پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل حدیث ثقلین دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی پاورپوینت کامل حدیث ثقلین،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل حدیث ثقلین :

پاورپوینت کامل حدیث ثقلین، حدیثی متواتر از پیامبر اکرم در باره ارزش و جای‌گاه قرآن و عترت نبوی می‌باشد.

فهرست مندرجات

۱ – معنای ثقل در لغت
۲ – واژه ثقل در قرآن
۳ – محتوای پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۴ – وجه تسمیه عترت و قرآن به ثقلین
۵ – سند پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۵.۱ – تواتر حدیث
۵.۲ – در منابع اهل‌سنت
۵.۳ – در منابع شیعه
۶ – الفاظ نقل شده پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۷ – فزونی‌های پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در شیعه
۸ – نقل‌های شاذ در پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۸.۱ – لفظ سنتی بجای عترتی
۸.۲ – لفظ علی بجای عترتی
۸.۲.۱ – تحلیل حدیث
۸.۲.۲ – عدم استناد به حدیث
۹ – زمان و مکان القاء پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۱۰ – پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در مباحث کلامی شیعه
۱۰.۱ – جای‌گاه حدیث
۱۰.۲ – اثبات عصمت اهل‌بیت
۱۰.۳ – افضلیت اهل‌بیت برای خلافت
۱۰.۴ – اثبات وجود امام زمان (ع)
۱۱ – تفاوت استناد علما به پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۱۱.۱ – ابن ابی زینب
۱۱.۲ – ابن بابویه
۱۱.۳ – شیخ مفید
۱۱.۴ – سید مرتضی
۱۱.۵ – ابوالصلاح حلبی
۱۱.۶ – شیخ طوسی
۱۱.۷ – طبری
۱۱.۸ – ابن شهرآشوب
۱۱.۹ – خوجه نصیر طوسی
۱۱.۱۰ – ابن طاووس
۱۱.۱۱ – علامه حلی
۱۱.۱۲ – بیاضی
۱۱.۱۳ – شهید ثانی
۱۱.۱۴ – فیض کاشانی
۱۱.۱۵ – سیدهاشم بحرانی
۱۱.۱۶ – میرحامد حسین
۱۲ – علل تفاوت استناد علما به پاورپوینت کامل حدیث ثقلین
۱۲.۱ – مباحث کلامی متقدمان
۱۲.۲ – مباحث کلامی معاصر
۱۳ – پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در مباحث کلامی اهل‌سنت
۱۳.۱ – آرای هم‌سو با شیعه
۱۳.۲ – نقدهای برخی به حدیث
۱۳.۲.۱ – نقد ابن جوزی و بخاری
۱۳.۲.۲ – نقد کلام ابن جوزی
۱۳.۳ – نقد بر دلالت حدیث
۱۳.۴ – روایات معارض با حدیث
۱۴ – جای‌گاه پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در تفسیر
۱۴.۱ – معنای حبل‌الله
۱۴.۲ – معنای الموده فی القربی
۱۵ – جای‌گاه پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در کلام
۱۵.۱ – تحریف ناپذیری قرآن
۱۵.۲ – حجیت اجماع اهل‌بیت
۱۵.۳ – مباحث دیگر کلامی
۱۶ – فهرست منابع
۱۷ – پانویس
۱۸ – منابع

۱ – معنای ثقل در لغت

در لغت ، ثَقَلْ به معنای بار و کالای مسافر

[۱] خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۵، ص۱۳۷، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم ۱۴۰۵.

[۲] ابن درید، کتاب جمهره اللغه، ج۱، ص۴۳۰، چاپ رمزی منیربعلبکی، بیروت ۱۹۸۷ـ ۱۹۸۸.

و هر شیء گران‌بها و ارزشمندی است که باید در نگهداری آن کوشش شود.

[۳] محمد بن احمد ازهری، تهذیب اللغه، ج۹، ص۷۸، چاپ عبدالسلام هارون، قاهره (بی تا).

[۴] ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۴.

برخی از اهل لغت ، ثِقْل و ثَقَل را به یک معنا دانسته‌اند،

[۵] ابن فارس، ج۱، ص۳۸۲، پانویس ۱ و ۲.

[۶] ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۵.

اما برخی دیگر میان آن دو تفاوت قائل شده‌اند.

[۷] ابن درید، کتاب جمهره اللغه، ج۱، ص۴۳۰، چاپ رمزی منیربعلبکی، بیروت ۱۹۸۷ـ ۱۹۸۸.

[۸] ابراهیم انیس و دیگران، المعجم الوسیط، ج۱، ص۹۸، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۷ ش.

جمع هر دو واژه « اثقال » است.

[۹] خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۵، ص۱۳۷، چاپ مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم ۱۴۰۵.

[۱۰] ابن درید، کتاب جمهره اللغه، ج۱، ص۴۳۰، چاپ رمزی منیربعلبکی، بیروت ۱۹۸۷ـ ۱۹۸۸.

[۱۱] ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۲.

[۱۲] ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۵.

۲ – واژه ثقل در قرآن

واژه ثِقْل یا ثَقَل در قرآن به کار نرفته، اما اَثقال در چند آیه

[۱۳] نحل/سوره۱۶، آیه۷.

[۱۴] زلزال/سوره۹۹، آیه۲.

[۱۵] عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۳.

و ثَقَلان فقط در یک آیه به کار رفته است.

[۱۶] الرحمن/سوره۵۵، آیه۳۱.

عموم مفسران مراد از صورت اخیر را دو گروه جن و انس

[۱۷] ابوالفتوح رازی، تفسیر روح الجنان و روح الجنان، ج۱۰، ص۳۹۶، چاپ ابوالحسن شعرانی و علی اکبر غفاری، تهران ۱۳۸۲ـ۱۳۸۷.

[۱۸] محمد بن عمر فخررازی، التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۱۱۲، قاهره (بی تا)، چاپ افست تهران (بی تا).

[۱۹] ابن کثیر، تفسیرالقرآن العظیم، ج۴، ص۴۴۷، چاپ علی شیری، بیروت (بی تا).

[۲۰] طباطبائی، تفسیر المیزان، ج۱۹، ص۱۰۶.

و معدودی از مفسران هم مراد از آن را قرآن و عترت دانسته‌اند.

[۲۱] علی بن ابراهیم قمی، تفسیرالقمی، ج۲، ص۳۴۵، چاپ طیب موسوی جزائری، قم ۱۴۰۴.

[۲۲] هاشم بن سلیمان بحرانی، البرهان فی تفسیرالقرآن، ج۴، ص۲۶۷، چاپ محمود بن جعفر موسوی زرندی، تهران ۱۳۳۴ ش.

این واژه در دسته‌ای از روایات نیز، به تَبَع قرآن، به جن و انس اطلاق شده است.

[۲۳] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۲، ص۱۳۶، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۲۴] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۲، ص۱۹۶، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۲۵] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۲، ص۲۱۹، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۲۶] مجلسی، بحارالانوار، ج۲، ص۳۹.

[۲۷] مجلسی، بحارالانوار، ج۱۳، ص۴۱۲.

در دسته‌ای دیگر مراد از این واژه را قرآن و عترت ( اهل‌بیت ) دانسته‌اند، که بر گرفته از حدیثِ مورد بحث در این مقاله است.

۳ – محتوای پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

در این حدیث ، پیامبراکرم امت خود را به حرمت نهادن به دو شیء گران‌قدر ( ثقلین ) سفارش و سپس آن دو را کتاب و عترت (اهل‌بیت) معنا کرده‌اند.
حدیث، به سبب کاربرد همین واژه، به «ثَقَلَین» یا «ثِقْلَین» مشهور است.
برخی مفسران و لغت نویسان ، به پیروی از قرآن، ضبط اول را بر گزیده‌اند

[۲۸] محمد بن احمد ازهری، تهذیب اللغه، ج۹، ص۷۸، چاپ عبدالسلام هارون، قاهره (بی تا).

[۲۹] فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج۹، ص۳۰۹.

[۳۰] ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۴.

و برخی دیگر ضبط دوم را ترجیح داده‌اند.

[۳۱] فخرالدین بن محمد طریحی، مجمع البحرین، ج۵، ص۳۳۰، چاپ احمد حسینی، تهران ۱۳۶۲ ش.

[۳۲] محمد واعظ زاده خراسانی، حدیث الثقلین، ج۱، ص۴۰ـ۴۲، در قوام الدین محمد وشنوی، حدیث الثقلین، (تهران) ۱۴۱۶/۱۹۹۵.

۴ – وجه تسمیه عترت و قرآن به ثقلین

در باب نام‌گذاری عترت و قرآن به ثقلین، دو قول وجود دارد: یکی این‌که عمل به قرآن و پیروی از اهل‌بیت دشوار و سنگین است،

[۳۳] محمد بن احمد ازهری، تهذیب اللغه، ج۹، ص۷۸، چاپ عبدالسلام هارون، قاهره (بی تا).

[۳۴] فخرالدین بن محمد طریحی، مجمع البحرین، ج۵، ص۳۳۰، چاپ احمد حسینی، تهران ۱۳۶۲ ش.

دوم این‌که مقام و جای‌گاه آن‌ها والا و گران‌قدر است.

[۳۵] ابن منظور، لسان العرب، ج۲، ص۱۱۴.

۵ – سند پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

۵.۱ – تواتر حدیث

پاورپوینت کامل حدیث ثقلین را علما و محدثان شیعه و اهل‌سنّت در حد تواتر و از طرق متعدد نقل کرده‌اند.

۵.۲ – در منابع اهل‌سنت

اهل‌سنت آن را از قول عده بیشماری از اصحاب پیامبر ، بنا به قولی

[۳۶] ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، ج۱، ص۱۵۰، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۵.

حدود ۲۵ تن و بنا به قولی دیگر

[۳۷] حسین راضی، سبیل النجاه فی تتمه المراجعات، ج۱، ص۱۷۱۹، در عبدالحسین شرف الدین، المراجعات، چاپ حسین راضی، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.

۳۵ تن ، گزارش کرده‌اند.
همین تعدد راویان در طبقات بعدی نیز حفظ شده و بدین‌گونه این حدیث در مهم‌ترین منابع حدیثی اهل‌سنت نقل شده است، از جمله در صحیح مسلم بن حجاج ،

[۳۸] مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج۲، ص۱۸۷۳، حدیث ۳۶ـ۳۷، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

مسند ابن حنبل ،

[۳۹] ابن حنبل، ج۳، ص۱۴، مسند الامام احمد بن حنبل، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۴۰] ابن حنبل، ج۳، ص۱۷، مسند الامام احمد بن حنبل، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۴۱] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۳، ص۲۶، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۴۲] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۳، ص۵۹، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۴۳] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۴، ص۳۶۷، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۴۴] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۴، ص۳۷۱، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

سنن دارِمی ،

[۴۵] عبداللّه بن عبدالرحمان دارمی، سنن الدارمی، ج۱، ص۸۲۸، استانبول ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.

سنن تِرْمِذی ،

[۴۶] محمد بن عیسی ترمذی، سنن الترمذی، ج۵، ص۶۶۲ـ۶۶۳، حدیث ۳۷۸۶، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

[۴۷] محمد بن عیسی ترمذی، ج۵، ص۶۶۲ـ۶۶۳، حدیث ۳۷۸۸، سنن الترمذی، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

المعجم الکبیر طبرانی ،

[۴۸] سلیمان بن احمد طبرانی، ج۳، ص۱۸۰، حدیث ۳۰۵۲، المعجم الکبیر، چاپ حمدی عبدالمجید سلفی، چاپ افست بیروت ۱۴۰۴ـ ۱۴۰.

المستدرک علی الصحیحین حاکم نیشابوری ،

[۴۹] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۰۹، بیروت: دارالمعرفه، (بی تا).

الدر المنثور سیوطی ،

[۵۰] سیوطی، الدرّ المنثور، ج۷، ص۳۰۱.

فرائدالسِّمْطَیْن جوینی خراسانی ،

[۵۱] ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، ج۲، ص۱۴۲ـ۱۴۷، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

[۵۲] ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، ج۲، ص۲۵۰ـ ۲۵۱، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

[۵۳] ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، ج۲، ص۲۶۷ـ۲۷۶، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

ینابیع الموده قُندوزی ،

[۵۴] سلیمان بن ابراهیم قندوزی، ینابیع الموَدَّهِ لِذَویِ القُربی، ج۱، ص۹۵۱۰۶، چاپ علی جمال اشرف حسینی، قم ۱۴۱۶.

کنزالعُمّال متقی

[۵۵] علی بن حسام الدین متقی، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، ج۱، ص۳۷۰ـ۳۸۹، چاپ بکری حیّانی و صفوه السقّا، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۹.

و نیز اسدالغابه ابن اثیر.

[۵۶] ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۲، قاهره ۱۲۸۰ـ۱۲۸۶، چاپ افست بیروت (بی تا).

در مجموع بیش از ۱۵۰ تن از عالمان اهل‌سنّت، در طول سیزده قرن ، پاورپوینت کامل حدیث ثقلین را در آثار خود گزارش کرده‌اند.

[۵۷] میرحامد حسین، خلاصه عبقات الانوار فی امامه الائمه الاطهار، ج۱، ص۱۷ـ ۲۸، (تلخیص و تعریب) بقلم علی حسینی میلانی، تهران ۱۴۰۵.

۵.۳ – در منابع شیعه

شیعیان نیز این حدیث را به ۸۲ طریق

[۵۸] امین، ج۱، ص۳۷۰.

نقل کرده اند، از جمله صفار قمی در بصائرالدرجات ،

[۵۹] محمد بن حسن صفار قمی، بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد «ص»، ج۱، ص۴۱۲ـ ۴۱۴، چاپ محسن کوچه باغی تبریزی، قم ۱۴۰۴.

عیاشی در تفسیر خود،

[۶۰] محمد بن مسعود عیاشی، ج۱، ص۵، حدیث ۹، کتاب التفسیر، چاپ هاشم رسولی محلاتی، قم ۱۳۸۰۱۳۸۱، چاپ افست تهران (بی تا).

کلینی در کافی،

[۶۱] کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۹۴.

قمی در تفسیر ،

[۶۲] علی بن ابراهیم قمی، تفسیرالقمی، ج۱، ص۱۷۳، چاپ طیب موسوی جزائری، قم ۱۴۰۴.

ابن بابویه در خصال

[۶۳] ابن بابویه، ج۱، ص۶۵، حدیث ۹۷، کتاب الخصال، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۲ ش.

و معانی الاخبار

[۶۴] ابن بابویه، معانی الاخبار، ج۱، ص۹۰۹۴، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۱ ش.

و کمال‌الدین ،

[۶۵] ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۳۴۲۴۱، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

مفید در الارشاد

[۶۶] محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفه حجج اللّه علی العباد، ج۱، ص۱۸۰، قم ۱۴۱۳.

و الامالی ،

[۶۷] محمد بن محمد مفید، کتاب الامالی، ج۱، ص۱۳۵، چاپ حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم ۱۴۰۳.

و طوسی در الامالی .

[۶۸] محمد بن حسن طوسی، الامالی، ج۱، ص۲۵۵، قم ۱۴۱۴.

[۶۹] محمد بن حسن طوسی، الامالی، ج۱، ص۵۴۷، قم ۱۴۱۴.

سیدهاشم بحرانی تمام این طرق را در غایه‌المرام

[۷۰] هاشم بن سلیمان بحرانی، غایه المرام و حجه الخصام فی تعیین الامام من طریق الخاص و العام، ج۲، ص۳۲۱ـ۳۶۷، چاپ علی عاشور، بیروت ۱۴۲۲/ ۲۰۰۱.

آورده است.
در بیش‌تر این طرق، سند حدیث به پ یامبر اکرم و در موارد معدودی به ائمه علیه‌السلام ختم می‌شود.

[۷۱] مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۱۰۴۱۶۶.

۶ – الفاظ نقل شده پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

پاورپوینت کامل حدیث ثقلین با اختلافِ الفاظ و برخی افزایش‌ها و کاستی‌ها، در منابع نقل شده است.

[۷۲] قوام الدین محمد وشنوی، حدیث الثقلین، ج۱، ص۱۳ـ ۱۵، (تهران) ۱۴۱۶/۱۹۹۵.

[۷۳] کتاب الله و اهل البیت فی حدیث الثقلین، قم، ج۱، ص۴۳ـ ۱۴۲، دلیل ما، ۱۴۲۲.

یک صورت آن چنین است : «عن النبی (ص) قال: اِنّی اُوشِکُ اَنْ اُدْعی فَأُجیبَ و انّی تارکٌ فیکمُ الثقلینِ: کتابَ اللّهِ عزوجلَّ و عترتی ــ کتابُ اللّه حبلٌ ممدودٌ مِنَ السماءِ الی الارضِ و عترتی اَهلُ بیتی ــ و انّ اللطیفَ الخبیرَ اخْبَرَنی اَنّهُما لَنْ یَفْتَرِقا حَتی یَرِدا” علیَّ الحَوضَ، فَانْظُرونی بما تَخْلُفُونی فیهما»

[۷۴] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۳، ص۱۷، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۷۵] ابن بابویه، ج۱، ص۲۳۵، حدیث ۴۶، کمال الدین و تمام النعمه، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

بدین معنا: «(ای مردم) بزودی (به سوی خداوند) خوانده خواهم شد و (این دعوت را) اجابت خواهم کرد، حال آن‌که دو شیء گران‌قدر را در میان شما می‌نهم: کتاب خدا و عترت خود را ـ کتاب خدا رشته‌ای است که از آسمان به زمین کشیده شده است و عترت من خاندان من‌اند.
(پس) بدانید که (خدای) آگاه مرا خبر داد که این دو هیچ‌گاه از یکدیگر جدا نخواهند شد تا ( روز قیامت ) در کنار حوض بر من وارد شوند.
پس بنگرید که پس از من چگونه با ایشان رفتار می‌کنید!».
در معدودی از روایت‌ها به جای واژه «ثقلین»، «خلیفتین»

[۷۶] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۵، ص۱۸۱ـ۱۸۲، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۷۷] ابن بابویه، ج۱، ص۲۴۰، حدیث ۶۰، کمال الدین و تمام النعمه، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

و در برخی دیگر «ما اِنْ تَمَسَّکْتُم بِهِ لَنْ تَضِلّوا بَعدی» آمده

[۷۸] محمد بن عیسی ترمذی، ج۵، ص۶۶۳، حدیث ۳۷۸۸، سنن الترمذی، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

[۷۹] ابن بابویه، ج۱، ص۲۳۵، حدیث ۴۸، کمال الدین و تمام النعمه، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

[۸۰] ابن بابویه، ج۱، ص۲۳۶ ۲۳۷، حدیث ۵۳، کمال الدین و تمام النعمه، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

و ابن حنبل ، تعبیر اخیر را در توضیح ثقلین آورده است.

[۸۱] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۳، ص۵۹، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

در بیش‌تر نقل‌ها، « اهل‌بیت »، برای توضیح مراد از «عترت» با آن همراه شده، اما در برخی نقل‌ها تنها عترت

[۸۲] ابن بابویه، ج۲، ص۶۲، حدیث ۲۵۹، عیون اخبارالرضا، چاپ مهدی لاجوردی، قم ۱۳۶۳ ش الف.

[۸۳] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۰۹، بیروت: دارالمعرفه، (بی تا).

و در برخی دیگر تنها اهل‌بیت

[۸۴] ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، ج۲، ص۲۶۸، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

[۸۵] مجلسی، ج۲۳، ص۱۳۱، حدیث ۶۴، بحارالانوار.

آمده و در پاره‌ای موارد سفارش به اهل‌بیت تکرار شده است.

[۸۶] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۴، ص۳۶۷، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۸۷] عبداللّه بن عبدالرحمان دارمی، سنن الدارمی، ج۱، ص۸۲۸، استانبول ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱.

[۸۸] مسلم بن حجاج، ج۲، ص۱۸۷۳، حدیث ۳۶، صحیح مسلم، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

[۸۹] ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، ج۲، ص۲۵۰، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

[۹۰] ، ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، ج۲، ص۲۶۸، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

برخی نقل‌ها بسیار کوتاه‌اند و پس از بر شمردن قرآن و عترت تمام می‌شوند

[۹۱] محمد بن عیسی ترمذی، ج۵، ص۶۶۲، حدیث ۳۷۸۶، سنن الترمذی، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

[۹۲] ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۳۹، حدیث ۵۸، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

[۹۳] ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص ۲۳۴، حدیث ۴۴، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

اما در بیش‌تر موارد به عدم جدایی آن دو، تا ورودشان بر پیامبر در کنار حوض تصریح شده است.
در برخی نقل‌ها یکی از آن دو را بر دیگری ترجیح داده‌اند، نظیر «اَحَدُهُما اکبرُ مِنَ الاخَرِ»

[۹۴] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۰۹، بیروت: دارالمعرفه، (بی تا).

و در شماری از نقل‌ها، در پایان حدیث چنین آمده است: «فَلا” تُقَدِّمُوهما فَتَهْلِکوا و لاتُقَصِّروا عنهما فَتَهْلِکوا و لاتُعَلِّمُوهم فَاِنَّهم اعلمُ مِنْکُم».

[۹۵] محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفه حجج اللّه علی العباد، ج۱، ص۱۸۰، قم ۱۴۱۳.

[۹۶] علی بن ابوبکر هیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، ج۹، ص۱۶۴، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۸.

[۹۷] ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، ج۱، ص۱۵۰، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۵.

[۹۸] ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، ج۱، ص۲۲۸، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۵.

[۹۹] کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۹۴.

۷ – فزونی‌های پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در شیعه

فزونی‌هایی در برخی نقل‌های شیعه وجود دارد که در منابع اهل‌سنت منعکس نشده، نظیر مواردی که در توضیح اهل‌بیت، به دوازده معصوم اشاره شده

[۱۰۰] ابن بابویه، ج۱، ص۲۷۸، حدیث ۲۵، کمال الدین و تمام النعمه، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

[۱۰۱] مجلسی، بحارالانوار، ج۳۶، ص۳۱۷.

یا موردی که در آن، پیامبر برای بیان تساوی و توازی قرآن و عترت، دو انگشت اشاره خویش را کنار هم قرار دادند و تأکید کردند که قرآن و عترت مانند انگشت میانی و اشاره نیستند که یکی از آن‌ها بر دیگری فزونی داشته باشد.

[۱۰۲] علی بن ابراهیم قمی، تفسیرالقمی، ج۱، ص۱۷۳، چاپ طیب موسوی جزائری، قم ۱۴۰۴.

[۱۰۳] مجلسی، ج۳۷، ص۱۱۳۱۱۴، حدیث ۶، بحارالانوار.

در برخی دیگر از نقل‌ها، آن دو را ثقل اکبر و ثقل اصغر گفته‌اند که مراد از اولی قرآن و مراد از دومی عترت است.

[۱۰۴] محمد بن حسن صفار قمی، ج۱، ص۴۱۴، حدیث ۵، بصائرالدرجات فی فضائل آل محمد «ص»، چاپ محسن کوچه باغی تبریزی، قم ۱۴۰۴.

[۱۰۵] محمد بن محمد مفید، کتاب الامالی، ج۱، ص۱۳۵، چاپ حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم ۱۴۰۳.

[۱۰۶] مجلسی، ج۳۷، ص۱۲۱۱۲۲، حدیث ۱۵، بحارالانوار.

به روایت مجلسی

[۱۰۷] مجلسی، ج۴۴، ص۲۴۸۲۴۹، بحارالانوار.

پیامبر اکرم در قیامت از امتش در باره رفتارشان با کتاب و عترت سؤال خواهد کرد؛ دو گروه از آنان پاسخ می‌دهند که با آن دو مخالفت و بدرفتاری کرده‌اند و در برابر، گروه سوم از حفظ حرمت کتاب و پای‌بندی به آن و نیز یاری و دوستی اهل‌بیت خبر می‌دهند.

۸ – نقل‌های شاذ در پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

۸.۱ – لفظ سنتی بجای عترتی

علاوه بر موارد مذکور، به نقل‌های شاذّی در منابع شیعه و سنی بر می‌خوریم که بر اساس قرائنی، در صحت آن‌ها تردید هست، نظیر روایتی که در آن به جای «عترتی» کلمه «سنّتی» آمده است.

[۱۰۸] علی بن حسام الدین متقی، ج۱، ص۱۸۷، حدیث ۹۴۸، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، چاپ بکری حیّانی و صفوه السقّا، بیروت ۱۴۰۹/۱۹۸۹.

اگرچه در روایات متعددی در منابع اهل‌سنّت، به « سنت » سفارش شده، اما نقلی که لفظ به لفظ با پاورپوینت کامل حدیث ثقلین مطابقت داشته باشد، در منابع معتبر اولیه نیامده است و شاید به همین دلیل این نقل در نزاع‌های کلامی بین مذاهب ، محل توجه متکلمان اهل‌سنت ، قرار نگرفته و در مقابلِ «عترت» به آن تمسک نجسته‌اند.

۸.۲ – لفظ علی بجای عترتی

مشابه این نقل، در منابع شیعه نیز آمده است که در آن به جای عترت، « علی بن ابی طالب » ذکر شده، با این توضیح که آن حضرت برتر از قرآن و مبیّن آن است (یُتَرجمُ کتابَ اللّهِ.

[۱۰۹] حسن بن محمد دیلمی، ارشاد القلوب، ج۲، ص۳۷۸، قم ۱۳۶۸ ش.

[۱۱۰] ابن شاذان، مائه منقبه من مناقب امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و الائمه من ولده علیهم‌السلام، ج۱، ص۱۶۱، چاپ محمدباقر ابطحی، قم ۱۴۰۷/۱۹۸۷.

۸.۲.۱ – تحلیل حدیث

این روایت علاوه بر منحصر به فرد بودنش، مخالف روایات متعدد دیگری است که در آن‌ها، قرآنْ ثقلِ اکبر و عترت ثقلِ اصغر خوانده شده‌اند.
امام علی علیه‌السلام نیز در نهج البلاغه

[۱۱۱] نهج البلاغه، خطبه ۸۷.

از قرآن با همین تعبیر یاد کرده است.
به نظر می‌رسد راوی این حدیث برای رفع اجمالِ واژه «عترت»، نام امام را جانشین آن ساخته است.

۸.۲.۲ – عدم استناد به حدیث

ضعف و سستی آشکار این نقل نیز موجب شده تا متکلمان شیعه به آن توجه و استناد نکنند.
هر چند در احادیث دیگر بر پیوند جدایی‌ناپذیر امام علی و قرآن تأکید شده است.

[۱۱۲] کتاب الله و اهل البیت فی حدیث الثقلین، قم، ج۱، ص۳۹۶ـ۴۰۰، دلیل ما، ۱۴۲۲.

[۱۱۳] مجلسی، بحارالانوار، ج۲۲، ص۲۲۳.

[۱۱۴] مجلسی، بحارالانوار، ج۲۲، ص۴۷۶.

[۱۱۵] مجلسی، بحارالانوار، ج۳۲، ص۲۲۳.

[۱۱۶] مجلسی، بحارالانوار، ج۳۸، ص۳۵ ۳۶.

[۱۱۷] مجلسی، بحارالانوار، ج۸۹، ص۸۱.

۹ – زمان و مکان القاء پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

نکته دیگری که در نقل‌های پاورپوینت کامل حدیث ثقلین جلب توجه می‌کند تفاوت در ضبط زمان و مکان القای آن است، چنان‌که به گفته ابن حجر هیتمی ،

[۱۱۸] ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، ج۱، ص۱۵۰، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۵.

رسول اکرم آن را در بازگشت از فتح مکه ، در راه طائف گفته‌اند، و دیگران چنین آورده‌اند: در روز عرفه سوار بر شتر

[۱۱۹] محمد بن عیسی ترمذی، سنن الترمذی، ج۵، ص۶۶۲، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

در حجه‌الوداع

[۱۲۰] احمد بن علی طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۳۹۱، چاپ محمدباقر موسوی خرسان، نجف ۱۳۸۶/۱۹۶۶.

در کنار غدیر خم پیش از آن‌که حاجیان متفرق شوند

[۱۲۱] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۴، ص۳۷۱، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۱۲۲] مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج۲، ص۱۸۷۳، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

و حدیث غدیر در ادامه آن بیان شده است

[۱۲۳] ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۳۴،، حدیث ۴۵، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

[۱۲۴] [http://lib.eshia.ir/27045/1/238/55 ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۳۸، حدیث۵۵، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

[۱۲۵] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۰۹، بیروت: دارالمعرفه، (بی تا).]

[۱۲۶] علی بن عبداللّه سمهودی، جواهرالعقدین فی فضل الشرفین، ج۱، ص۲۳۶، چاپ مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت ۱۴۱۵/۱۹۹۵.

در خطبه‌ای در روز جمعه همراه با حدیث غدیر

[۱۲۷] محمد بن مسعود عیاشی، ج۱، ص۴، حدیث ۳، کتاب التفسیر، چاپ هاشم رسولی محلاتی، قم ۱۳۸۰۱۳۸۱، چاپ افست تهران (بی تا).

در نماز جماعتی در مسجد خَیْف ، در آخرین روز از ایام تشریق

[۱۲۸] علی بن ابراهیم قمی، تفسیرالقمی، ج ۱، ص ۱۷۳، چاپ طیب موسوی جزائری، قم ۱۴۰۴.

بر فراز منبر

[۱۲۹] ابن بابویه، امالی الصدوق، ج۱، ص۶۲، بیروت ۱۴۰۰/۱۹۸۰.

[۱۳۰] ابراهیم بن محمد جوینی خراسانی، فرائدالسمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، ج۲، ص۲۶۸، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت ۱۳۹۸ـ۱۴۰۰/ ۱۹۷۸ـ۱۹۸۰.

در آخرین خطبه‌ای که برای مردم ایراد کردند

[۱۳۱] محمد بن مسعود عیاشی، ج۱، ص۵، حدیث ۹، کتاب التفسیر، چاپ هاشم رسولی محلاتی، قم ۱۳۸۰۱۳۸۱، چاپ افست تهران (بی تا).

[۱۳۲] احمد بن علی طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۲۱۶، چاپ محمدباقر موسوی خرسان، نجف ۱۳۸۶/۱۹۶۶.

در خطبه‌ای بعد از آخرین نماز جماعت با مردم

[۱۳۳] حسن بن محمد دیلمی، ارشاد القلوب، ج۲، ص۳۴۰، قم ۱۳۶۸ ش.

و در بستر بیماری ، آن‌گاه که اصحاب بر بالین حضرتش گرد آمده بودند.

[۱۳۴] ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، ج۱، ص۱۵۰، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۵.

با تأمل در این موارد می‌توان برخی از آن‌ها را گزارش پیشامدی واحد تلقی کرد که در یک روایت به اجمال و در دیگری به تفصیل آمده است، اما قطعاً در باره برخی دیگر نمی‌توان چنین داوری کرد، زیرا بصراحت نشان می‌دهند که پیامبر اکرم در مکان‌های متعدد و مناسبت‌های گوناگون، به ویژه در آخرین روزهای زندگی، بارها به مقام این دو گوهر ارزشمند توجه داده است.

[۱۳۵] محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفه حجج اللّه علی العباد، ج۱، ص۱۸۰، قم ۱۴۱۳.

[۱۳۶] ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه فی الرد علی اهل البدع و الزندقه، ج۱، ص۱۵۰، چاپ عبدالوهاب عبداللطیف، قاهره ۱۳۸۵/۱۹۶۵.

[۱۳۷] عبدالحسین شرف الدین، المراجعات، ج۱، ص۷۴، چاپ حسین راضی، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.

۱۰ – پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در مباحث کلامی شیعه

پاورپوینت کامل حدیث ثقلین که بخشی از آن در باره اهل‌بیت علیهم‌السلام است، در بحثهای کلامیِ بین فِرَق و مذاهب ، در مسئله امامت و خلافت مورد توجه قرار گرفته است.

۱۰.۱ – جای‌گاه حدیث

این حدیث اگرچه همچون حدیث غدیر، حدیث طَیْر مَشْویّ و حدیث منزلت بصراحت از ائمه علیه‌السلام نام نمی‌برد و به لحاظ ذکرِ تعداد ایشان هم، در مقایسه با روایاتی که به شمار دوازده‌گانه امامان اشاره دارد، مجمل است، اما به جهت دلالت بر تمامی وجوه امامت، بی‌نظیر است.

۱۰.۲ – اثبات عصمت اهل‌بیت

متکلمان شیعه با استناد به این‌که در این حدیث ، عترت همتای جدا نشدنی قرآن معرفی شده، حکم وجوب تبعیت بی‌کم‌وکاست از قرآن را شامل اهل‌بیت هم دانسته و از آن برای وجوب تبعیت از عترت استفاده کرده‌اند و چون تبعیتِ مطلق از غیر معصوم ، به مخالفت با صریحِ قرآن و سنت می‌انجامد، نتیجه منطقی آن حکم، عصمت اهل‌بیت خواهد بود.

۱۰.۳ – افضلیت اهل‌بیت برای خلافت

به علاوه، اختصاص این مقام به اهل‌بیت، حکایت از اعلمیت و افضلیت ایشان و شایستگی انحصاری آنان برای احراز مقام خلافت پیامبر اکرم دارد؛ در عین حال وجوب محبت ایشان، حداقل مفاد این حدیث است.

۱۰.۴ – اثبات وجود امام زمان (ع)

اختلاف کلامی شیعه و سنی در بحث امامت و خلافت، با آغاز دوره غیبت وارد مرحله تازه‌ای شد.
غیبت مسئله‌ای بسیار دشوار بود که پذیرش آن حتی در میان شیعیان و محدثان طول کشید، چنان‌که بیش از یک قرن بعد، بزرگ‌ترین متکلمان شیعه، مانند مفید و صدوق و نعمانی و سیدمرتضی علم الهدی و طوسی ، کتاب‌های مستقلی را به موضوع «غیبت» اختصاص دادند.
روشن است که قبول این موضوع برای اهل‌سنت بمراتب دشوارتر بود.
اگرچه عموم اهل‌سنّت به ظهور حضرت مهدی عجل‌اللّه‌تعالی‌فرجه معتقدند و حتی او را از سلاله حضرت زهرا علیهاالسلام می‌دانند، اما عموم آنان تولد و غیبت او را باور ندارند.
در پذیرش وجود امام غایب ، یا باید حجیت قول ائمه را پذیرفت و به آن قائل شد، یا باید به مبانی کلامی یا عرفانیِ ضرورت وجود حجت در تمام زمان‌ها گردن نهاد.
در این میان، پاورپوینت کامل حدیث ثقلین، بدون نیاز به هیچ‌یک از این مقدمات، با تأکید بر همراهی مطلق عترت و قرآن، دلیلی روشن بر وجود امام زمان است.

[۱۳۸] میرحامد حسین، خلاصه عبقات الانوار فی امامه الائمه الاطهار، ج۲، ص۲۶۹ـ۳۶۷، (تلخیص و تعریب) بقلم علی حسینی میلانی، تهران ۱۴۰۵.

[۱۳۹] امین، ج۱، ص۳۶۱ـ۳۷۰.

[۱۴۰] مرتضی حسینی فیروزآبادی، فضائل الخمسه من الصحاح السته، ج۲، ص۶۱ـ۶۲، بیروت ۱۴۰۴.

۱۱ – تفاوت استناد علما به پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

شگفت آن‌که اگرچه از دیرباز، عالمان و اندیشه‌وران متقدم شیعه، به نقل این حدیث در مجموعه‌های حدیثیِ خود یا در ذکر فضائل امامان پرداخته‌اند اما در کتاب‌های کلامی، در بحث امامت و خلافت بدان استناد نکرده‌اند.

۱۱.۱ – ابن ابی زینب

چنان‌که ابن ابی زینب نعمانی (قرن چهارم) در الغیبه

[۱۴۱] ابن ابی زینب، کتاب الغیبه، ج۱، ص۴۱۴۲، چاپ علی اکبر غفاری، تهران (۱۳۹۷).

در تفسیر «حبل» الاهی از آن بهره گرفته و به اختصار برای وجوب تمسک به قرآن و اهل‌بیت از آن استفاده کرده و نیز در این‌که امامت امانتی است که از امامی به دیگری منتقل می‌شود، به این حدیث استناد نموده

[۱۴۲] ابن ابی زینب، کتاب الغیبه، ج۱، ص۵۱ ۵۵، چاپ علی اکبر غفاری، تهران (۱۳۹۷).

اما در بحث‌های دیگر امامت، از آن ذکری به میان نیاورده است.

۱۱.۲ – ابن بابویه

ابن بابویه (متوفی ۳۸۱) در باب ۲۲ کتاب کمال‌الدین

[۱۴۳] ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۲۳۴۲۴۴، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

در اثبات این‌که زمین هیچگاه از حجت خالی نخواهد بود، به این روایت استناد کرده است و در گزارش یک شبهه و جواب آن، از این حدیثْ عصمتِ اهل‌بیت را استنباط کرده،

[۱۴۴] ابن بابویه، کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۹۴ ۹۵، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۳ ش ب.

اما در فصل وجوبِ وجود امام و لزوم اطاعت از خلیفه ، وجوب عصمت امام ، وجوب معرفت امام عصر ، اثبات غیبت و غیره به آن استشهاد نکرده است.

۱۱.۳ – شیخ مفید

شیخ مفید (متوفی ۴۱۳) نیز در افصاح ، در بحث‌هایی چون امامت و افضلیت، به آن استناد نکرده، ولی در کتاب‌های حدیثی خود آن را آورده است.

[۱۴۵] محمد بن محمد مفید، الارشاد فی معرفه حجج اللّه علی العباد، ج۱، ص۱۸۰، قم ۱۴۱۳.

[۱۴۶] محمد بن محمد مفید، کتاب الامالی، ج۱، ص۱۳۵، چاپ حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم ۱۴۰۳.

۱۱.۴ – سید مرتضی

سیدمرتضی (متوفی ۴۳۶) نیز در الذخیره فی علم‌الکلام در بحث‌های امامت، از آن یاد نکرده است.

۱۱.۵ – ابوالصلاح حلبی

ابوالصلاح حلبی (متوفی ۴۴۷) در ت قریب‌المعارف فقط در بحث عصمت از آن بهره برده است.

[۱۴۷] ابوالصلاح حلبی، تقریب المعارف، ج۱، ص۱۸۱، چاپ فارس تبریزیان حسون، (قم) ۱۳۷۵ ش.

۱۱.۶ – شیخ طوسی

شیخ طوسی (متوفی ۴۶۰) در الغیبه به آن نپرداخته ولی در تلخیص‌الشافی ، تنها در بحث ضرورت وجود امامی از اهل‌بیت ، در همه زمان‌ها، به آن استناد کرده است.

[۱۴۸] محمد بن حسن طوسی، تلخیص الشافی، ج۱، جزء ۲، ص۲۴۵، چاپ حسین بحرالعلوم، قم ۱۳۹۴/۱۹۷۴.

۱۱.۷ – طبری

طبری در استدلال‌های خود در دلائل‌الامامه ، از آن بهره نگرفته، عمادالدین طبر ی (قرن ششم) نیز در بشاره‌المصطفی عنایتی به این حدیث نداشته است.

۱۱.۸ – ابن شهرآشوب

ابن شهر آشوب (متوفی ۵۸۸) در متشابهالقرآن

[۱۴۹] ابن شهر آشوب، متشابه القرآن و مختلفه، ج۲، ص۵۷، تهران ۱۳۲۸ ش، چاپ افست قم ۱۴۱۰.

نصوص موجود در باب ائمه را دو دسته کرده است: دسته اول احادیثی که تعداد و مصداق را بر می‌شمارند، دسته دوم نصوصی کلی هستند؛ وی پاورپوینت کامل حدیث ثقلین را در شمار اولین موارد این دسته قرار داده است.

۱۱.۹ – خوجه نصیر طوسی

خواجه نصیرالدین طوسی (متوفی ۶۷۲) در تجریدالاعتقاد و به تبَع او علامه حلی (متوفی ۷۲۶) در کشف‌المراد از این حدیث یادی نکرده‌اند.

۱۱.۱۰ – ابن طاووس

ابن طاووس (متوفی ۶۶۴) در الطرائف

[۱۵۰] ابن طاووس، الطرائف فی معرفه مذاهب الطوائف، ج۱، ص۱۱۳۱۲۲، قم ۱۳۹۹.

نقل‌های مختلف این حدیث را تماماً از منابع اهل‌سنت در فضیلت و مقام اهل‌بیت ، پس از روایات دیگر گزارش کرده است.

۱۱.۱۱ – علامه حلی

علامه حلّی در اَلْفَیْن تنها به دلایل عقلی و قرآنی توجه کرده و طبیعتاً به این حدیث و هیچ حدیث دیگری، نپرداخته است، اما در نهج‌الحق و کشف‌الصدق

[۱۵۱] حسن بن یوسف علامه حلّی، نهج الحق و کشف الصدق، ج۱، ص۲۲۵ـ ۲۲۸، بیروت ۱۹۸۲.

در اثبات خلافت امام علی علیه‌السلام، در مرتبه بیست وپنجم و به نقل از منابع اهل‌سنّت، به پاورپوینت کامل حدیث ثقلین استناد کرده است.
او در کشف‌الیقین ، در خبر مُناشِدِه ( سوگند دادن) از فضائل غیراکتسابی

[۱۵۲] حسن بن یوسف علامه حلّی، کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین، ج۱، ص۴۲۶، چاپ حسین درگاهی، تهران ۱۴۱۱/۱۹۹۱.

و در بیان این‌که اولاد امام علی نیز از امامان هستند، این حدیث را آورده است.

[۱۵۳] حسن بن یوسف علامه حلّی، کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین، ج۱، ص۳۳۵، چاپ حسین درگاهی، تهران ۱۴۱۱/۱۹۹۱.

۱۱.۱۲ – بیاضی

بیاضی (متوفی ۸۷۷) در الصراط المستقیم ،

[۱۵۴] علی بن محمد بیاضی، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۲، ص۱۰۱ـ۱۰۲، چاپ محمدباقر بهبودی، (تهران) ۱۳۸۴.

در بحث از امامت فرزندان حضرت علی ، به این روایت هم استناد کرده و وجود ۸۹ طریق را برای آن به ابن مَرْدویه (متوفی ۴۱۰) نسبت داده است.

[۱۵۵] ابن مردویه، مناقب علی بن ابی طالب، ج۱، ص۲۲۸، چاپ عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم ۱۳۸۰ ش.

۱۱.۱۳ – شهید ثانی

شهیدثانی (متوفی ۹۶۵) در حقایق‌الایمان بدان اشاره‌ای ندارد.

۱۱.۱۴ – فیض کاشانی

فیض کاشانی (متوفی ۱۰۹۱) نیز در علم‌الیقین

[۱۵۶] محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، علم الیقین فی اصول الدین، ج۱، ص۵۴۴ ـ۵۴۶، قم ۱۳۵۸ش.

در بحث از جای‌گاه قرآن به آن اشاره کرده ولی در بحث‌های امامت به آن توجهی نداشته است.

۱۱.۱۵ – سیدهاشم بحرانی

سیدهاشم بحرانی (متوفی ۱۱۰۷) پس از بر شمردن تمام نقل‌های پاورپوینت کامل حدیث ثقلین در غایه‌المرام ،

[۱۵۷] هاشم بن سلیمان بحرانی، غایه المرام و حجه الخصام فی تعیین الامام من طریق الخاص و العام، ج۲، ص۳۰۴ـ۳۶۷، چاپ علی عاشور، بیروت ۱۴۲۲/ ۲۰۰۱.

وجوب تمسک به ثقلین را استنباط کرده است.

۱۱.۱۶ – میرحامد حسین

در این میان، میرحامد حسین کنتور ی (هندی، متوفی ۱۳۰۶) با اختصاص دادن فصلی مستوفی در عَبِقات‌الانوار

[۱۵۸] میرحامد حسین، خلاصه عبقات الانوار فی امامه الائمه الاطهار، ج۱، ص۱ـ۳، (تلخیص و تعریب) بقلم علی حسینی میلانی، تهران ۱۴۰۵.

به این حدیث و طرق نقل آن، و از همه مهم‌تر [[|تأکید]] بر وسعت دلالت آن، با استناد به منابع اهل‌سنّت، در شناساندنِ اهمیت این حدیث، جای‌گاهی ممتاز دارد، خصوصاً اینکه در بحث امامت، آن را بر تمام احادیث دیگر مقدّم داشته و به عنوان اولین حدیث مطرح کرده است.

۱۲ – علل تفاوت استناد علما به پاورپوینت کامل حدیث ثقلین

از آن پس، پاورپوینت کامل حدیث ثقلین بیش از پیش محلّ توجه قرار گرفت تا آن‌جا که در دوره معاصر مهم‌ترین حدیثی است که برای لزوم و ضرورت تمسک به حدیث اهل‌بیت به آن استناد می‌شود.
بدین‌گونه روشن می‌شود که نگرش متکلمان و مستندات ایشان در طول قرون چگونه تحول یافته است، تحولی که باید خاست‌گاه آن را در ضرورت‌های فرهنگی و اجتماعی اعصار مختلف جستجو کرد.

۱۲.۱ – مباحث کلامی متقدمان

از آن‌جا که مباحث کلامیِ متقدمان، به دلیل نزدیکی ایشان به عصر حضور بشدت متأثر از شیوه برخورد ائمه است، پیش از هرچیز باید چگونگی بهره‌گیری ائمه را از این حدیث باز جست.
تأملی در مباحثات ایشان نشان می‌دهد که اگرچه ائمه بعضاً خود را به عنوان یکی از دو ثقل معرفی کرده‌اند،

[۱۵۹] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۴، ص۲۰۵.

[۱۶۰] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۳۵۹.

[۱۶۱] کلینی، اصول کافی، ج۳، ص۴۲۳.

[۱۶۲] مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰، ص۱۶۰.

[۱۶۳] مجلسی، بحارالانوار، ج۳۶، ص۴۰۸.

اما در هیچ‌یک از موارد، این حدیث مشهور مبنای احتجاج قرار نگرفته و به رغم آن‌که امام علی در موارد مختلف به این حدیث استناد کرده، ظاهراً در هیچ‌یک از این موارد

[۱۶۴] مجلسی، ج۲، ص۲۲۵، حدیث ۳، بحارالانوار.

[۱۶۵] مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰، ص۳۶۹.

از آن برای اثبات حقانیت خود بهره نگرفته است.
شاید یکی از دلایل این امر، اجمال تعبیرِ « اهل‌بیت » باشد؛ عنوانی که بنی‌عباس نیز از آن بهره می‌بردند.
وجود نقل‌هایی از این حدیث در طرق اهل‌سنت، که با کنار گذاشتن همسران پیامبر ، آل‌علی ، آل‌جعفر و آل‌عباس یکجا، اهل‌بیت خطاب شده‌اند،

[۱۶۶] ابن حنبل، مسند الامام احمد بن حنبل، ج۴، ص۳۶۷، (قاهره) ۱۳۱۳، چاپ افست بیروت (بی تا).

[۱۶۷] مسلم بن حجاج، ج۲، ص۱۸۷۳، حدیث ۳۶، صحیح مسلم، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱.

بروشنی اجمال این تعبیر و زمینه بهره‌گیری نابجای عباسیان را از آن می‌نمایاند.
در چنین اوضاعی ائمه و به تبع آنان متکلمان شیعه ، در بحث امامت و خلافت ، بیشترین توجه خود را معطوف به روایاتی کرده‌اند که در آن‌ها به نام اهل‌بیت تصریح و فضیلت ایشان بازگو شده است.

۱۲.۲ – مباحث کلامی معاصر

در دوره معاصر که ضرورت‌های اجتماعی کاملاً تغییر کرده و تحولات اجتماعی ـ سیاسی بر اهمیت همبستگی و ضرورت وفاق مذهبی میان مسلمانان افزوده است، به نظر می‌رسد پاورپوینت کامل حدیث ثقلین، با تأکید بر جای‌گاه علمی اهل‌بیت و مرجعیت علی‌الاطلاق و انحصاری ایشان، و به تبع آن حجیت حدیثشان، بتواند راهی جدید در مباحثات بین مذاهب بگشاید.
با همین رویکرد، اثبات مرجعیت علمی ائمه و لزوم تبعیت از آنان، در بحث سیدعبدالحسین شرف‌الدین با شیخ سلیم بشری نمودی روشن یافت.

[۱۶۸] عبدالحسین شرف الدین، المراجعات، ج۱، ص۷۱ ۷۶، چاپ حسین راضی، بیروت ۱۴۰۲/۱۹۸۲.

در واقع، توجه جدی آیت‌اللّه بروجردی به این حدیث ــ که زمینه را برای همکاری با علمای اهل‌سنّت در موضوع تقریب فراهم آورد ــ ادامه حرکتی بود که شرف‌الدین آغاز کرده بود.

[۱۶۹] محمد واعظ زاده خراسانی، حدیث الثقلین، ج۱، ص۳۹ـ۴۰، در قوام الدین محمد وشنوی، حدیث الثقلین، (تهران) ۱۴۱۶/۱۹۹۵.

[۱۷۰] محمد واعظ زاده خراسانی، «مصاحبه با حجه الاسلام و المسلمین محمد واعظ زاده خراسانی»، ج۱، ص۲۲۲ـ ۲۲۳، حوزه، سال ۸، ش ۱و۲ (فروردین ـ تیر ۱۳۷۰).

این حرکت بعدها در جریان انقلاب اسلامی ایران با توجه جدّی به