پاورپوینت کامل سَماء (مفردات‌قرآن)

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل سَماء (مفردات‌قرآن) دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل سَماء (مفردات‌قرآن)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل سَماء (مفردات‌قرآن) :

منبع: سَماء (قاموس قرآن (جلد ۳))

مقالات مرتبط: سَمَاء (لغات‌قرآن)، سَماء (مفردات‌نهج‌البلاغه)، سماء.

سَماء (به فتح سین) از واژگان قرآن کریم به معنای آسمان است.
سَماوات جمع سماء است.
واژه سَماء صد و بیست بار و جمع آن سَماوات صد و نود بار در قرآن مجید آمده است.

فهرست مندرجات

۱ – معنای سَماء
۲ – کاربردها
۲.۱ – مؤنث یا مذکر
۲.۱.۱ – السَّماءُ (آیه ۱۱ سوره تکویر)
۲.۱.۲ – السَّماءِ (آیه ۵ سوره شمس)
۲.۱.۳ – السَّماءُ (آیه ۸ سوره معارج)
۲.۱.۴ – السَّماءُ (آیه ۱۸ سوره مزمل)
۲.۲ – مفرد یا جمع
۲.۲.۱ – السَّماءِ (آیه ۲۹ سوره بقره)
۲.۲.۲ – السَّماءِ (آیه ۱۱ سوره فصّلت)
۲.۳ – به معنای باران
۲.۳.۱ – السَّماءَ (آیه ۱۱ سوره نوح)
۲.۳.۲ – السَّمَاء (ایه ۶ سوره انعام)
۲.۳.۳ – السَّمَاء (آیه ۵۲ سوره هود)
۲.۴ – سَبْعَ سَماوات
۲.۴.۱ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۱۵ سوره نوح))
۲.۴.۲ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۳ سوره ملک)
۲.۴.۳ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۱۲ سوره فصلت)
۲.۴.۴ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۲۹ سوره بقره)
۲.۵ – به معنای عالم بالا
۲.۵.۱ – السَّماءِ (آیه ۲۲ سوره بقره)
۲.۵.۲ – السَّماءِ (آیه ۱۴۴ سوره بقره)
۲.۵.۳ – السَّماءِ (آیه ۲۴ سوره ابراهیم)
۲.۵.۴ – السَّماءِ (آیه ۱۶ سوره حجر)
۲.۵.۵ – السَّماءِ (آیه ۶۱ سوره فرقان)
۲.۵.۶ – السَّماءِ (آیه ۱ سوره بروج)
۲.۶ – به معنای اجرام آسمانی
۲.۶.۱ – السَّماءَ (آیه ۴۷ سوره ذاریات)
۲.۶.۲ – السَّماواتِ‌ (آیه ۱۶۴ سوره بقره)
۲.۶.۳ – السَّماواتِ‌ (آیه ۴ سوره طه)
۲.۶.۴ – السَّماواتِ‌ (آیه ۲۹ سوره شوری)
۲.۷ – السَّماءَ الدُّنْیا
۲.۷.۱ – السَّماءَ الدُّنْیا (آیه ۶ سوره صافات)
۲.۷.۲ – السَّماءَ الدُّنْیا (آیه ۱۲ سوره فصّلت)
۲.۷.۳ – السَّماءَ الدُّنْیا (آیه ۵ سوره ملک)
۲.۷.۴ – توضیح آیات
۲.۸ – آفرینش آسمان
۲.۸.۱ – السَّماءِ (آیه ۱۱ سوره فصّلت)
۲.۸.۲ – السَّماءِ (آیه ۲۹ سوره بقره)
۲.۸.۳ – السَّماءُ (آیه ۲۷ سوره نازعات)
۲.۹ – خلقت در شش روز
۲.۹.۱ – السَّماواتِ (آیه ۵۴ سوره اعراف)
۲.۱۰ – منظور از سَماء
۲.۱۰.۱ – السَّماءُ (آیه ۸ سوره معارج)
۲.۱۰.۲ – السَّماءُ (آیه ۱۶ سوره حاقه)
۲.۱۰.۳ – السَّماءِ (ایه ۱۱ سوره قمر)
۲.۱۰.۴ – السَّماءِ (آیه ۲۱ سوره حدید)
۲.۱۰.۵ – السَّماءِ (آیه ۲۳ سوره ذاریات)
۲.۱۰.۶ – السَّماءِ (آیه ۸۴ سوره زخرف)
۲.۱۰.۷ – السَّماءَ (آیه ۳۲ سوره انبیاء)
۲.۱۰.۸ – السَّماءَ (آیه ۴۷ سوره ذاریات)
۲.۱۰.۹ – سَماواتٍ‌ (آیه ۱۲ سوره طلاق)
۲.۱۱ – موجودات زنده در آسمان‌
۲.۱۱.۱ – السَّماواتِ‌ (آیه ۴۹ سوره نحل)
۲.۱۱.۲ – السَّماواتِ‌ (آیه ۲۹ سوره شوری)
۲.۱۱.۳ – السَّماواتِ‌ (آیه ۲۹ سوره رحمن)
۲.۱۱.۴ – السَّماواتِ‌ (آیه ۱۵ سوره رعد)
۲.۱۱.۵ – السَّماواتِ‌ (آیه ۵۵ سوره اسراء)
۳ – تعداد کاربردها
۴ – پانویس
۵ – منبع

۱ – معنای سَماء

سَماء:

[۱] قرشی بنایی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، ج۳، ص۳۳۲.

[۲] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۴۲۷.

[۳] طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ت الحسینی، ج۱، ص۲۲۷.

این کلمه صد و بیست بار و جمع آن سماوات صد و نود بار در کلام الله مجید آمده است

[۴] عبدالباقی، محمد فؤاد، المعجم المفهرس.

و اصل آن از سمو به معنى رفعت و بلندى است.
راغب گوید: سماء هر چیز، بالاى آن است

[۵] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۴۲۷.

طبرسی فرموده: سماء معروف است و هر آنچه بالاى تو باشد و بر تو سایه افکند سماء است و سماء بیت، سقف آناست. به باران نیز سماء گویند.

[۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۱۴۸.

جوهری نیز چنین گفته است.

[۷] جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، ج۶، ص۲۳۸۲.

قول دیگران نیز نظیر و یا عین آن است.

۲ – کاربردها

به مواردی از سَماء که در قرآن به‌ کار رفته است، اشاره می‌شود:

۲.۱ – مؤنث یا مذکر

لفظ سماء به قول صحاح مذکّر و مؤنث هر دو می‌آید.

[۸] جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، ج۶، ص۲۳۸۱.

به عقیده قاموس و اقرب و مفردات مؤنث است و گاهى مذکّر هم می‌آید.

[۹] فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، ص۱۲۹۶.

[۱۰] شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۷۲۳.

[۱۱] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۴۲۷.

طبرسى ذیل آیه ۲۹ بقره

[۱۲] بقره/سوره۲، آیه۲۹.

نسبت آن را به قول داده

[۱۳] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۱۷۳.

و در ذیل آیه ۱۸ مزمّل

[۱۴] مزمل/سوره۷۳، آیه۱۸.

فرموده: لفظ سماء مذکّر است جایز است مذکّر و مؤنّث باشد هر که مذکّر گفته سقف اراده کرده است.

[۱۵] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۷۴.

مخفى نماند در تمام آیات قرآن افعال و ضمایر سماء مؤنّث آمده مثل‌

۲.۱.۱ – السَّماءُ (آیه ۱۱ سوره تکویر)

(وَ إِذَا السَّماءُ کُشِطَتْ)

[۱۶] تکویر/سوره۸۱، آیه۱۱.

(و پرده از روى اسرار آسمان برگیرند.)

[۱۷] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۸۶.

[۱۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۳۵۱.

[۱۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۲۱۵.

[۲۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۶، ص۳۳۰.

[۲۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۶۷۴.

۲.۱.۲ – السَّماءِ (آیه ۵ سوره شمس)

(وَ السَّماءِ وَ ما بَناها)

[۲۲] شمس/سوره۹۱، آیه۵.

(و سوگند به آسمان و کسى که آن را بنا کرده)

[۲۳] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۹۵.

[۲۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۴۹۸.

[۲۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۲۹۷.

[۲۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۷، ص۱۱۴.

[۲۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۷۵۵.

۲.۱.۳ – السَّماءُ (آیه ۸ سوره معارج)

«یَوْمَ تَکُونُ‌ السَّماءُ کَالْمُهْلِ»

[۲۸] معارج/سوره۷۰، آیه۸.

(همان روزى که آسمان همچون فلز گداخته مى‌شود.)

[۲۹] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۶۸.

[۳۰] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۱۰.

[۳۱] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۹.

[۳۲] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۵، ص۳۰۲.

[۳۳] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۳۱.

۲.۱.۴ – السَّماءُ (آیه ۱۸ سوره مزمل)

(السَّماءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ کانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا)

[۳۴] مزمل/سوره۷۳، آیه۱۸.

(و در آن روز آسمان از هم شکافته مى‌شود، و وعده الهى، انجام شدنى است.)

[۳۵] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۷۴.

[۳۶] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۱۰۷.

[۳۷] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۶۹.

[۳۸] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۶، ص۳۳.

[۳۹] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۷۴.

سماء در این آیه مذکّر به کار رفته به قرینه آن‌که صفتش‌ «مُنْفَطِرٌ» مذکّر آمده است.
بنابراین، قرآن‌ مجید قول راغب و قاموس و اقرب را تصدیق می‌کند که گفته‌اند: مؤنّث است گاهى مذکّر هم آید.

[۴۰] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۴۲۷.

[۴۱] فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، ص۱۲۹۶.

[۴۲] شرتونی، سعید، اقرب الموارد، ج۲، ص۷۲۳.

۲.۲ – مفرد یا جمع

بعضى‌ها از جمله راغب به استناد آیه‌ ۲۹ سوره بقره

[۴۳] بقره/سوره۲، آیه۲۹.

که ضمیر سماء جمع آمده، گفته‌اند: سماء مفرد و جمع هر دو به کار می‌رود.

[۴۴] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۴۲۷.

و بعضى گفته‌اند: اسم جنس است. ولى به قرینه‌ آیات ۱۱ تا ۱۲ سوره فصلّت

[۴۵] فصلت/سوره۴۱، آیات۱۱-۱۲.

و چنان‌که در «ارض» گذشت

(ببینید: ارض (مفردات‌قرآن))

سماء در آن حال دخان و گاز غلیظ بود و بتدریج رقیق شده و مبدل به هفت آسمان گردیده است على هذا سماء مفرد است و جمع آمدن ضمیر به اعتبار ما بعد است که سبع سموات بوده باشد.

۲.۲.۱ – السَّماءِ (آیه ۲۹ سوره بقره)

(ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى‌ السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌)

[۴۶] بقره/سوره۲، آیه۲۹.

(سپس به آسمان پرداخت؛ و آنها را به صورت هفت آسمان مرتّب نمود.)

[۴۷] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵.

[۴۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱، ص۱۷۵.

[۴۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱، ص۱۱۴.

[۵۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱، ص۱۱۳.

[۵۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۱۷۳.

۲.۲.۲ – السَّماءِ (آیه ۱۱ سوره فصّلت)

(ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى‌ السَّماءِ وَ هِیَ دُخانٌ‌ … فَقَضاهُنَّ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ فِی یَوْمَیْنِ)

[۵۲] فصلت/سوره۴۱، آیات۱۱-۱۲.

(سپس به آفرینش آسمان پرداخت، در حالى که به صورت دود بود؛ … آنگاه آنها را به صورت هفت آسمان در دو روز [ دو دوران‌ ] آفرید.)

[۵۳] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۴۷۷.

[۵۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۷، ص۳۶۴.

[۵۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۷، ص۵۵۳.

[۵۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۹، ص۸.

[۵۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۲، ص۲۱.

۲.۳ – به معنای باران

سماء در آیات زیر به معنى باران است چنان‌که در «درر» گذشت

(ببینید: درر (مفردات‌قرآن))

اهل لغت و تفسیر تصریح کرده‌اند که به باران سماء گفته می‌شود.
راغب می‌گوید باران سماء نامیده شده چون از سماء می‌آید. به علف نیز سماء گویند به جهت اینکه از باران است و یا به علت ارتفاعش از زمین.

[۵۸] راغب اصفهانی، حسین، المفردات، ط دارالقلم، ص۴۲۷.

۲.۳.۱ – السَّماءَ (آیه ۱۱ سوره نوح)

(یُرْسِلِ‌ السَّماءَ عَلَیْکُمْ مِدْراراً)

[۵۹] نوح/سوره۷۱، آیه۱۱.

(تا باران‌هاى پربرکت آسمان را پى در پى بر شما فرو فرستد.)

[۶۰] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۷۱.

[۶۱] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۴۵.

[۶۲] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۳۰.

[۶۳] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۵، ص۳۳۴.

[۶۴] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۴۳.

۲.۳.۲ – السَّمَاء (ایه ۶ سوره انعام)

(وَ أَرْسَلْنَا السَّمَاء عَلَیْهِم مِّدْرَارًا)

[۶۵] انعام/سوره۶، آیه۶.

(باران‌هاى پى درپى براى آنها فرستادیم.)

[۶۶] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۱۲۸.

[۶۷] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۷، ص۲۱.

[۶۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۷، ص۱۷.

[۶۹] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۸، ص۱۶.

[۷۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۴، ص۴۲۷.

۲.۳.۳ – السَّمَاء (آیه ۵۲ سوره هود)

(یُرْسِلِ السَّمَاء عَلَیْکُم مِّدْرَارًا)

[۷۱] هود/سوره۱۱، آیه۵۲.

(تا باران را پى در پى بر شما بفرستد.)

[۷۲] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۲۷.

[۷۳] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۰، ص۴۴۴.

[۷۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۰، ص۲۹۹.

[۷۵] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۲، ص۷۶.

[۷۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۵، ص۲۵۸.

۲.۴ – سَبْعَ سَماوات

در قرآن هر جا که سموات سبع آمده مراد ظاهرا طبقات هفتگانه هواست. ناگفته نماند: دانشمندان طبقات هوا را به پنج قسمت تقسیم کرده، حدود و مشخصات آن را معیّن نموده‌اند بدین شرح:

تروپوسفر: ارتفاع این طبقه در استوا ۱۶ کیلومتر و در قطبین ۱۰ کیلومتر است. در همین قسمت است که ابرها تشکیل می‌شود و وضع هواى زمین تعیین می‌گردد. هفتاد و پنج درصد گازهاى سازنده جوّ در همین منطقه می‌باشد و رعد و برق و برف و تگرگ و غیره در آن قرار دارند.

ستراتسفر: این طبقه از بالاى تروپوسفر شروع شده تا بلندى ۳۲ کیلومترى سطح زمین ادامه دارد در آن تند بادهاى مداوم می‌وزد. دو شط عظیم هوائى در آن کران تا کران جهان را می‌نوردند نام آن دو «جریانهاى جتى» است یکى از مغرب به سوى مشرق بین قطب شمال و خط استوا، دیگرى از شرق به غرب بین قطب جنوب و استوا وضع این دو جریان و نیز سرعتشان روزانه تغییر می‌کند. گاهى به صورت سهمگین در آمده با سرعتى برابر ۸۰۰ کیلومتر در ساعت حرکت می‌کنند.
وجود این جریان‌ها در جنگ دوم جهانى به واسطه خلبانان آمریکا کشف گردید. در ارتفاع ۲۰ کیلومترى آن درجه حرارت تا ۶۲ درجه زیر صفر پائین می‌آید.

اوزونسفر: این طبقه مقدارى از طبقه دوم را نیز گرفته و آنرا از ارتفاع ۲۰ کیلومترى تا ارتفاع ۵۰ کیلومترى تعیین کرده‌اند. در این طبقه نوعى اکسیژن وجود دارد که آن را اوزون می‌نامند و این طبقه نسبتا گرمتر و درجه حرارت آن تا حدود صفر می‌رسد و علت این امر آن است که اوزون اشعه بالاى بنفش خورشید را جذب می‌کند.

یونوسفر: ناحیه‌ای است عجیب و اسرارآمیز از نظر رقت هوا مانند خلاء است از ارتفاع ۵۰ کیلومترى شروع می‌شود و تا ۳۰۰ کیلومترى کم و بیش اطلاعى در دست هست و شاید تا ۸۰۰ کیلومتر بالا رود. در این منطقه هیچ ذى روحى قادر نیست از اشعه ماوراى بنفش خورشید و اشعه کیهانى و رگبار شهاب‌ها مصون بماند مگر با وسائلی که سفائن ماه‌پیمائى دارند. این طبقه است که امواج رادیوئى را به زمین باز می‌گرداند و مانع عبور آنها به بالا است. در ارتفاع ۸۰ کیلومترى درجه حرارت ۶۸ درجه زیر صفر و در ارتفاع ۱۷۷ کیلومترى به ۲۸۷ درجه بالاى صفر می‌رسد!!!.

اگزوسفر: در این طبقه جوّ تدریجا از بین رفته و در ژرفناى خلاء مستحیل می‌شود. بشر درباره آن. جز اطلاعات ناچیز ندارد (قمرهاى مصنوعى ص ۱۰- ۱۴ ترجمه محمود مصاحب).

درباره ضخامت هوا گفته‌اند که:
تا حدود هزار کیلومتر ارتفاع، آثار آن شناخته شده است.
قرآن مجید آن را هفت طبقه کرده است می‌شود گفت: مراد قرآن همین پنج طبقه است که هفت شمرده و می‌شود گفت: هنوز طبقات دیگرى کشف نشده است.

در قرآن کریم مجموعات هشت بار «سَبْعَ سَماواتٍ» آمده است

[۷۷] نوح/سوره۷۱، آیات۱۵-۱۶.

[۷۸] ملک/سوره۶۷، آیه۳.

[۷۹] فصلت/سوره۴۱، آیات۹-۱۲.

[۸۰] بقره/سوره۲، آیه۲۹.

[۸۱] اسراء/سوره۱۷، آیه۴۴.

[۸۲] طلاق/سوره۶۵، آیه۱۲.

دقت در آن‌ها نشان می‌دهد که همه در وسط هم‌اند مثل لایه‌هاى پیاز و همه از یک طبقه گاز غلیظ آفریده شده و مراد از همه طبقات جوّ زمین است. اینک آیات:

۲.۴.۱ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۱۵ سوره نوح))

(أَ لَمْ تَرَوْا کَیْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ طِباقاً • وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِیهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً)

[۸۳] نوح/سوره۷۱، آیات۱۵-۱۶.

(تا باران‌هاى پربرکت آسمان را پى در پى بر شما فرو فرستد.)

[۸۴] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۷۱.

[۸۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۴۸.

[۸۶] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۳۲.

[۸۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۵، ص۳۴۵.

[۸۸] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۴۶.

۲.۴.۲ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۳ سوره ملک)

(الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ طِباقاً)

[۸۹] ملک/سوره۶۷، آیه۳.

(همان کسى که هفت آسمان را بر فراز یکدیگر آفرید.)

[۹۰] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۶۲.

[۹۱] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۹، ص۵۸۷.

[۹۲] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۹، ص۳۵۰.

[۹۳] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۵، ص۱۶۸.

[۹۴] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۸۴.

از این دو آیه سه مطلب به دست می‌آید: آسمان‌ها هفت‌اند. آنها طبقه طبقه توى هم‌اند. ماه در میان آنها نور است. باید دانست آسمان‌ها و اجرام و کهکشان‌هاى سماوى بی‌شمار است.
ناچار باید بگوئیم: مراد از این هفت آسمان، آسمان‌هاى به خصوصى است.
از طرف دیگر نور ماه چندان امتداد مهم ندارد و یقینا به اجرام دور و کهکشان‌هاى بى‌شمار نمی‌رسد چنان‌که ما با چشم عادى ماه مریخ و ماه‌هاى مشترى و غیره را نمى‌بینیم. نور ماه ما نیز به آنها نمی‌رسد و حداکثر می‌توان گفت که نور ماه در منظومه شمسى قابل رؤیت است و خارج از منظومه قابل رؤیت نیست. مثلا در شعراى یمانى که پانصد هزار برابر فاصله خورشید از زمین دور است و در ستارگانى که ۴۵۰۰۰ سال نورى مثلا از زمین فاصله دارند چطور ممکن است نور ماه دیده شود.
پس اینکه فرموده: «جَعَلَ الْقَمَرَ فِیهِنَّ نُوراً» کدام هفت آسمان است که ماه در میان آنها نور است و نورش در آنها مرئى است. پس حتما این هفتگانه غیر از آسمان‌هاى دیگر است.
نور ماه در طبقات هوا مرئى است و قهرا مراد از آنها همین طبقات است. اگر غرض از «فِیهِنَّ» آن باشد که ماه خارج از هفت آسمان است و نورش به آن‌ها می‌رسد پس ماه در میان آنها نیست و اگر منظور آن باشد که ماه در میان آنها قرار گرفته در این صورت مرز هفت آسمان از جایگاه ماه که در فاصله سیصد و هشتاد و چهار هزار کیلومترى زمین قرار گرفته، نیز گذشته است. از طرف دیگر نمی‌شود گفت مراد از هفت آسمان سیارات منظومه شمسى است که سیارات آن فعلا تا به ۹ رسیده و شاید بعضى‌ها هم در آینده کشف شود از طرف دیگر در حدود هزار و ششصد سیّاره و دنباله‌دار و سنگ‌هاى آسمان‌هاى در منظومه شمسى قرار گرفته و به دور خورشید می‌چرخند.
و آنگهى این هفت آسمان طبقه طبقه‌اند. لازمه این آن است که توى هم بوده و بالاى یکدیگر بوده باشند و گرنه‌ «طِباقاً» جور در نمی‌آید.

۲.۴.۳ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۱۲ سوره فصلت)

(… خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ‌ … • … • ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى‌ السَّماءِ وَ هِیَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قالَتا أَتَیْنا طائِعِینَ • فَقَضاهُنَّ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ فِی یَوْمَیْنِ وَ أَوْحى‌ فِی کُلِ‌ سَماءٍ أَمْرَها وَ زَیَّنَّا السَّماءَ الدُّنْیا بِمَصابِیحَ وَ حِفْظاً ذلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ)

[۹۵] فصلت/سوره۴۱، آیات۹-۱۲.

(… زمین را در دو روز [ دو دوران‌ ] آفرید … سپس به آفرینش آسمان پرداخت، در حالى که به صورت دود بود؛ به آن و به زمین دستور داد: به وجود آیید، و شکل گیرید خواه از روى اطاعت و خواه اکراه! آنها گفتند: ما از روى طاعت آمدیم. آنگاه آنها را به صورت هفت آسمان در دو روز [ دو دوران‌ ] آفرید، و در هر آسمانى امر و برنامه آن آسمان را وحی و مقرّر فرمود، و آسمان پایین را با چراغ‌هایى [ ستارگان‌ ] زینت بخشیدیم، و با شهاب‌ها از رخنه شیاطین حفظ کردیم؛ این است تقدیر خداوند توانا و دانا.)

[۹۶] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۴۷۷.

[۹۷] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۷، ص۵۴۹.

[۹۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۷، ص۳۶۲.

[۹۹] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۲، ص۱۶.

[۱۰۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۹، ص۶.

این آیات صریح‌اند در این‌که زمین در دو دوران خلق شده چنان‌که مشروحا در «ارض» گذشت

(ببینید: ارض (مفردات‌قرآن))

و سپس آسمان که گاز فشرده و دود غلیظى بود (و به احتمال نزدیک به یقین و یا حتما از زمین برخاسته بود) به دستور خداوند رقیق شده و به هفت آسمان محیط بر زمین مبدل شده است‌ «فَقَضاهُنَّ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌» و از جمله‌ «وَ أَوْحى‌ فِی کُلِّ سَماءٍ أَمْرَها» فهمیده می‌شود که هر یک از این طبقات خاصیّت به خصوص و اثر معین دارد.

همین طور است آیه‌

۲.۴.۴ – سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ (آیه ۲۹ سوره بقره)

(ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ‌ سَماواتٍ‌ …)

[۱۰۱] بقره/سوره۲، آیه۲۹.

(سپس به آسمان پرداخت؛ و آنها را به صورت هفت آسمان مرتّب نمود.)

[۱۰۲] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵.

[۱۰۳] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱، ص۱۷۵.

[۱۰۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱، ص۱۱۴.

[۱۰۵] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱، ص۱۱۳.

[۱۰۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۱۷۳.

و آیات ۴۴ اسراء

[۱۰۷] اسراء/سوره۱۷، آیه۴۴.

و ۸۶ مؤمنون

[۱۰۸] مؤمنون/سوره۲۳، آیه۸۶.

و ۱۲ طلاق

[۱۰۹] طلاق/سوره۶۵، آیه۱۲.

که همه درباره هفت آسمان و همه درباره طبقات‌ جوّ زمین‌اند.

۲.۵ – به معنای عالم بالا

مراد از آسمان گاهى عالم بالا و فضاست.

۲.۵.۱ – السَّماءِ (آیه ۲۲ سوره بقره)

(وَ أَنْزَلَ مِنَ‌ السَّماءِ ماءً)

[۱۱۰] بقره/سوره۲، آیه۲۲.

«از آسمان و طرف بالا آب نازل کرد.»

[۱۱۱] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱، ص۹۱.

[۱۱۲] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱، ص۵۷.

[۱۱۳] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱، ص۹۰.

[۱۱۴] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۱۵۵.

۲.۵.۲ – السَّماءِ (آیه ۱۴۴ سوره بقره)

(قَدْ نَرى‌ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی‌ السَّماءِ)

[۱۱۵] بقره/سوره۲، آیه۱۴۴.

(نگاه‌هاى انتظارآمیز تو را به سوى آسمان براى تعیین قبله نهایى مى‌بینیم!)

[۱۱۶] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۲.

[۱۱۷] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱، ص۴۸۹.

[۱۱۸] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱، ص۳۲۵.

[۱۱۹] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲، ص۱۰۰.

[۱۲۰] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱، ص۴۱۹.

۲.۵.۳ – السَّماءِ (آیه ۲۴ سوره ابراهیم)

(أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی‌ السَّماءِ)

[۱۲۱] ابراهیم/سوره۱۴، آیه۲۴.

(ریشه آن در زمین ثابت، و شاخه آن در آسمان است؟!)

[۱۲۲] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۵۸.

[۱۲۳] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۲، ص۷۱.

[۱۲۴] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۵۰.

[۱۲۵] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۳، ص۱۲۶.

[۱۲۶] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۴۸۰.

۲.۵.۴ – السَّماءِ (آیه ۱۶ سوره حجر)

(وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِی‌ السَّماءِ بُرُوجاً …)

[۱۲۷] حجر/سوره۱۵، آیه۱۶.

(ما در آسمان برج‌هایى قرار دادیم….)

[۱۲۸] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۲۶۳.

[۱۲۹] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۲، ص۲۰۱.

[۱۳۰] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۲، ص۱۳۷.

[۱۳۱] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۳، ص۱۷۳.

[۱۳۲] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۶، ص۵۰۹.

۲.۵.۵ – السَّماءِ (آیه ۶۱ سوره فرقان)

(تَبارَکَ الَّذِی جَعَلَ فِی‌ السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِیها سِراجاً)

[۱۳۳] فرقان/سوره۲۵، آیه۶۱.

(زوال ناپذیر و پر برکت است کسى که در آسمان منزلگاه‌هایى براى ستارگان قرار داد؛ و در میان آن، چراغ روشن خورشید و ماه تابان آفرید.)

[۱۳۴] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۳۶۵.

[۱۳۵] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۱۵، ص۳۲۵.

[۱۳۶] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۱۵، ص۲۳۵.

[۱۳۷] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۱۷، ص۲۲۱.

[۱۳۸] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۷، ص۲۷۹.

۲.۵.۶ – السَّماءِ (آیه ۱ سوره بروج)

(وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ)

[۱۳۹] بروج/سوره۸۵، آیه۱.

(سوگند به آسمان که داراى برج‌هاى [ صورت‌هاى فلکى‌ ] بسیار است.)

[۱۴۰] مکارم شیرازی، ناصر، ترجمه قرآن، ص۵۹۰.

[۱۴۱] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، ج۲۰، ص۴۱۳.

[۱۴۲] طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۲۴۹.

[۱۴۳] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ترجمه محمد بیستونی، ج۲۶، ص۴۱۷.

[۱۴۴] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج۱۰، ص۷۰۷.

۲.۶ – به معنای اجرام آسمانی

گاهى مراد از سماء اجرام و موجودات علوى و ستارگان و غیره است. مثل‌ آیاتی ک