پاورپوینت کامل علامه حلی و اندیشه سیاسی (فقه سیاسی)

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل علامه حلی و اندیشه سیاسی (فقه سیاسی) دارای ۸۵ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل علامه حلی و اندیشه سیاسی (فقه سیاسی)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل علامه حلی و اندیشه سیاسی (فقه سیاسی) :

منبع: پاورپوینت کامل علامه حلی و اندیشه سیاسی (فقه سیاسی)

مقالات مرتبط: علامه حلی (مقالات مرتبط).

علامه حلی‌، (۷۲۶ هـ.ق) از برجسته‌ترین فقهای امامیه و از پایه‌گذاران نظام‌مند کردن اجتهاد در فقه شیعه بود.
او در فلسفه، کلام و فقه تبحر داشت و در گسترش روش استدلالی و مقایسه‌ای میان مذاهب نقش مهمی ایفا کرد.
وی در تعامل با حکومت ایلخانی، زمینه‌گرایش رسمی ایلخان مغول به تشیع را فراهم ساخت.
در آثارش، نقش فقها در عصر غیبت، ولایت فقیه، اقامه حدود و وجوب امر به معروف و نهی از منکر تبیین شده است.
وی تشکیل دولت دینی در چارچوب ولایت فقیه را برای اجرای احکام و حفظ عدالت اجتماعی لازم می‌دانست.
مهم‌ترین آثار او، از جمله تذکره الفقها، منتهی المطالب و تحریر الاحکام، از منابع بنیادین فقه سیاسی شیعه به‌ شمار می‌آیند.

فهرست مندرجات

۱ – معرفی علامه حلی
۲ – استادان و تأثیرپذیری علمی
۳ – حمایت حکومتی و فعالیت علمی
۴ – آثار فقهی
۵ – نقش فقها در عصر غیبت
۵.۱ – نماز جمعه
۵.۲ – زکات
۵.۳ – خمس
۶ – ولایت و مسئولیت در دولت جائر
۶.۱ – احکام اموال در دولت جائر
۶.۲ – وجوب همکاری با دولت عدل
۶.۳ – همکاری با دولت جائر
۷ – وجوب امر و نهی فقیه
۷.۱ – مسئولیت فقها
۷.۲ – تعریف امر به معروف و نهی از منکر
۸ – جهاد در اندیشه علامه
۸.۱ – جهاد ابتدایی
۸.۲ – جهاد دفاعی
۸.۳ – نوآوری علامه در فقه جهاد
۹ – دولت اسلامی و مشروعیت آن
۹.۱ – مرجع فقها و بحث امامت
۹.۲ – فلسفه امامت از دیدگاه شیعه
۹.۳ – انتخاب و نصب رهبر
۹.۴ – ویژگی‌های رهبر
۹.۵ – سرنوشت امامت در عصر غیبت
۱۰ – نقد دیدگاه اهل سنت
۱۰.۱ – مشروعیت دولت در نگاه اهل سنت
۱۰.۲ – فرض تخلف دولت و پاسخ شیعه
۱۱ – مسئولیت‌ فقها در زمان غیبت
۱۱.۱ – جواز و مسئولیت اجرای احکام
۱۱.۲ – مسئله خمس و مصلحت ملزمه
۱۱.۳ – فقهاء امین و اختیارات حکومتی
۱۱.۴ – استدلال قرآنی
۱۲ – صفات حاکم اسلامی
۱۲.۱ – نظارت بر وصیت در نبود وصی
۱۲.۲ – تبیین فخرالمحققین
۱۳ – پانویس
۱۴ – منبع

۱ – معرفی علامه حلی

علامه حلى (م ۷۲۶ هـ.ق)، خواهرزاده محقق حلی و شاگرد مکتب وى و نامدارترین فقیه شیعى است.
وی راه شیخ طوسی را در اجتهاد آزاد، توسعه فقه شیعه و شیوه بحث تطبیقى را احیا و تکامل بخشید.
علامه در مقدمه کتاب المنتهى این نکته را یادآورى کرده که وى بسیارى از مؤلفات کلامى و فلسفى خود را قبل از بیست و شش سالگى به پایان رسانده و آن‌گاه به تحریر کتب فقهى خود پرداخته است.
مفهوم این سخن آن است که وى برخى از مؤلفات فقهى خود را نیز در زمان حیات استادش، محقق حلى به رشته تحریر در آورده است.

۲ – استادان و تأثیرپذیری علمی

علامه حلى در دوران تحصیل خود به تلمذ نزد استادان بزرگ شیعه مانند:
ابن نما، محقق حلى، یحیی بن سعید حلی، محقق طوسى، شیخ میثم بحرانی و احمد بن طاووس اکتفا نکرده و از استادان مشهور زمان خود که از مذاهب دیگر بوده‌اند نیز، بهره علمى فراوان برده است.
ایشان خود در اجازه‌اى که براى فقها و سادات بنى زهره نوشته از برخى از استادان غیر شیعى خود نام برده و از آن‌ها به انصف الناس فى البحث

[۱] موسوی خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ج۲، ص۲۷۸.

یاد کرده است.

۳ – حمایت حکومتی و فعالیت علمی

پس از آن‌که شاه خدا بنده (سلطان محمد ایلخان مغول) توسط علامه حلى در سال (۷۰۷ هـ.ق) به مذهب تشیع گرایید، براى علامه حلى مدارس علمیه بسیارى تأسیس کرد.
این مدارس علمیه شامل چادرهاى متحرک متعددى بود که در سفرها با موکب سلطان همراهى مى‌کرد و در بهترین جاى، منزلگاه برافراشته مى‌شد.
برخى از تألیفات علامه در حجرات همین مدارس به پایان رسیده است.

[۲] موسوی خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ج۲، ص۲۸۱.

۴ – آثار فقهی

آخرین اثر فقهى علامه حلى مختلف الشیعه است که در سال (۷۲۰ هـ.ق) (اواخر عمر شریف مؤلف) به پایان رسیده و برخلاف تذکره الفقها و منتهى المطالب که ناقص مانده‌اند؛ این کتاب شامل هفت جلد کامل است.
با تمام ابهام‌هایى که در پاسخ به پرسش‌ها، در کتاب تذکره الفقها دیده مى‌شود، اما این کتاب را غنى‌ترین کتاب فقهی در زمینه تبیین فلسفه و اندیشه سیاسی شیعه مى‌توان به شمار آورد.

۵ – نقش فقها در عصر غیبت

علامه حلى در کتاب‌هاى فقهى خود برخلاف راه تقیّه فقهاى سلف، به مسائل سیاسى فقه پرداخته و تکلیف زمان غیبت را در این مسائل به‌ وضوح بیان کرده است.

۵.۱ – نماز جمعه

علامه در کتاب النهایه در باب نماز جمعه به صراحت مى‌نویسد:

«سلطان در مذهب شیعه همان امام معصوم (علیه‌السلام) است که در زمان حضور بدون او و یا کسی‌که از طرف وى مأذون است نماز جمعه منعقد نمی‌شود.
اما در عصر غیبت امام (علیه‌السلام) فقهاى شیعه مى‌توانند نماز جمعه را برپا دارند و سپس شرایط عمومى نواب عام امام (علیه‌السلام) را بیان مى‌کند.»

[۳] علامه حلی، حسن بن یوسف، نهایه الإحکام فی معرفه الأحکام، ج۲، ص۱۴.

او در کتاب مختلف الشیعه نیز بعد از نقل آراء فقهاى شیعه مى‌نویسد. «الاقرب الجواز»

[۴] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، ج۲، ص۲۵۲.

۵.۲ – زکات

در باب زکات در کتاب النهایه مى‌نویسد:

«در صورت درخواست امام (علیه‌السلام) باید زکات به وى تحویل گردد و عاملان و جابیان نمی‌توانند خود به تقسیم زکات بپردازند.
بدون درخواست امام (علیه‌السلام) نیز بهتر آن است که زکات به امام (علیه‌السلام) و یا نایب او واگذار شود.
اگر دسترسى به امام (علیه‌السلام) و نایب خاص او ممکن نبود، در اختیار فقهاى امین شیعه قرار مى‌گیرد.
زیرا فقها هم به احکام زکات آگاه‌ترند و هم نواب امام (علیه‌السلام) مى‌باشند.»

[۵] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۰۱.

۵.۳ – خمس

در باب خمس پس از نقل آراى فقهاى شیعه در مورد مصرف خمس متعلق به امام (علیه‌السلام)، مى‌نویسد:

«بنابر نظریه شیخ مفید و شیخ طوسی که رساندن سهم امام به سایر مستحقان صدگانه خمس جایز است، متولى این امر باید فقیه امین از فقهاى شیعه که جامع شرایط فتواست باشد.
زیرا این عمل نوعى حکم بر غایب است که بر عهده فقها است.»

[۶] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۴۵.

۶ – ولایت و مسئولیت در دولت جائر

در باب قبول ولایت و مسئولیت دولتى از طرف دولت جائر مى‌نویسد:

«در جایى که امکان امر به معروف و نهی از منکر باشد قبول مسئولیت دولتى از طرف سلطان جائر بلامانع است به جز مواردی‌ که موجب ارتکاب به قتل مى‌شود.»

[۷] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۱۲، ص۱۵۰.

به این ترتیب علامه حلى امکان ایجاد دولت در دولت را تمهید مى‌کند که مؤمنان تا آن‌جا که مى‌توانند به مقتضاى امر به معروف و نهى از منکر عمل کنند.
زمینه اجراى احکام الهی و جلوگیرى از مفاسد و جرایم را فراهم آورند.
به تشکیلات دولت جائر نفوذ نمایند، ولى به جاى خدمت به اقتدار جور و ظلم، به بندگان خدا خدمت کنند و از احکام الهى پیروى کنند.

[۸] علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهى المطلب، ج۲، ص۴۵۸.

[۹] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج۴، ص۴۵۹-۴۶۱.

۶.۱ – احکام اموال در دولت جائر

علامه حلى در مورد کمک‌هاى مالى که توسط دولت‌هاى جائر به اشخاص داده مى‌شود، سه حالت را پیش‌بینى مى‌کند:

• الف – اموال بخشیده شده از راه مشروع براى دولت جائر حاصل شده باشد که در این صورت دولت در حقیقت مال خود را بخشیده است؛
• ب – از اموال غصبى باشد که باید به صاحبان آن‌ها برگردانده شود و شخص گیرنده این بخشش‌ها و هدایا نمى‌تواند آن‌ها را به دولت جائر بازگرداند؛
• ج – صاحبان اصلى اموال غصب شده که به صورت بخششى و هدیه به وى داده‌شده، شناخته نشوند در این صورت باید از طرف آنان در راه خدا به مستمندان پرداخت شود.

[۱۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج۴، ص۴۵۹-۴۶۱.

[۱۱] علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهى المطلب، ج۲، ص۴۵۸.

۶.۲ – وجوب همکاری با دولت عدل

به اعتقاد علامه حلى مشارکت و همکارى با دولت عدل (امامت) عبادت محسوب مى‌شود.
گاه به دلیل فرمان ولى امر و یا عمل به امر به معروف و نهى از منکر واجب نیز مى‌شود و در این صورت حکم فرایض عبادى را خواهد داشت.

[۱۲] علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهى المطلب، ج۲، ص۴۵۹.

۶.۳ – همکاری با دولت جائر

علامه حلى، فتوا و قضاوت براساس فقه اهل سنت در مواردى که همکارى و مشارکت با دولت جائر بلامانع است را جایز مى‌شمارد، مگر آن‌که موجب قتل بى‌گناهى شود که در این صورت نامشروع خواهد بود.

[۱۳] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۱، ص۴۵۹.

وی به صراحت از نظریه دولت در دولت در شرایط حکومت جائر سخن مى‌گوید و پس از آن‌که مشارکت با آن را براى احقاق حق و اجراى عدالت مشروع مى‌شمارد، تصریح مى‌کند که وى باید تمام سعى خود را براى تنفیذ احکام واقعى شرع در جامعه به کار بگیرد.

۷ – وجوب امر و نهی فقیه

علامه حلى در مورد استفاده از قدرت براى انجام امر به معروف و نهى از منکر که یکى از مهم‌ترین مسائل اقتدار دولت و مشروعیت آن در اندیشه سیاسی اسلام است، به نقل‌قول از سید مرتضی علم الهدی و کلام ابن ادریس

[۱۴] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج۴، ص۴۶۱.

بدون اشاره به نام دومى بسنده مى‌کند که نشانه پذیرفتن این نظریه است.
چنان‌که وى در مسئله وجوب عینى امر به معروف و نهى از منکر، نظریه شیخ طوسى را بر نظریه سید مرتضى ترجیح مى‌دهد.

[۱۵] علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهى المطلب، ج۲، ص۹۹۷.

[۱۶] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج۴، ص۴۶۰.

این نظریه مى‌تواند مبناى نظرى انقلاب تلقى شود.

۷.۱ – مسئولیت فقها

سپس مسئولیت‌هاى فقها را مى‌شمارد و به استناد روایت:
«اقامه الحدود الى من الیه الحکم» ملازمه بین مشروعیت قضاوت و صلاحیت اقامه حدود را متذکر مى‌شود.

[۱۷] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۹، ص۴۴۵.

ائمه (علیه‌السلام) مسئولیت «افتاء» را به فقهاى شیعه واگذار کرده‌اند و استناد علامه حلى در این مورد به روایت عمر بن حنظله نشان مى‌دهد که وى مدلول این روایت را به قضاوت اختصاص نمی‌دهد و بر همین اساس وضع قانون براساس «افتا» را از وظایف فقها در عصر غیبت مى‌داند.

[۱۸] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۹، ص۴۴۶.

۷.۲ – تعریف امر به معروف و نهی از منکر

تعریفى که علامه حلى از امر به معروف و نهى از منکر ارائه مى‌دهد و امر به معروف را به معناى وادار کردن مردم بر انجام امور پسندیده شرعى و نهى از منکر را به معناى بازداشتن جامعه از انجام امور ناپسند شرعى تفسیر مى‌کند.
او آن را به دو حالت:

• بسط ید (اقتدار)؛
• انقباض ید (در دولت جائر) توسعه مى‌دهد.

این امر نشان از آن دارد که شکل‌گیرى یک اقتدار جمعى براى انجام این دو فریضه که مهم‌ترین کار دولت است را واجب مى‌شمارد.
او به‌ طور غیرمستقیم تشکیل حکومت را امرى ضرورى و در نظر شرعى اجتناب‌ناپذیر مى‌داند.

۸ – جهاد در اندیشه علامه

علامه حلى، جهاد را براى عموم کسانى که واجد شرایطند، واجب کفایی مى‌داند، ولى آن را به دو نوع تقسیم مى‌کند.

[۱۹] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۱، ص۴۰۶.

۸.۱ – جهاد ابتدایی

جهاد دعوتی را مخصوص به حالت فرماندهى امام معصوم (علیه‌السلام) و یا نماینده خاص وى مى‌شمارد و دلیل آن را برخلاف فقهاى سلف، اختصاص تعبدى حکم تلقى نمى‌کند.
بلکه به آن جهت مى‌داند که جهاد دعوتى (ابتدایى) به دلیل حساسیت و عواقب غیرقابل پیش‌بینى و غیرقابل کنترلى که دارد نیاز به علم و آگاهى در حد امام معصوم (علیه‌السلام) خواهد داشت.
چون امام (علیه‌السلام) اعرف به ماجرا و پیامدهاى جهاد ابتدایى است از این‌رو اختصاص به وى دارد.

[۲۰] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ص۴۰۶.

بى‌شک مفهوم این استدلال آن است که در زمان غیبت توسط فقیه جامع الشرایط همه جوانب جهاد (ابتدایى) قابل کنترل باشد و انطباق حوادث ناشى از جهاد با موازین شرعى قابل پیش‌بینى شود، در این صورت انجام آن میسر خواهد بود.

۸.۲ – جهاد دفاعی

جهاد دفاعى است که نیازى به احراز اذن امام (علیه‌السلام) ندارد و وجوب جهاد در این صورت عینی است.

[۲۱] الثانی علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۱، ص۴۰۶.

۸.۳ – نوآوری علامه در فقه جهاد

علامه حلى را باید نخستین فقیه شیعى به شمار آورد که مباحث جهاد را توسعه داده و فروع بسیارى بر محتواى کتب فقهى سلف خود افزوده و مسائل جدید مورد ابتلاى زمان خود را مطرح کرده است.

۹ – دولت اسلامی و مشروعیت آن

از جمله مسائل بسیار مهمى که علامه حلى در کتاب الجهاد در تذکره الفقها آورده، بحث از دولت اسلامی است که به مناسبت مبحث جهاد با بغات (شورشیان) عنوانى را مطرح کرده که مى‌تواند از نظر اندیشه سیاسى حائز اهمیت بسیار باشد.

[۲۲] علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه‌، ج۴، ص۴۶۲.

[۲۳] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، ج۹، ص۳۹۲.