پاورپوینت کامل شهرستان شمیران (تهران)

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل شهرستان شمیران (تهران) دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل شهرستان شمیران (تهران)،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل شهرستان شمیران (تهران) :

منبع: پاورپوینت کامل شهرستان شمیران (تهران)

شمیران emrn، یا شمیرانات یک ناحیه کوهستانی در شمال استان تهران است که به‌ عنوان شهرستان شمیرانات (شمال- شرق تهران) شناخته می‌شود.
این ناحیه با ارتفاعات البرز، توچال، کلک‌چال و چندین کوه بلند دیگر، تقریباً ۹۵ از مساحت استان تهران را در بر می‌گیرد.
از نظر توپوگرافی بیش از ۹۴ آن را زمین‌های کوهستانی تشکیل می‌دهد.
جغرافیای شمیران شامل دشت‌های کوهپایه‌ای (دشتک یا دشته) که در دوره یخبندان شکل گرفته‌اند.
دره‌های عمیق جاجرود و لار می‌باشد.
آب‌وهوای این شهرستان به دلیل اختلاف ارتفاعی به پنج اقلیم متفاوت تقسیم می‌شود:

• نیمه‌خشک سرد؛
• مدیترانه‌ای سرد؛
• نیم‌مرطوب سرد؛
• فراسرد مرطوب؛
• فراسرد بسیار مرطوب.

بارش سالانه از ۳۸۰ mm در پایین‌ترین نواحی تا بیش از ۸۰۰ mm در سطوح بالاتر متغیر است و مقدار قابل توجهی برف در ارتفاعات بالاتر سقوط می‌کند.
پوشش گیاهی شمیران شامل درختان میوه‌دار (گلابی، انجیر، گردو، گیلاس وحشی) و گیاهان دارویی (گل گاوزبان، کاسنی، بادیان) است.
حیات وحش شامل قوچ، میش، خرس، گراز، پلنگ و پرندگان شکارگاهی می‌شود.
رودخانه جاجرود و شاخه‌های متعدد آن منبع اصلی آب‌های شیرین برای کشاورزی و قنات‌های تاریخی منطقه هستند.
از نظر تقسیمات اداری، شهرستان شمیرانات شامل دو بخش (لواسانات و رودبار قصران)، سه شهر (تجریش، لواسان و فشم)، ۳ دهستان و ۱۵ روستا است.
جمعیت آن در سرشماری سال (۱۳۸۵هـ.ش) ۵۰۰ هزار نفر برآورد می‌شود، اگرچه بعضی از جمعیت‌های شهری تهران که تحت فرمانداری شمیران قرار دارند، در این شمارش گنجانده نشده‌اند.
تاریخچه شمیران به پیش‌تاریخ بازمی‌گردد؛ آثار سفال قرمز (بیش از ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد) و سپس ساکن شدن قبایل آریایی در دوره‌های هخامنشی- سلوکی- اسکندری نشانگر سکونت‌پذیری بشر در این جلگه‌هاست.
نام «قصران» در متون اولیه اسلامی برای این ناحیه به کار رفته و تنها پس از صفویه (قرن ۱۶ هـ.ق) با نام «شمیران» شناخته می‌شود.
در دوره صفوی، شاه طهماسب اول با ساختن برج‌وباروی بر گرد آن، اهمیت شمیران را افزون کرد.
در دوره قاجار، این ناحیه به عنوان ییلاق پادشاهان (قصر قاجار، قصر فیروزه، قصر محمدی، سلطنت‌آباد و …) سفارتخانه‌های خارجی و مزارع سرسبز تبدیل شد.
اقتصاد آن به کشاورزی، باغداری، دامپروری و تجارت میوه و سبزیجات بستگی داشت.
با گسترش سریع شهر تهران در دوره رضاشاه و پس از آن، روستاهای شمیران به‌تدریج به محله‌های شهری تبدیل شدند.
جاده خاکی «جاده شمیران»، تبدیل به بزرگراه‌های مدرن شد و حد فاصل بین تهران و شمیران به حدی مبهم گشت که امروزه شمیران بخشی لاینفک از کلان‌شهر تهران به شمار می‌آید.
در مجموع، شمیران نمونه‌ای بی‌نظیر از ناحیه‌ای است که هم‌زمان دارای ویژگی‌های طبیعی کوهستانی، تنوع زیستی، تاریخچه باستانی و تاریخی غنی و تحولات شهری و جمعیتی در قرن‌های اخیر می‌باشد.

فهرست مندرجات

۱ – معرفی شمیران
۲ – جغرافیایی فیزیکی
۲.۱ – موقعیت تاریخی
۲.۲ – دو منظر به شمیران
۳ – شهرستان شمیرانات
۳.۱ – موقعیت جغرافیایی
۳.۲ – بخش‌های شهرستان
۳.۳ – جمعیت
۴ – جغرافیای طبیعی
۴.۱ – کوه‌های اطراف
۴.۲ – نحوه بوجود آمدن کوه‌ها
۴.۳ – دشت‌های اطراف
۴.۴ – نحوه بوجود آمدن دشت‌ها
۴.۵ – مشخصات دشت‌ها
۵ – پوشش گیاهی و حیات وحش
۶ – منابع آبی
۷ – اوضاع اقلیمی
۷.۱ – اقلیم نیمه‌خشک سرد
۷.۲ – اقلیم مدیترانه‌ای سرد
۷.۳ – اقلیم نیمه‌ مرطوب سرد
۷.۴ – اقلیم فراسرد کوهستانی و مرطوب
۷.۵ – اقلیم فراسرد کوهستانی و بسیار مرطوب
۸ – معنای نام شمیران
۹ – پیشینه باستانی شمیران
۱۰ – نام شمیران در متون تاریخی
۱۱ – تحولات در دوره صفویه
۱۲ – شکوفایی شمیران در دوران قاجار
۱۲.۱ – اهمیت سیاسی و اقامتی
۱۲.۲ – وضعیت اقتصادی و کشاورزی
۱۳ – شرایط روستاهای شمیران در عهد قاجار
۱۳.۱ – وضعیت مسکن و معیشت
۱۳.۲ – سرسبزی آب و هوای خوب
۱۳.۳ – محصولات کشاورزی
۱۳.۴ – فعالیت‌های اقتصادی
۱۳.۵ – زبان و فرهنگ
۱۳.۶ – حیات وحش
۱۴ – جاذبه‌های طبیعی شمیران
۱۵ – نظر ژاک هردوان
۱۶ – تغییرات در دوران پهلوی
۱۷ – گویش شمیران
۱۷.۱ – ویژگی همخوان‌های این گویش
۱۷.۲ – مصوت‌های شمیران
۱۷.۳ – اسم در خرده‌گویش‌های قصران شمیران
۱۷.۴ – صرف فعل در خرده‌گویش‌های قصران
۱۷.۵ – اسامی و افعال در این گویش
۱۸ – تاریخچه و توسعه گردشگری در شمیران
۱۸.۱ – شمیران در دوران سلجوقی
۱۸.۲ – رشد گردشگری در دوره قاجاریه
۱۸.۳ – تحولات شهری و ویلاسازی در دهه‌های اخیر
۱۸.۴ – پیامدهای منفی توسعه بدون برنامه
۱۹ – اکوتوریسم در شمیران
۱۹.۱ – تعریف و اهمیت اکوتوریسم
۱۹.۲ – انواع فعالیت‌های اکوتوریستی در شمیران
۱۹.۳ – گردشگری فرهنگی در شمیران
۲۰ – ثبت آثار ملی در شمیران
۲۰.۱ – اهمیت و پیشینه ثبت آثار ملی
۲۰.۲ – فهرست آثار ملی شمیران
۲۰.۳ – آثار در حال بررسی و مستعد ثبت
۲۱ – زمین‌شناسی و گسل‌های شمیران
۲۱.۱ – معرفی و تبیین گسل شمال تهران
۲۱.۲ – تفسیر جدید گسل توسط بربریان و همکاران
۲۱.۳ – مسیر گسل شمال تهران
۲۱.۴ – فعالیت لرزه‌ای گسل
۲۲ – پانویس
۲۳ – منبع

۱ – معرفی شمیران

شمیران یا شمیرانات، شهرستانی که در شمال استان تهران واقع است.

۲ – جغرافیایی فیزیکی

شمیران ناحیه‌ای است کوهستانی در شمال تهران با آب‌وهوای معتدل کوهستانی که در گذشته‌ای نه‌چندان دور تابستانگاه تهرانیان در گریز از گرمای توان‌فرسای تابستان‌های تهران بوده است.
با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی شمیران و همسایه جنوبی آن، تهران، می‌توان گفت که این دو همچون دو همزاد از دیرباز در پیوند با یکدیگر بوده‌اند.
این پیوستگی در معنای نام و ویژگی‌های جغرافیایی آنها که در خود نیز تقابلی نهفته دارند، بـه‌روشنی پیداست.

۲.۱ – موقعیت تاریخی

افزون بر این‌ها تاریخ شمیران پیوندی نزدیک با تاریخ تهران دارد.
ناحیه شمیران هنگامی در تاریخ اهمیت یافت که تهران به‌سبب موقعیت سوق‌الجیشی‌اش، مورد توجه شاه طهماسب اول صفوی (سل‌ ۹۳۰-۹۸۴ هـ.ق/ ۱۵۲۴-۱۵۷۶ م) واقع شد.
او با برپایی برج‌وبارو بر گرد آن در سال (۹۶۱ هـ.ق/ ۱۵۵۴ م) ده سرسبز تهران را به شهری کوچک بدل کرد.
از آن پس هر اندازه که بر وسعت تهران افزوده شد، از پهنه شمیران کاسته شد تا جایی که پس از گذشت حدود ۲۰۰ سال که از پایتختی تهران می‌گذرد، تقریباً همه روستاها و نواحی شمیرانِ تاریخی به تهران پیوست.
شمیران به محله‌هایی از این کلان‌شهر بدل شده است، به گونه‌ای که تشخیص محدوده این دو از یکدیگر کاری دشوار است.

۲.۲ – دو منظر به شمیران

در این مقاله از دو منظر به شمیران نگاه شده است:
• نخست، شمیران به‌عنوان شهرستانی از شهرستان‌های استان تهران که دربرگیرنده محدوده منطقه ۱ و پاره‌ای از مناطق ۲، ۳ و ۴ شهرداری تهران و بخش‌های لواسانات و رودبار قصران است.
هرچند در گذشته نواحی لواسان و رودبار خود بلوکی مستقل از شمیران به شمار می‌رفته‌اند.
اما امروزه به حکم قانون تقسیمات کشوری، این نواحی در محدوده شهرستانی است که شمیرانات خوانده می‌شود.
• دیگر، شمیران تاریخی که در دوره قاجار به اراضی شمـال، شمال شرقی و شمال غربی بیرون از حصار و خندق تهران که تا دامنه‌های جنوبی البرز امتداد داشت .
از غرب تا کلاک کرج و از شرق تا گردنه قوچک را در بر می‌گرفت، اطلاق می‌شد.

۳ – شهرستان شمیرانات

این شهرستان با حدود ۱۱۱‘۱ کمـ۲ وسعت، حدود ۹ / ۵ از مسـاحت استـان تهران را دربرمی‌گیرد.
از حیث وسعت در میان شهرستان‌های ۱۳گانه استان تهران رتبه هشتم را دارد.

[۱] محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۶۶.

۳.۱ – موقعیت جغرافیایی

این شهرستان به مناطق زیر محدود می‌شود:
• از شمال به شهرستان‌های آمل و نور در استان مازندران؛
• از جنوب به شهرستان تهران؛
• از شرق به شهرستان دماوند؛
• از غرب به شهرستان کرج در استان البرز محدود است.

[۲] اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، به کوشش سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۹۵.

۳.۲ – بخش‌های شهرستان

برپایه‌ی تقسیمات کشوری سال (۱۳۸۷ هـ.ش) شهرستان شمیرانات به مرکزیت تجریش متشکل از:
• دو بخش: به نام‌های لواسانات به مرکزیت شهر لواسان، رودبار قصران به مرکزیت شهر فشم؛
• ۳ دهستان به نام‌های لواسان بزرگ، به مرکزیت آبادی لواسان بزرگ، لواسان کوچک به مرکزیت آبادی افجه و رودبار قصران به مرکزیت آبادی حاجی‌آباد؛
• ۳ شهر به نام‌های تجریش، لواسان و فشم؛
• ۱۵ روستاست.

[۳] نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش.

[۴] «درگاه ملی آمار»، آمار (مل‌).

افزون بر این‌ها بخش‌هایی از مناطق ۲، ۳ و ۴ شهرداری تهران تابع فرمانداری شمیران است.
شهر تجریش کـه از آن در تقسیمات کشوری به‌عنوان مرکز شهرستان شمیرانات یاد می‌شود، در واقع محله‌ای در منطقه ۱ شهرداری تهران است.
به‌سبب گسترش شهر تهران در دهه‌های اخیر، به این شهر متصل شده است و امروزه بخشی لاینفک از شهر تهران به شمار می‌آید.

[۵] نک‌: ه‌ د، تجریش

۳.۳ – جمعیت

در سرشماری سال (۱۳۸۵ هـ.ش) مرکز آمار ایران جمعیت شهرستان شمیران را ۷۷۸‘ ۳۷ تن اعلام نموده است.
ایرادی که می‌توان بر این آمار وارد کرد، آن است که جمعیت منطقه ۱ و بخش‌هایی از مناطق ۲، ۳ و ۴ شهرداری تهران که تـابع فرمانداری شمیران‌اند، در شمار جمعیت شهرستان شمیران نیامده است.
از این‌رو، با احتساب جمعیت منطقه ۱ شهرداری تهران که در سرشماری سال (۱۳۸۵ هـ.ش) ۹۶۲‘۳۷۹ تن بوده است.
احتساب جمعیت بخش‌هایی از مناطق ۲، ۳ و ۴ شهرداری تهران که تابع فرمانداری شمیران‌اند، می‌توان جمعیت شهرستان شمیران را در (۱۳۸۵ هـ.ش) بیش از ۰۰۰‘۵۰۰ تن برآورد کرد.

۴ – جغرافیای طبیعی

شهرستان شمیران سرزمینی است کوهستانی که حدود ۹۴ آن را کوه‌های بلند در بر گرفته است.

[۶] محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۷۲.

۴.۱ – کوه‌های اطراف

معروف‌ترین این کوه‌ها کوه توچال با ۹۳۲‘ ۳ متر ارتفاع در ۱۰کیلومتری شمال غربی تجریش واقع است.
کلک‌چال با ارتفاع ۳۳۰‘ ۳ متر واقع در ۶ کیلومتری شمال ‌شرقی تجریش است که از تفرجگاه‌های تهرانیان در روزهای پایانی هفته به شمار می‌آیند.
کوه‌های ولدربالدر (۲۵۳‘۴ متر)، خرسرک (۲۳۴‘۴ متر)، کلون‌بستک (۲۱۰‘۴ متر)، هردورود (۲۰۸‘۴ متر)، پالون ـ گردن (۲۰۳‘۴ متر)، خرتوئک (۱۵۶‘۴ متر) و خرس‌چال (۱۳۰‘۴ متر) از جمله کوه‌های بلند شهرستان شمیران‌اند.

[۷] فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۹ ش، ج۴، ص۴۰۳.

[۸] فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۹ ش، ج۴، ص۴۳۰.

[۹] فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۹ ش، ج۴، ص۴۲۱.

[۱۰] فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۹ ش، ج۴، ص۴۰۶.

[۱۱] فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۹ ش، ج۴، ص۴۰۸.

[۱۲] فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۹ ش، ج۴، ص۴۰۹.

۴.۲ – نحوه بوجود آمدن کوه‌ها

کوه‌های شمیران حاصل فعالیت‌های کوه‌زایی البرز و چین‌خوردگی‌های آن در طی ادوار مختلف زمین‌شناسی است.
اندک منـاطق هموار شهرستان شمیران که حـدود ۶ از اراضی آن را در بر می‌گیرد و عمدتاً در امتداد دره رودخانه‌های جاجرود و لار واقع‌اند، بر اثر فرسایش و آبرفت‌های این دو رود پدید آمده‌اند.

۴.۳ – دشت‌های اطراف

افزون بر این دشت‌هایی به‌نسبت کوچک و نیمه‌هموار در مناطق مرتفع این شهرستان وجود دارد که در عصر یخ‌بندان بر اثر فرسایش مداوم قطعات یخ بر بستر دره‌ها شکل گرفته‌اند.
به این ترتیب که حرکت یخ‌رُفتها در عصر یخ‌بندان، کف دره‌ها را هموار کرده و دیواره‌های دو طرف بستر آن را تا حد ممکن عقب رانده است، مانند: دشت جانستون، دشت تلخاب و دشت هویج.
به این دشت‌های کوچک «دشتک» یا «دشته» نیز گفته می‌شود.
در نزدیک بعضی از قله‌های بلند این ناحیه نیز دشت‌هایی کوچک وجود دارد که برای نامیدن آن‌ها از پسوند «چال» استفاده می‌شود، مانند کلک‌چال، قزقون‌چال، پیازچال و پلنگ‌چال.
دشت‌های پایکوهی و کوهپایه‌های جنوب توچال هم از دیگر نقاط نسبتاً هموار شهرستان شمیران است.

۴.۴ – نحوه بوجود آمدن دشت‌ها

این دشت‌ها بر اثر انباشت و حمل مواد رسوبی و فعالیت آب‌های روان، هموار شده‌اند.
سبب به‌جای‌ماندن مواد و رسوبات در این نقاط، فعالیت گسل‌ها و بازکردن بستر دره‌ها بوده است.
به این ترتیب، دشت‌ها و گودی‌هایی هم بر اثر فعالیت‌های تکتونیکی (زمین‌ساختی) و فرسایش آب‌های روان شکل گرفته‌اند، مانند دشت لواسان، دشت سبو، دشت امامه، دشت آهار و دامنه‌های جنوبی کوه توچال.

۴.۵ – مشخصات دشت‌ها

از مشخصات بارز ایـن قبیل دشت‌ها وجـود یک خط گسل در امتداد آن‌هاست، به‌طوری‌که امتداد گسل مشاـ فشم، دره‌های باز و دشت‌های لواسان و امامه را به‌وجود آورده است.
دشت سبو نیز در محل جداشدن این خط گسل از تراست شمال تهران قرار دارد.
همچنین دامنه‌های جنوبی کوه توچال که کوهپایه آن در حال حاضر منطقه مسکونی شهرستان شمیران در شمال تهران است، به‌وسیله گسل نیاوران و تراست شمال تهران مشخص می‌شود و شماری گسل‌های فرعی نیز در امتداد آن وجود دارد.

[۱۳] محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۷۲.

۵ – پوشش گیاهی و حیات وحش

مناطق کوهستانی شمیران دارای پوشش گیاهی نسبتاً غنی است.
درختچه‌هایی مانند گلابی، انجیر، گردو، گیلاس وحشی، بادام کوهی، زرشک، اُرْس (سرو کوهی)، سماق، اوجا وجود دارد.
گیاهان دارویی همچون گل گاوزبان، گل بنفشه، گل ختمی، خاکشیر، آویشن، کاسنی، مورد، شیرین‌بیان، باریچه و قدومه به‌صورت پراکنده در آن می‌روید.
افزون بر این‌ها مراتع و چراگاه‌هایی با پوشش گیاهی غنی در بخش‌های لواسانات و رودبار قصران وجود دارد.
این چراگاه علاوه بر دامداران محلی، در فصل‌های بهار و تابستان دامداران متحرک و نیمه‌متحرک شهرستان‌های مجاور از آن‌ها برای تعلیف دام‌های خود استفاده می‌کنند.
در کوه‌های شهرستان شمیران جانورانی همچون قوچ، میش، کل، بز، شوکا، خرس، گراز، گرگ، کفتار، روباه، خرگوش، کبک و تیهو یافت می‌شود.

[۱۴] فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور (تهران)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۰ ش، ج۳۸، ص۲۰۶.

۶ – منابع آبی

از کوه‌های بلند و پربرف شهرستان شمیران، چشمه‌ها و رودخانه‌های پرآبی سرچشمه می‌گیرند که در کشاورزی منطقه نقش بسزایی دارند.
مهم‌ترین رودخانه جاری در شهرستان شمیران رودخانه جاجرود (ه‌ م) است.
این رودخانه با حدود ۱۴۰ کمـ درازا و ریزابه‌های پرشمار آن مانند آهار، رود آب پشنگ (تهران) آب‌پشنگ، افجه، امامه، جعفرآباد، خیزرودبار، ایرا، روته (لجنی)، آب میگون (شمشک)، گرمابدر، لالان و ناصرآباد (لوارک) است.

[۱۵] افشین، یدالله، رودخانه‌های ایران، تهران، ۱۳۷۳ ش ج۲، ۴۹۰- ۴۹۳.

[۱۶] افشین، یدالله، رودخانه‌های ایران، تهران، ۱۳۷۳ ش، ج۲، ۴۹۵- ۴۹۶.

۷ – اوضاع اقلیمی

آب‌وهوای شهرستان شمیران تحت تأثیر عوامل جغرافیایی و بیش از همه ناهمواری‌ها قرار دارد.
این عوامل در ناهمگونی اقلیم، حجم و نوع بارش‌ها و تفاوت دمایی تأثیرگذارند به گونه‌ای که هر قدر ارتفاع افزایش یابد، از شدت دمای هوا کاسته و بر میزان بارش افزوده می‌گردد.
از این‌رو، در محدوده شهرستان شمیران، متناسب با ارتفاع زمین از سطح دریا، ۵ منطقه آب وهوایی مشخص را بدین شرح می‌توان تمیز داد:

۷.۱ – اقلیم نیمه‌خشک سرد

این منطقه آب‌وهوایی در اراضی‌ای با ارتفاع کمتر از ۶۲۰‘۱ متر واقع است.
میانگین بارش سالانه در آن بین ۳۸۰-۴۵۰ میلی‌متر و میانگین دمای سالانه آن بیش از °۱۴ سانتی‌گراد است.
مناطقِ جنوب ناحیه شهری شمیران در حوالی اتوبان‌های صدر، بابایی و محله‌های محمودیه، فرمانیه، چیذر، ازگل، اراج، پارک جنگلی لویزان، کامرانیه، دزاشیب و اقدسیه در این منطقه آب‌وهوایی قرار دارند.

۷.۲ – اقلیم مدیترانه‌ای سرد

این منطقه آب‌وهوایی در اراضی‌ای با ارتفاع ۶۲۱‘۱- ۷۹۰‘۱ متر واقع است.
میانگین بارش سالانه در آن بین ۴۵۰-۵۱۰ میلی‌متر و میانگین دمای سالان آن °۸ / ۱۲-°۱۴ سانتی‌گراد است.
بخش‌های وسیعی از مراکز جمعیتی شهرستان شمیران مانند: تجریش، دارآباد، جماران، سعدآباد، ولنجک، درکه، سوهانک، شهر لواسان، سبوکوچک، سبوبزرگ، پشت لاریجان، زربند، امین‌آباد و لشکرک در این منطقه آب‌وهوایی قرار دارند.

۷.۳ – اقلیم نیمه‌ مرطوب سرد

این منطقه آب‌وهوایی در اراضی‌ای با ارتفاع ۷۹۱‘۱-۹۴۵‘۱ متر واقع است.
میانگین بارش سالانه در آن ۵۰۰-۵۷۰ میلی‌متر و میانگین دمای سالانه آن °۵ / ۱۱-°۸ / ۱۲ سانتی‌گراد است.
مناطقی مانند اوشان، فشم، افجه، انباج، چهارباغ، نیکنام‌ده، رسنان، پس‌قلعه، حاجی‌آباد و کُند پایین در این منطقه آب‌وهوایی قرار دارند.

۷.۴ – اقلیم فراسرد کوهستانی و مرطوب

این منطقه آب‌وهوایی در اراضی‌ای با ارتفاع ۹۴۶‘۱-۱۹۳‘۲ متر واقع است.
میانگین بارش سالانه آن بین ۵۷۰-۶۶۰ میلی‌متر و میانگین دمای سالانه آن °۱۰-°۵ / ۱۱ سانتی‌گراد است.
حجم بارش برف در این منطقه قابل توجه و حدود ۵۰ از حجم کل بارش‌های سالانه است.
مراکز جمعیتی مانند میگون، امامه پایین، امامه بالا، آهار، ایگل، باغ گل، روته، علایین، کُند بالا و لواسان بزرگ در این منطقه آب‌وهوایی قرار دارند.

۷.۵ – اقلیم فراسرد کوهستانی و بسیار مرطوب

این منطقه آب‌وهوایی در اراضی‌ای با ارتفاع ۱۹۴‘۲-۷۶۰‘۲ متر واقع است.
میانگین بارش سالانه آن ۶۶۰-۸۷۰ میلی‌متر، و میانگین دمای سالانه آن °۶ -°۱۰ سانتی‌گراد است.
پیست‌های اسکی شمشک، دربندسر و توچال در این منطقه اقلیمی قرار دارند که نشان‌دهنده حجم بالا و درخور توجه بارش‌های برفی منطقه است.
مناطقی مانند لالان (لالون)، آب‌نیک، گرمابدر، دورود، جیرود، شمشک پایین، شمشک بالا، دربندسر، ایرا و راحت‌آباد در این منطقه آب‌وهوایی قرار دارند.
همچنین در بلندی‌ها و قله‌های کوه‌ها که بیش از نیمی از مساحت شهرستان شمیران را در بر گرفته‌اند.
بیش از ۷۰۰‘۲ متر ارتفاع دارند، میانگین بارش سالانه ۸۰۰ -۰۰۰‘۱ میلی‌متر، و متغیرِ میانگین دمای سالانه آن کمتر از °۶ سانتی‌گراد است.
این مناطق که در بیشتر روزهای سال پوشیده از برف است، به‌سبب خشونت اقلیم و طول دوره سرما فاقد سکونت‌گاه‌های دائمی است.

[۱۷] محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۸۳-۸۴.

۸ – معنای نام شمیران

درباره‌ی معنای نام شمیران آراء متفاوتی ارائه شده است.
بیشتر کسانی که درباره نام شمیران اظهارنظر کرده‌اند، عموماً آن را در مقابل نام تهران گذاشته و با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی این دو جا کوشیده‌اند نام شمیران را معنا نمایند.
در این میان کسانی کوهپایه‌های جنوب توچال را به «ران» تشبیه و شمیران را سرِ ران و تهران را ته ران معنا کرده‌اند.
این نظر آن‌چنان بی‌پایه می‌نماید که نیازی به توضیح آن نیست. اما کسانی هم برپایه مستندات زبان‌شناسی، شمیران را متشکل از دو بخش «شَمی» یا «سَمی» + «ران» دانسته است.
بخش نخست آن را بالا و بلند و بخش دوم آن را «جا» (پسوند مکان) معنا کرده و روی هم معنای این نام را «جایگاه بلند» دانسته‌اند.
در نظر اینان نام تهران نیز متشکل از دو بخش «ته» به معنی پایین و زیر، و پسوند مکان «ران» است که روی هم «پایین جا» معنا می‌دهد.

[۱۸] محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۵۶.

اما کسانی مانند احمد کسروی بخش نخست در نام شمیران (شمی یا سمی) را هم‌ریشه با واژه اوستایی «زم» یا «زمی» دانسته‌اند که در آن زبان به معنای سرما ست؛ ازاین‌رو، کسروی شمیران را «جایگاه سرد» معنا کرده است.
به نظر او بخش نخست در نام تهران (ته) هم‌ریشه با واژه‌های «تف» و «تب» در گویش‌های زبان فارسی است که گرما معنا می‌دهد، به این سبب او معنای نام تهران را «گرمگاه» یا «جای گرم» دانسته است.

[۱۹] محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۲۸۰-۲۸۱.

۹ – پیشینه باستانی شمیران

یافته‌های باستان‌شناختی و شواهد توپوگرافیکی و اقلیمی مؤید آن است که جلگه‌های جنوبی کوه‌های شمیران در اعصار پیش از تاریخ خالی از سکنه نبوده است.
در واقع آب‌هایی که بر اثر ذوب برف‌های قله‌های بلند شمیران به جلگه‌های جنوبی آن روان می‌شود.
شرایط زیست‌محیطی مناسبی را برای نخستین اقوام کشاورز که دست از شکار کشیده و در جست‌و‌جوی محل‌های مناسب برای کشاورزی بودند، فراهم کرده بوده است.

[۲۰] عدل، شهریار، «باغ مسکونی یا تهران در گذشته‌های دور از پیدایش تا عهد صفوی»، تهران پایتخت دویست‌ساله، به کوشش همو و ب. اورکاد، تهران، ۱۳۷۵ ش، ص۱۰.

در کاوش‌های باستان‌شناسان در تپه‌های قیطریه سفال‌هایی به رنگ قرمز یافت شده است که دیرینگی سکونت انسان را در محدوده شمیران به بیش از ۰۰۰‘۶ سال پیش از زمان ما می‌رساند.
این سفال‌ها که بدون چرخ سفالگری ساخته شده‌اند، متعلق به تمدنی است که به‌سبب استفاده‌ی گسترده مردم آن از سفال‌هایی به رنگ قرمز، نزد باستان‌شناسان به «تمدن سفال قرمز» معروف است.

[۲۱] کام‌بخش‌فرد، سیف‌الله، تهران سه هزار و دویست ساله، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۱۱-۱۲.

[۲۲] کام‌بخش‌فرد، سیف‌الله، «کاوش در قبور باستانی قیطریه»، باستان‌شناسی و هنر ایران، تهران، ۱۳۴۸ ش، شم‌۲، ص۶۷.

تقریباً در حدود میانه‌های هزاره‌ی ۲ تا اوایل هزاره‌ی ۱ ق‌م، تازه‌واردانی که بارزترین مشخصه‌ی آنان استفاده از سفال‌هایی به رنگ خاکستری تیره بود و به باور بیشتر پژوهشگران تاریخ منشأ آریایی داشتند، در تپه‌های قیطریه مستقر شدند و جای مردم متعلق به تمدن سفال قرمز را گرفتند.
آثار قابل توجهی از صاحبان تمدن سفال خاکستری در حوزه‌ی شمیران مانند خجیر، حصارکِ شمیران، پل رومی، اوین، دروس، چیذر، بوستان پنجم سلطنت‌آباد (پاسداران) و عباس‌آباد یافت شده است.

[۲۳] کام‌بخش‌فرد، سیف‌الله، تهران سه هزار و دویست ساله، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۱۴-۱۵.

[۲۴] کام‌بخش‌فرد، سیف‌الله، «کاوش در قبور باستانی قیطریه»، باستان‌شناسی و هنر ایران، تهران، ۱۳۴۸ ش، شم‌ ۲، ص۶۶.

هرچند این یافته‌ها دیرینگی سکونت انسان را در محدوده‌ی شمیران به اعصار پیش از تاریخ می‌رساند، اما با این حال، در منابع تاریخی پیش از اسلام و نخستین سده‌های اسلامی نامی از شمیران دیده نمی‌شود.

۱۰ – نام شمیران در متون تاریخی

شمیران در ناحیه‌ای جای دارد که در متون تاریخی و جغرافیاییِ نخستین سده‌های اسلامی از آن با نام «قصران» یاد شده است.
قصران در آن روزگار به ناحیه‌ای بزرگ و کوهستانی واقع در شمال جلگه‌ی ری اطلاق می‌شد.
خود به دو بخش قصران داخل و قصران خارج تقسیم می‌گشت و از توابع ولایت ری بـه شمـار می‌رفت. ( یاقوت، ۴ / ۱۰۵).

[۲۵] اصطخری، ابراهیم، مسالک الممالک، به کوشش دخویه، لیدن، ۱۸۷۰ م، ص۲۰۹.

[۲۶] ابن‌حوقل، محمد، صوره الارض، به کوشش کرامرس، لیدن، ۱۹۳۸ م، ص۳۷۹.

[۲۷] مقدسی، محمد، احسن التقاسیم، به کوشش دخویه، لیدن، ۱۹۰۶ م، ص ۳۸۶.

[۲۸] حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم البلدان، ج۴، ص۱۹۵.

برپایه‌ی گزارش‌های این دسته از جغرافی‌نویسان، حد جنوبی ناحیه‌ی قصران کوه طبرک در شمال ری بود.

[۲۹] حمدالله مستوفی، نزهه ‌القلوب، به کوشش لسترنج، لیدن، ۱۳۳۱ ق / ۱۹۱۳ م، ص۵۳.

امروزه کوه بی‌بی‌شهربانو خوانده‌می‌شود، حد شرقی آن به ناحیه دماوند می‌رسید، حد غربی آن روستای کن را در بر می‌گرفت و از شمال تـا کوه‌های رویان امتداد داشت.

[۳۰] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش ج۱، ص۱۴-۲۴.

با توجه به نام‌های جغرافیایی امروزی، حد شمالی قصرانِ داخل کوه کلون‌بستک در رشته‌کوه‌های البرز میانی و حد جنوبی آن کوه‌های شمیران در شمال تهران امروزی بوده است.
قصرانِ خارج اراضی میان کوه‌های شمیران تا کوه طبرک در شمال شهر ری را در بر می‌گرفته است.
در واقع کوه‌های شمیران حدفاصل قصران داخل و قصران خارج محسوب می‌شده است.

[۳۱] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۱۱۵-۱۱۸.

ظهیرالدین نیشابوری در کتاب سلجوق‌نامه

[۳۲] نیشابوری، ظهیرالدین، سلجوق‌نامه، تهران، ۱۳۳۲ ش، ص۲۲.

محمد راوندی در راحه الصدور

[۳۳] راوندی، محمد، راحه الصدور، به کوشش محمد اقبال و مجتبى مینوی، تهران، ۱۳۳۳ ش، ص۱۱۲.

ذیل واقعه درگذشت طغرل اول سلجوقی در سال (۴۵۵ هـ.ق/ ۱۰۶۳ م) در اقامتگاه تابستانی‌اش در تجریش، از این روستا به‌عنوان روستایی نزدیک ری از توابع قصران بیرون (خارج) یاد کرده‌اند.
عبدالجلیل قزوینی رازی، مؤلف سده‌ی (۶ هـ.ق/ ۱۲ م) در کتاب نقض آن‌جا که از آبادی‌های اوین (ایون) و فرحزاد (برزاد) یاد می‌کند، بدون آن‌که نامی از شمیران ببرد، آن آبادی‌ها را از توابع ری برمی‌شمرد.

[۳۴] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۴۶۰-۴۶۱.

یاقوت نیز در اوایل سده‌ی (۷ هـ.ق/ ۱۳ م) در شرح آبادی‌های اوین (اذُون)، فرحزاد (فَرّزاد) و ونک نامی از شمیران به میان نیاورده است.
این آبادی‌ها را از توابع قصران خارج و ری برشمرده است.

[۳۵] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۱۸۰.

[۳۶] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۳، ص۸۷۲.

[۳۷] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۴، ص۴۹۱.

چنین پیداست که در آن روزگار هنوز نام شمیران بر دامنه‌های جنوبی کوه توچال اطلاق نمی‌شده است.
ظاهراً برای نخستین‌بار ظهیرالدین مرعشی در سده‌ی (۹ هـ.ق/ ۱۵ م) ذیل رویدادهای سال (۸۳۱ هـ.ق/ ۱۴۲۸ م) در دو اثر تاریخی خود، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران

[۳۸] مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، به کوشش محمدحسین تسبیحی، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۲۸۴-۲۸۵.

و تاریخ گیلان و دیلمستان

[۳۹] مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، ۱۳۶۴ ش، ص۱۴۷، ۱۵۷.

از قلعه‌ای به نام شمیران در حدود ناحیه‌ی قصران یاد کرده است.
اما به‌درستی معلوم نیست که این قلعه نام خود را از ناحیه‌ای که در آن جای داشته گرفته، یا این‌که بعدها نام این قلعه به‌سبب شهرتش، بر ناحیه‌ای که در آن واقع بوده، نهاده شده است.
در هر حال، شمیران در تاریخ هنگامی اهمیت یافت که تهران به‌سبب موقعیت سوق‌الجیشی‌اش مورد توجه شاه طهماسب اول صفوی واقع شد و در (۹۶۱ هـ.ق/ ۱۵۵۴ م) با برپایی برج و بارو بر گرد آن اهمیتی مضاعف یافت.

[۴۰] مجدی، محمد، زینت المجالس، قم، ۱۳۴۲ ش، ص۷۶۸.

[۴۱] بـافقـی، محمدمفید، مختصر مفیـد، ویسبـادن، ۱۹۸۹ م، ص۱۲۱.

[۴۲] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷- ۱۳۶۸ ش، ج۱، ص۸۲۸.

با اهمیت یافتن تهران و پررنگ‌شدن نقش آن در رویدادهای تاریخی، رفته‌رفته نام شمیران در منابع تاریخی بیشتر دیده می‌شود.
کهن‌ترین سند موجود که در آن نام شمیران بر دامنه‌های جنوبی کوه توچال اطلاق شده، فرمانی از شاه طهماسب اول صفوی به تاریخ (۹۶۱هـ.ق) است.
در این فرمان که املاک و مستغلات موقوفه آستانه حضرت عبدالعظیم تعیین شده، از شمیران چنین یاد شده است:
«چهار هرز (چالهرز امروزی) و بالغ‌آباد واقع در شمران.»

[۴۳] هدایتی، محمدعلی، آستانه ری، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۳۲.

این سند که با فاصله زمانی ۸۰ سال از نوشته ظهیرالدین مرعشی تنظیم شده است، شمیران را قلمرو وسیعی می‌بخشد چندان‌که دو روستای چالهرز و بالغ‌آباد را از روستاهای تابع شمیران می‌نامد.

۱۱ – تحولات در دوره صفویه

برپایه منابع دوره صفویه می‌توان پذیرفت که طی همین سال‌ها نام قصران بیرون رفته‌رفته به شمیران بدل شده است.

[۴۴] معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۵۱.

امین احمد رازی در تذکره هفت اقلیم که تألیف آن‌را در (۱۰۰۲ هـ.ق/ ۱۵۹۴ م) به پایان رسانده، به جای قصران از شمیران به‌عنوان یکی از بلوک‌های ولایت ری یاد کرده و در توصیف آن نوشته است:
«و بر شمال رویه‌اش تهران کوهستانی است موسوم به شمیران که قطعه‌ای است از قطعه‌های جنان … و هیچ مستشهدی در خوبی آن زیاده بر این نیست که در ایام سابق این کوهستان را شمع ایران می‌گفته‌اند و در مضافاتش اقسام میوه نیک می‌شود، خصوص گیلاس که با نهایت خوبی وافر و بی‌قیاس می‌باشد»

[۴۵] رازی، امین احمد، هفت اقلیم، به کوشش جواد فاضل، تهران، ۱۳۴۰ ش، ج۳، ص۷.

محمدطاهر وحید قزوینی در اثر خود عباس‌نامه که به شرح زندگانی شاه عباس دوم صفوی (سل‌ ۱۰۵۲-۱۰۷۷ هـ.ق/ ۱۶۴۲-۱۶۶۶ م) اختصاص دارد، در ذکر رویدادهای سال (۱۰۷۴ هـ.ق) سفر شاه عباس دوم از اشرف (بهشهر کنونی) به تهران را گزارش کرده است.
با این‌که این سفر از راه قصران صورت گرفته بوده، وحید قزوینی هیچ نامی از قصران نبرده است.
بنابه نوشته او، شاه صفوی و همراهانش بر سر راه خود چند روزی را در لار اقامت گزیدند و از آن‌جا راهی لواسان شدند و چون راه لواسان به تهران از کوه‌های سخت‌گذر می‌گذشت، به‌ناچار به جانب دماوند تغییر مسیر دادند و از آنجا به شمیران رفتند و پس از چند روز توقف در آن‌جا راهی تهران گشتند.

[۴۶] وحید قزوینی، محمدطاهر، عباس‌نامه، به کوشش ابراهیم دهگان، اراک، ۱۳۲۹ ش، ص۳۳۰-۳۳۱.

محمدمفید بافقی از دیگر مؤلفان روزگار صفویان، در کتاب جغرافیایی مختصر مفید که آن را در شرح احوال شهرها و ولایات ایران نوشته، و نگارش آن‌را در سال (۱۰۹۱ هـ.ق / ۱۶۸۰ م) به پایان رسانده است، اراضی کوهستانی شمال تهران را شمیران خوانده

[۴۷] وحید قزوینی، محمدطاهر، عباس‌نامه، به کوشش ابراهیم دهگان، اراک، ۱۳۲۹ ش، ص۱۲۱.

و در توصیف آن نوشته است:
«در کوهستان واقع شده و در نهایت خوش ـ هوایی است، و آب‌های کوثرمثال در آن ملک جاری است.»

[۴۸] وحید قزوینی، محمدطاهر، عباس‌نامه، به کوشش ابراهیم دهگان، اراک، ۱۳۲۹ ش، ص۱۱۸.

او در ادامه به توصیف قلعه شمیران پرداخته است؛ اما با توجه به موقعیت جغرافیایی این قلعه و آثار برجای مانده از آن، توصیفات او از قلعه اغراق‌آمیز می‌نماید.
به نوشته او قلعه شمیران دژی استوار بود که در آن «دو هزار و هشتصد سرای عالی ساخته بودند.»

[۴۹] وحید قزوینی، محمدطاهر، عباس‌نامه، به کوشش ابراهیم دهگان، اراک، ۱۳۲۹ ش، ص۱۱۸.

منابع تاریخی و جغرافیایی دوره صفویه جز این اندک‌اشاره‌ها، آگاهی‌های روشنی از وضعیت شمیران در آن روزگار به‌دست نمی‌دهند.
اما پس از برافتادن صفویان که در پی آن سراسر ایران دستخوش فتنه‌گری‌های مدعیان تاج و تخت شد، تهران به‌سبب موقعیت ممتاز نظامی‌اش، نزد مدعیان قدرت سیاسی اهمیت مضاعف یافت.
از آن پس هرقدر بر اهمیت تهران افزوده گردید، منابع تاریخی نیز آگاهی‌های بیشتری از وضعیت شمیران به دست دادند.
از منابع تاریخی این دوره چنین مستفاد می‌شود که شمیران در آن هنگام ییلاق تهران به شمار می‌رفته است.
کریم خان زند پس از سرکوب محمدحسن خان قاجار در (۱۱۷۲ هـ.ق/ ۱۷۵۹ م) قصد آن داشت که برای تسلط بر اوضاع، در تهران اقامت گزیند.
از این‌رو دستور داد در تهران عمارتی خاص او برپا دارند، اما به‌سبب شدت گرمای هوای آنجا، با همراهان خود به شمیران رفت و تابستان را در آن‌جا گذراند.

[۵۰] موسوی اصفهانی، محمدصادق، تاریخ گیتی‌گشا، به کوشش سعید نفیسی، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۹۱.

[۵۱] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷- ۱۳۶۸ ش، ج۱، ص۸۴۳-۸۴۴.

۱۲ – شکوفایی شمیران در دوران قاجار

در سال (۱۱۹۷ هـ.ق/ ۱۷۸۲ م) آقا محمدخان قاجار که تهران را در محاصره داشت، اردوگاه خود را در شمیران برپا کرد.
اما به‌سبب شیوع بیماری وبا در تهران و سرایت آن به اردوگاهش، دست از محاصره تهران کشید و در آن سال از تصرف آنجا صرف‌نظر کرد.
نقطه‌ی عطف تاریخ شمیران، تسخیر تهران به دست آقا محمدخان قاجار در سال (۱۱۹۹ هـ.ق) است.
او پس از چیرگی بر اوضاع، در سال (۱۲۰۰ هـ.ق) در تهران بر تخت پادشاهی ایران نشست و این شهر را به پایتختی خود برگزید.

[۵۲] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷- ۱۳۶۸ ش، ج۴، ص۸۴۶-۸۴۸.

در آن هنگام تمامی اراضی میان تهران و شمیران پوشیده از زمین‌های لم‌یرزع و تپه‌ماهورهای عریان بود.
اما در دامنه‌های البرز و بلندی‌های شمیران به‌سبب جریان نهرها و پاکی هوا، آبادی‌های ییلاقی متعددی وجود داشت، مانند سوهانک، اراج، ازگل، دارآباد، نیاوران، جماران، چیذر، دزاشیب، امامزاده قاسم، اوین، درکه، فرحزاد، حصارک و جز آن‌ها که اراضی آن‌ها از آب نهرها مشروب می‌شدند.
در مظهر اولین قنات‌های پایکوه البرز نیز آبادی‌های قلهک، زرگنده، نارمک، قنات کوثر، ونک، پونک و کن جای داشتند.

[۵۳] امیرجمشیدی، گلاویز، «رود دره دربند»، مجموعه مقالات سومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، به کوشش باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی، تهران، ۱۳۸۵ ش، ص۶۵.

۱۲.۱ – اهمیت سیاسی و اقامتی

با انتقال دربار به تهران، شمیران به‌سبب آب‌وهوای مناسب، مورد توجه شاهان و درباریان قاجار واقع شد.
شاهان قاجار غالباً برای شکار و تفرج، تابستان‌ها در شمیران اقامت می‌گزیدند، ازاین‌رو، آنان باغ‌ها و عمارت‌هایی سلطنتی در آنجا بر پا داشته‌اند.
عمارت‌های سلطنت‌آباد، قصر قاجار، قصر فیروزه، قصر محمدی، صاحبقرانیه و اقدسیه از جمله مهم‌ترین اقامتگاه‌های سلطنتی در محدوده شمیران روزگار قاجاریه‌اند.
شاهزادگان و اشراف آن دوره نیز به تأسی از شاهان قاجار، در شمیران باغ‌ها و عمارت‌های تابستانی از خود داشتند و مردم کوچه و بازار تهران نیز به فراخور حال خود سرپناهی در شمیران خریداری یا کرایه می‌کردند و یا چادری در کنار باغ‌ها یا جویبارها برپا می‌داشتند و تابستان‌ها را در آن‌جا می‌گذراندند.

[۵۴] نک‌: دنباله مقاله

فتحعلی‌شاه که در فصل گرما گاه در شمیران اقامت می‌گزید، نخست در سال دوم پادشاهی‌اش اقامتگاهی موسوم به قصر قاجار در شمیران بنا کرد.

[۵۵] سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، به کوشش جهانگیر قائم‌مقامی، تهران، ۱۳۳۷ ش، ج۱، ص۵۹.

پس از چندی، باغ و عمارتی کوچک در محل امروزی کاخ نیاوران برپا داشت.
این عمارت در عهد محمدشاه قاجار توسعه یافت، اما در روزگار ناصرالدین شاه ویران گشت و عمارت جهان‌نما که پس از چندی جای خود را به صاحبقرانیه داد، برپا گردید.

[۵۶] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷- ۱۳۶۸ ش، ج۴، ص۲۳۰۷- ۲۳۰۸.

[۵۷] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه)، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ۸۴-۸۵.

در عهد پادشاهی محمدشاه قاجار و به فرمان او، اقامتگاهی موسوم به قصر محمدی یا قصر نو در غرب اراضی تجریش ساخته شد.

[۵۸] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، تاریخ منتظم ناصری، به کوشش محمد اسماعیل رضوانی، تهران، ۱۳۶۷ ش، ج۳، ص۱۶۸۹.

در همین قصر بود که محمدشاه در سال (۱۲۶۴ هـ.ق) بر اثر بیماری درگذشت. (فرهاد میرزا، ۳۵۴-۳۵۵)

[۵۹] سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، به کوشش جهانگیر قائم‌مقامی، تهران، ۱۳۳۷ ش، ج۲، ص۲۰۷- ۲۰۹.

در فاصله‌ای اندک از این قصر، حاجی میرزا آقاسی، صدراعظم محمد شاه نیز اقامتگاهی برای خود برپا داشته بود که به نام او عباسیه خوانده می‌شد.

[۶۰] سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، به کوشش جهانگیر قائم‌مقامی، تهران، ۱۳۳۷ ش، ج۲، ص۲۰۸.

از این دو بنا، به روزگار ما اثری بر جای نمانده است.

[۶۱] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۲۱۲.

ناصرالدین شاه افزون بر کاخ جهان‌نما که در سال (۱۲۶۷ هـ.ق) در نیاوران برپا کرده بود، اقامتگاهی دیگر موسوم به سلطنت‌آباد در سال (۱۲۷۶ هـ.ق) در حوالی رستم‌آباد ایجاد کرد که متشکل از چند ساختمان واقع در باغی بزرگ بود.

[۶۲] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷- ۱۳۶۸ ش، ج۲، ص۱۳۴۵.

[۶۳] فووریه، ژ. ب.، سه سال در دربار ایران، ترجمه عباس اقبال آشتیانی، تهران، ۱۳۲۶ ش، ص۱۸۶-۱۸۷.

از دیگر اقامت‌گاه‌های سلطنتی که در عهد ناصرالدین شاه در شمیران برپا گردید، عمارت اقدسیه در اراضی حصارملا، قصر یاقوت در سرخه‌حصار، عمارت دوشان‌تپه و قصر فیروزه بود.

[۶۴] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه)، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ص۸۶.

[۶۵] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه)، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ص۹۰.

[۶۶] کریمان، حسین، تهران در گذشته و حال، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۲۱۷.

به روزگار پادشاهی مظفرالدین شاه نیز دو اقامتگاه سلطنتی در محدوده شمیران برپا گردید:
• نخست قصر فرح‌آباد در حوالی دوشان‌تپه بود که کار ساخت آن در (۱۳۲۱ هـ.ق) به فرمان مظفرالدین شاه آغاز شد، و در (۱۳۲۲ هـ.ق) به اتمام رسید؛
• دیگری عمارت شاه‌آباد در اراضی دارآباد بود.

[۶۷] بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیـم، قـم، ۱۳۵۰ ش، ص۴۴-۴۵.

[۶۸] بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیـم، قـم، ۱۳۵۰ ش، ص۶۵- ۶۸.

• عمارت‌های باغ‌فردوس (ه‌ م)، متعلق به نظام‌الدوله معیرالممالک؛
• کامرانیه (ه‌ م)، متعلق به کامران میرزا؛
• فرمانیه (ه‌ م)، متعلق به عبدالحسین خان فرمانفرما؛
• قیطریه (ه‌ م)، متعلق به میرزا علی‌اصغر خان اتابک، ملقب به امین‌السلطان؛
• منظریه (ه‌ م)، متعلق به حسام‌السلطنه؛
• باغ و عمارت امین‌الدوله در الهیه؛
• باغ و عمارت عزت‌الدوله، خواهر ناصرالدین شاه در رستم‌آباد؛
• باغ و عمارت ارغونیه متعلق به میرزا آقا خان نوری، صدراعظم ناصرالدین شاه که بعدها آن باغ و عمارت را به اسم پسرش میرزا داوود خان، به داوودیه (ه‌ م) موسوم ساخته بود؛
• باغ و عمارت نظام‌الملک در کاشانک؛
• باغ و عمارت اختیاریه (ه‌ م) متعلق به میرزا هاشم خان امین‌الدوله، ملقب به صاحب‌اختیار؛
• باغ و عمارت بانو عظمى، دختر ناصرالدین شاه در سعدآباد؛
• باغ و عمارت علی خان والی در سعدآباد از جمله اقامتگاه‌های شاهزادگان و درباریان روزگار قاجار در محدوده شمیران بوده است.
نمایندگان سیاسی دیگر کشورها و خارجیان مقیم تهران نیز برای گریز از گرمای تهران، تابستان‌ها را در شمیران به‌ویژه در روستاهای تجریش، قلهک و زرگنده به سر می‌بردند.
بعضی از آنان در آن‌جا ملک و ب