کرده‌اند

[۳۶] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۹.

[۳۷] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

که علمای عراق در محضر درسش به کسب علم می‌پرداختند.

[۳۸] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

[۳۹] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۳.

او جامع علوم و فنون گوناگون از جمله فقه، اصول، حدیث، کلام، تفسیر، ادبیات و لغت بود

[۴۰] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۰.

[۴۱] حلی، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال، ج۱، ص۱۷۹.

[۴۲] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۴۳] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیه الوعاه، ج۲، ص۱۶۲.

[۴۴] طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، ج۱، ص۹۹.

[۴۵] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۵.

[۴۶] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۹.

و در بسیاری از این علوم تدریس می‌کرد.

[۴۷] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۶.

[۴۸] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۹.

در وعظ و خطابه

[۴۹] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۵.

و تعبیر خواب نیز توانا بود.

[۵۰] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

زمانی شیخ مفید برای آگاهی از چگونگی تدریس شاگردش، در مجلس درس او حضور یافت. سید متواضعانه از جایگاه خویش پایین آمد و پیش استاد نشست. به خواست استاد، سید در حضور شیخ مفید تدریس کرد و تحسین استادش را برانگیخت.

[۵۱] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۴.

[۵۲] طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۹.

۲ – فعالیت‌ها

سید مرتضی فردی متمکن و در عین حال سخاوتمند و بخشاینده بود و ثروت خود را در راه ترویج علم و منافع عمومی هزینه می‌کرد.
او به شاگردانش شهریه می‌داد. برای نمونه به شیخ طوسی دوازده دینار و به ابن‌براج هشت دینار ماهیانه می‌داد.

[۵۳] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۰.

[۵۴] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

[۵۵] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۶.

[۵۶] طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۹.

هم‌چنین گفته شده وی هشتاد روستای آباد بین بغداد و کربلا داشت و درآمد سالانه او از املاکش بالغ بر ۲۴ هزار دینار می‌شد.

[۵۷] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۵.

او درآمد روستایی را وقف کاغذ فقها کرده بود.

[۵۸] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

[۵۹] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۰.

[۶۰] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۶.

در گرفتاری‌ها و قحطی، مردم به او پناه آورده و از مساعدت‌هایش بهره‌مند می‌شدند.
نقل شده روزی فردی یهودی از شدت فقر به مجلس درس او آمد و اجازه خواست تا مطالبی که از علم نجوم می‌داند، بخواند. وی نیز با اذن سید خواند و جایزه گرفت و از مرگ نجات یافت. از آن پس این یهودی مرتب در درس سید شرکت می‌کرد و در نهایت به دست وی مسلمان شد.

[۶۱] افندی، عبدالله بن عیسی‌بیگ، ریاض العلماء، ج۴، ص۱۵.

[۶۲] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۰.

[۶۳] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

[۶۴] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۶.

وی که دانشمندی برجسته و متکلمی توانا بود، در دفاع از عقاید امامیه با مخالفان به مناظره می‌پرداخت.
او که خانه‌اش را دارالعلم و محل مناظره دانشمندان قرار داده بود، علمای مذاهب گوناگون نیز در پیشگاه او به مناظره می‌پرداختند.

[۶۵] ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج۱۲، ص۵۳.

[۶۶] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۳.

[۶۷] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱۵، ص۲۹۴.

مثلاً زمانی ابوالعلاء معری (م ۴۴۹ هـ.ق) نزد سید مرتضی رفته و با هم مناظره کردند.

[۶۸] طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۹.

[۶۹] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۰.

باید این مناظره در سال ۳۹۹ (هجری قمری) رخ داده باشد که معری در این سال به بغداد رفته بود.

[۷۰] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۵، ص۳۹۷.

ابن‌حجر به نقل از ابواسحاق شیرازی، سید مرتضی را از نظر علمی و شخصیتی بسیار ستوده است؛

[۷۱] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۴.

اما در کتاب طبقات الفقهاء شیرازی که موجود است، شرح حال او پیدا نشد.
هم‌چنین از قول برخی دانشمندان امامیه آورده که سید نخستین کسی است که کلام امامیه را وارد مباحث فقه شیعه کرد، غوامض و مشکلات فقهی را استخراج نمود و مسائل را مقید ساخت.

[۷۲] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۴.

هم‌چنین به دلیل این‌که مجتهدی اصولی بود، به ادله عقلی بیش از اخبار تکیه داشت.

[۷۳] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۱.

وی هنوز کم‌تر از بیست سال داشت که به امارت رسید و از راه علم با عمل، تلاوت قرآن و شب‌زنده‌داری به مقامات عالی و ریاست علمی و دینی نایل گشت.

[۷۴] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۳.

وی در گفتار از فصاحت و بلاغت بالایی برخوردار بود، چیزی را به کسب علم مقدم نمی‌داشت و بر آن‌چه اندوخته بود مواظبت می‌نمود.
ابن‌حجر پس از بیان این مطالب در آخر، خوابی را که شیخ مفید در باب تعلیم و تربیت سید مرتضی و سید رضی دیده بود را ذکر می‌کند.

[۷۵] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۳.

او پس از مرگ برادرش در سال ۴۰۶ (هجری قمری)، نقابت علویان،

[۷۶] ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، ج۳، ص۱۲۴.

[۷۷] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۷۸] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیه الوعاه، ج۲، ص۱۶۲.

[۷۹] ابن تغری بردی، یوسف، النجوم الزاهره، ج۵، ص۳۹.

[۸۰] ابن حزم، علی بن احمد، جمهره انساب العرب، ج۱، ص۶۳.

[۸۱] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۴۴.

[۸۲] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

[۸۳] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۳.

[۸۴] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۲۷۸.

[۸۵] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱۵، ص۲۹۴.

ریاست دیوان مظالم و امارت حج را بر عهده گرفت.

[۸۶] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

[۸۷] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۴.

[۸۸] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۰.

[۸۹] طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۹.

در سال ۳۸۹ (هجری قمری) به همراه برادرش به حج رفت که بین راه ابن‌برّاج طایی راه را بر آنان بست و آنان ناچار شدند ۹۰۰۰ دینار به او بپردازند.

[۹۰] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۶.

[۹۱] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

[۹۲] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۲.

۳ – اساتید

علم الهدی و برادرش سید رضی

[۹۳] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیه الوعاه، ج۲، ص۱۶۲.

[۹۴] ابن تغری بردی، یوسف، النجوم الزاهره، ج۵، ص۳۹.

[۹۵] ثعالبی، عبدالملک بن محمد، تتمه یتیمه الدهر، ج۵، ص۶۹.

[۹۶] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

[۹۷] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۵.

که کوچک‌تر بود،

[۹۸] ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج۱۲، ص۵۳.

[۹۹] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم، ج۱۵، ص۲۹۴.

در کودکی نزد ابن‌نباته ابونصر عبدالعزیز بن عمر سعدی به فراگیری لغت و مبادی عربیت پرداختند.

[۱۰۰] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

[۱۰۱] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۹.

[۱۰۲] طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۹.

سپس مادرشان آن دو را به شیخ مفید (م ۴۱۳ هـ.ق) سپرد

[۱۰۳] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۵۹.

[۱۰۴] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

و سال‌ها نزد این عالم بزرگ شیعه علوم گوناگون، به ویژه فقه و اصول آموختند و خود در علم و دانش نام‌آور شدند.

[۱۰۵] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۵.

او هم‌چنین از استادان بزرگ دیگری چون هارون بن موسی تلعکبری (م ۳۸۵ هـ.ق)، حسین بن علی بن بابویه (برادر شیخ صدوق)،

[۱۰۶] طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، ج۱، ص۴۸۹.

سهل بن احمد دیباجی،

[۱۰۷] ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۵۸۹.

[۱۰۸] ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، ج۳، ص۱۲۴.

[۱۰۹] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۴۴.

[۱۱۰] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۳.

احمد بن محمد بن عمران مرزبانی،

[۱۱۱] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۴۴.

[۱۱۲] ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۵۸۹.

[۱۱۳] ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال، ج۳، ص۱۲۴.

[۱۱۴] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۳.

ابوالعباس جوهری، احمد بن زید بن دارا و احمد بن حسین عطار استفاده کرد.

[۱۱۵] افندی، عبدالله بن عیسی‌بیگ، ریاض العلماء، ج۴، ص۱۵.

۴ – شاگردان

علی بن حسین شاگردانی داشت که شیخ‌الطائفه ابوجعفر طوسی،

[۱۱۶] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۱۱۷] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیه الوعاه، ج۲، ص۱۶۲.

سلار بن عبدالعزیز دیلمی، ابوالفتح کراجکی، ابوالصلاح حلبی، قاضی عبدالعزیز بن براج، ابویعلی محمد بن حسن جعفری، سلیمان صهرشتی، جعفر بن محمد دوریستی، مفید ثانی عبدالرحمان بن احمد نیشابوری

[۱۱۸] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۴.

و خطیب بغدادی

[۱۱۹] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۴۴.

شماری از دانش آموختگان مکتب علم الهدی بودند.

[۱۲۰] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۹-۳۰۰.

۵ – آثار

موسوی در علوم و فنون گوناگون کتاب‌های گوناگونی نوشت.
درر القلائد و غرر الفوائد که به الدرر و الغرر

[۱۲۱] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۳.

[۱۲۲] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۱۲۳] سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، بغیه الوعاه، ج۲، ص۱۶۲.

[۱۲۴] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۵.

[۱۲۵] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۲.

[۱۲۶] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۱.

[۱۲۷] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۲.

[۱۲۸] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۴.

و امالی سید مرتضی معروف است، از آن شمار می‌باشد.

[۱۲۹] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۲۷۸.

این کتاب بر فضل و دانش بسیار، قدرت عقلی بالا و کثرت اطلاع وی دلالت دارد.

[۱۳۰] امین، سید محسن، اعیان الشیعه، ج۸، ص۲۱۳.

[۱۳۱] ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۳.

او علاوه بر تألیفات خود، کتابخانه‌ای عظیم بالغ بر یکصد و چهل هزار کتاب داشت.

[۱۳۲] ابن عنبه، احمد بن علی، عمده الطالب، ج۱، ص۲۰۶.

[۱۳۳] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۷.

به نقل از صاحب ابن عباد آورده‌اند که برای کتاب‌های او هفتصد شتر نیاز است.

[۱۳۴] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۲۹۶.

مجموعه آثار وی به دلیل کثرت، فهرستی داشته

[۱۳۵] طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، ج۱، ص۹۹.

و شاگردش ابوالحسن محمد بن محمد بصروی از سید درخواست اجازه روایت این فهرست را می‌کند و سید نیز اجازه نقل همه نوشته‌ها و اشعارش را به او می‌دهد. متن این درخواست و اجازه‌نامه ۳۵ و فهرست موجود است.

[۱۳۶] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۳.

دیگر آثار و تألیفات سید مرتضی عبارت اند‌ از:
• الشافی فی الامامه که در نقد بخش امامت کتاب المغنی عبدالجبار معتزلی می باشد و شیخ طوسی که آن را تلخیص کرده می گوید کتابی در امامت همانند آن تألیف نشده است. تلخیص شیخ طوسی موجود است؛

[۱۳۷] ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۵۸۹.

[۱۳۸] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۱۳۹] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۲.

[۱۴۰] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۱.

[۱۴۱] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۱.

[۱۴۲] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۴، ص۲۲۴.

[۱۴۳] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۲۷۸.

• تنزیه الانبیاء و الائمه علیهم السلام چاپ شده؛

[۱۴۴] ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۷، ص۵۸۹.

[۱۴۵] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸.

[۱۴۶] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۲.

[۱۴۷] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۱.

[۱۴۸] موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج۴، ص۳۰۲.

[۱۴۹] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۴، ص۲۷۸.

• المقنع فی الغیبه که برای ابن مغربی وزیر نگاشت؛

[۱۵۰] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الادباء، ج۴، ص۱۷۲۸-۱۷۲۹.

[۱۵۱] شیرازی، سید علی‌خان، الدرجات الرفیعه، ج۱، ص۴۶۲.

[۱۵۲] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۱.

• مسأله فی الولایه من قبل السلطان؛

[۱۵۳] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۱.

• مسأله فی التوبه؛

[۱۵۴] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۱.

• تفسیر سوره الحمد و قطعه من البقره (۱۲۵ آیه از بقره)؛

[۱۵۵] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۰.

• تفسیر قوله تعالی: قل تعالوا أتل ما حرّم ربّکم علیکم؛

[۱۵۶] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ج۱، ص۲۷۰.

• الکلام علی من تعلّق بقوله: و لقد کرّمنا بنی آدم و ح